Χαρτοφυλάκιο μεταφορών για την Ελλάδα στην Κομισιόν; Ο υποψήφιος επίτροπος αντιμέτωπος με φλέγοντα ζητήματα

Η Ελλάδα απέκτησε πρόσφατα ισχυρή παρουσία στον τομέα των μεταφορών στο νέο Ευρωκοινοβούλιο, ενώ η ελληνική κυβέρνηση στοχεύει τώρα να εξασφαλίσει το χαρτοφυλάκιο μεταφορών και στην επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με πηγές σε Αθήνα και Βρυξέλλες.

Τον περασμένο μήνα, η Ελληνίδα ευρωβουλευτής Ελίζα Βόζεμπεργκ, από το κυβερνών κεντροδεξιό κόμμα Νέα Δημοκρατία (ΕΛΚ), εξελέγη πρόεδρος της επιτροπής μεταφορών TRAN του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Ενώ φημολογούνταν ότι η Ελλάδα ήταν υποψήφια για το χαρτοφυλάκιο διεύρυνσης στη νέα Επιτροπή, ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης επέλεξε τον Απόστολο Τζιτζικώστα για υποψήφιο  Έλληνα Επίτροπο, ο οποίος ήταν μέχρι πρότινος περιφερειάρχης της Κεντρικής Μακεδονίας.

Οι επικριτές στην Αθήνα υποστηρίζουν ότι η κρίσιμη υποστήριξη του Τζιτζικώστα προς το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας (ΕΛΚ) στις βόρειες περιοχές της Ελλάδας στις τελευταίες Ευρωεκλογές του άνοιξε την πόρτα για να ενταχθεί στην Επιτροπή.

Γιατί το χαρτοφυλάκιο των μεταφορών;

Από πολιτική άποψη, η ελληνική κυβέρνηση μπορεί να ενδιαφέρεται για το χαρτοφυλάκιο των μεταφορών λόγω του σιδηροδρομικού δυστυχήματος στα Τέμπη το 2023.

Η εθνική δικαστική υπόθεση σχετικά με τους υπεύθυνους για το δυστύχημα προχωρά με αργούς ρυθμούς, με τους γονείς των θυμάτων και την ελληνική αντιπολίτευση να ισχυρίζονται ότι η κυβέρνηση προσπαθεί να καλύψει πιθανές πολιτικές ευθύνες.

Το θέμα έχει πέσει επίσης στην προσοχή της επικεφαλής εισαγγελέα της ΕΕ Λάουρα Κοβέσι, η οποία είχε ξεκινήσει, πριν το περιστατικό, έρευνα για τη σύμβαση που είχε υπογραφεί το 2014 για την ανακατασκευή και αναβάθμιση του συστήματος σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης στα ελληνικά τρένα.

Η Κοβέσι δήλωσε ότι οι ελληνικές αρχές βάζουν εμπόδια στην «εξεύρεση της αλήθειας και την εφαρμογή της δικαιοσύνης» και πέρυσι απέστειλε επιστολή στην Κομισιόν υποστηρίζοντας  ότι η διάταξη του ελληνικού συντάγματος που παρέχει στους υπουργούς ασυλία θα πρέπει να αλλάξει. Από την πλευρά της, η ελληνική κυβέρνηση αντέδρασε λέγοντας ότι η Κοβέσι υπερέβη τις αρμοδιότητές της.

Η έρευνα αποκάλυψε ότι η «σύμβαση 717» δεν είχε εφαρμοστεί ποτέ, με τους ειδικούς να υποστηρίζουν ότι το δυστύχημα θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί εάν υπήρχε ένα σύγχρονο σύστημα τηλεδιοίκησης.

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «εντόπισε» ότι η έλλειψη μόνιμου και ανεξάρτητου φορέα διερεύνησης σιδηροδρομικών ατυχημάτων στην Ελλάδα από το 2019 παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ, αν και δεν ελήφθη κανένα μέτρο έκτοτε.

Η υπόθεση του σιδηροδρομικού δυστυχήματος τέθηκε επίσης στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Μάρτιο του 2023, όπου και πραγματοποιήθηκε ακρόαση με τους γονείς των θυμάτων.

Οι πολιτικές ομάδες της Επιτροπής Αναφορών αποφάσισαν ομόφωνα να κρατήσουν την υπόθεση ανοικτή και να παρακολουθήσουν στενά τις εξελίξεις κατά την επόμενη θητεία. Στην εν λόγω επιτροπή όμως ένας άλλος νεοδημοκράτης ευρωβουλευτής, ο Φρέντι Μπελέρης, τοποθετήθηκε αντιπρόεδρος στη νέα θητεία.

Τα αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με το δυστύχημα στα Τέμπη και την κακή σιδηροδρομική υποδομή της Ελλάδας μπορεί να φέρουν τον Τζιτζικώστα σε πολιτικά δυσάρεστη θέση.

Κάποιοι εγείρουν αμφιβολίες για το αν η Ελλάδα μπορεί να διαχειριστεί τον τομέα των μεταφορών σε επίπεδο ΕΕ, καθώς, ειδικά για τους σιδηροδρόμους η χώρα δεν έκανε απολύτως τίποτα από τα προαπαιτούμενα τα προηγούμενα χρόνια, παρά τα ευρωπαϊκά κονδύλια που είχε λάβει για τον εκσυγχρονισμό των σιδηροδρόμων της.

Σχολιάζοντας την εκλογή της Ελληνίδας ευρωβουλευτή, Ελίζα Βόζεμπεργκ στην προεδρία της επιτροπής μεταφορών, η εκπρόσωπος των γονέων θυμάτων, Μαρία Καρυστιάνου, μιλώντας την Τετάρτη (21 Αυγούστου) είπε τα εξής: «μετά το πιο θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ευρώπη […] οι ένοχοι αναλαμβάνουν το σχετικό χαρτοφυλάκιο μεταφορών».

Επιπλέον, η υπόθεση των Τεμπών και η κατάσταση της δικαιοσύνης στη χώρα συνδέονται με μια ευρύτερη και εν εξελίξει συζήτηση για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα.

Κατά την προηγούμενη θητεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι Ευρωπαίοι Σοσιαλιστές, οι Πράσινοι, οι Φιλελεύθεροι και η Αριστερά σχημάτισαν μια πλειοψηφία για να ασκήσουν πίεση στην Επιτροπή να αξιολογήσει την Ελλάδα βάσει του κανονισμού για την αιρεσιμότητα του κράτους δικαίου. Αυτό εγκρίθηκε ως ψήφισμα από το Ευρωκοινοβούλιο τον Φεβρουάριο του 2023.

Ωστόσο, στο νέο Κοινοβούλιο, αυτές οι προοδευτικές δυνάμεις δεν έχουν επαρκή πλειοψηφία για να επαναλάβουν κάτι τέτοιο. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με πηγές του Euractiv, το ελληνικό κόμμα της αντιπολίτευσης ΣΥΡΙΖΑ και η Αριστερά της ΕΕ σχεδιάζουν να ασκήσουν ισχυρές πιέσεις στον Τζιτζικώστα κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, ιδίως όσον αφορά την υπόθεση των Τεμπών.

Ο φόρος χωρητικότητας

Σε οικονομικό επίπεδο, το χαρτοφυλάκιο θα μπορούσε να αποδειχθεί σημαντικό, δεδομένης της βαριάς ναυτιλίας της χώρας, ιδίως ενόψει της επικείμενης αναθεώρησης του φόρου χωρητικότητας σε επίπεδο ΕΕ.

Προς το παρόν, οι ναυτιλιακές εταιρείες μπορούν να ζητήσουν να φορολογηθούν με βάση ένα πλασματικό κέρδος ή τη χωρητικότητα που εκμεταλλεύονται αντί του κανονικού συστήματος φορολογίας εταιρειών.

Ωστόσο, σε αναζήτηση πρόσθετων εσόδων, η Κομισιόν θέλει να αλλάξει αυτό το σύστημα και να υπαγάγει τις ναυτιλιακές εταιρείες στο κανονικό σύστημα φορολογίας εταιρειών.

Το 2003, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθόρισε κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις και τον φόρο χωρητικότητας στη ναυτιλία- η Ελλάδα, ωστόσο, δεν τις εφάρμοσε ποτέ και επιμένει στο δικό της καθεστώς.

Ένα εθνικό καθεστώς φόρου χωρητικότητας θεωρείται ότι παραβιάζει τις απαγορεύσεις της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, εκτός εάν συμμορφώνεται με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2003.

Μια υπόθεση μεταξύ της Ελλάδας και της Επιτροπής σχετικά με το καθεστώς φόρου χωρητικότητας της μεσογειακής χώρας και τις κρατικές ενισχύσεις στις θαλάσσιες μεταφορές ξεκίνησε το 2016 και παραμένει μέχρι σήμερα ανεπίλυτη.

Το  Euractiv έχει ενημερωθεί ότι η υπόθεση προβλέπεται να προχωρήσει σύντομα.

Διεύρυνση

Ορισμένοι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα ήταν επίσης μεταξύ των χωρών που φλέρταραν με το χαρτοφυλάκιο της διεύρυνσης στην επόμενη θητεία του οργάνου, αλλά ο διορισμός του Τζιτζικώστα φαίνεται να αποτελεί σαφή μετατόπιση της ελληνικής ατζέντας.

Εδώ και δεκαετίες, η Ελλάδα δίνει προτεραιότητα στην εξωτερική πολιτική της στη γειτονική περιοχή των Βαλκανίων, καθώς οι Βρυξέλλες βάδιζαν προς την κατεύθυνση της ένταξης της περιοχής στην ΕΕ για να αποτρέψουν την αυξανόμενη ρωσική και κινεζική επιρροή.

Ωστόσο, η εσωτερική πολιτική και οι μακροχρόνιες ευαισθησίες στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων καθιστούν απίθανο το σενάριο να πάρει η Ελλάδα το χαρτοφυλάκιο αυτό.

Όταν βρισκόταν στην αντιπολίτευση, η Νέα Δημοκρατία – και ο Τζιτζικώστας προσωπικά – απέρριψε σθεναρά τη συμφωνία του 2018 για την αλλαγή του ονόματος μεταξύ Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας, η οποία υπογράφηκε από την αριστερή κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και υποστηρίχθηκε στη συνέχεια από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις πολιτικές ομάδες (συμπεριλαμβανομένου του ΕΛΚ) σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τα πράγματα άλλαξαν μετά την ανάληψη της εξουσίας της χώρας από τη Νέα Δημοκρατία τον Ιούλιο του 2019, καθώς ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σεβάστηκε πλήρως τη συμφωνία.

Ωστόσο, ο Τζιτζικώστας, προερχόμενος από τη Βόρεια Ελλάδα, δήλωσε τον Μάρτιο του 2018 ότι «η μόνη λύση που μπορεί να σταθεί είναι μια συμφωνία που δεν θα περιλαμβάνει τον όρο Μακεδονία στο όνομα του γειτονικού κράτους».

Τον Μάιο του 2023, επέμεινε και πάλι ότι «δεν υπάρχει περίπτωση […] να τοποθετηθεί πινακίδα που να γράφει τον όρο Βόρεια Μακεδονία».

Ο προηγούμενος Έλληνας Επίτροπος, Μαργαρίτης Σχοινάς, είχε καταφέρει να αποφύγει να απαντήσει δημόσια σε αυτό το ερώτημα και, ως εκ τούτου, κράτησε αποστάσεις από την εσωτερική πολιτική της Ελλάδας, καθώς η ακρόασή του διεξήχθη πριν την υπογραφή της συμφωνίας.

Ο Τζιτζικώστας όμως πιθανόν να έρθει αντιμέτωπος με τις παραπάνω δηλώσεις του κατά την επικείμενη ακρόασή του από το Ευρωκοινοβούλιο.

Ανεξάρτητα από το ποιο θα είναι τελικά το χαρτοφυλάκιό του, θα πρέπει να προετοιμαστεί για να απαντήσει σε όλα αυτά τα τρέχοντα ερωτήματα – από το δυστύχημα με το τρένο μέχρι την υπόθεση του κράτους δικαίου.

(Euractiv.gr)