Τι σηματοδοτεί για την ενέργεια η επανεκλογή της φον ντερ Λάιεν– Η «ισορροπημένη» ομιλία στην ευρωβουλή και οι δεσμεύσεις για τις πρώτες 100 ημέρες

Παρά τις αντιδράσεις αλλά και τις αμφιβολίες για την επανεκλογή της, η επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εξασφάλισε μία ακόμα θητεία, λαμβάνοντας 401 ψήφους από τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε μυστική ψηφοφορία στο κοινοβούλιο των 720 εδρών.

Η φον ντερ Λάιεν είχε 40 περισσότερες ψήφους από τις 361 που χρειαζόταν, ενώ το 2019 είχε μόλις εννέα περισσότερες.

Η νέα πενταετία για την Κομισιόν ξεκινά από μία τελείως διαφορετική αφετηρία από ό,τι η προηγούμενη: η πανδημία, αλλά και η ενεργειακή κρίση που κορυφώθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία άλλαξαν τα δεδομένα, αλλά και τις προτεραιότητες της ενεργειακής πολιτικής.

Η φον ντερ Λάιεν μετά το αποτέλεσμα στο Ευρωκοινοβούλιο έσπευσε να τονίσει τη δέσμευσή της στην ατζέντα της ευρωπαϊκής πράσινης ενέργειας. Ενώ όμως, υπογράμμισε ότι η Κομισιόν  «πρέπει και θα παραμείνει στην πορεία προς όλους τους στόχους μας, συμπεριλαμβανομένων αυτών που ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία», είναι σαφές ότι έγιναν παραχωρήσεις.

Είναι κατανοητό ότι η μεγάλη πλειοψηφία του κεντροδεξιού συνασπισμού που κυριαρχεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε υπέρ της φον ντερ Λάιεν, με τους περισσότερους Πράσινους ευρωβουλευτές να υποστηρίζουν τη δεύτερη θητεία της μετά τις συνομιλίες που χαρακτήρισε «δύσκολες».

Η σύνθεση της επόμενης Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δρομολογεί τις σχετικές νομοθεσίες, είναι εξίσου σημαντική για τον καθορισμό της κατεύθυνσης για την ΕΕ.

Ο Μάνφρεντ Βέμπερ, πρόεδρος του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), στο οποίο ανήκει η φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι τη στήριξε, αλλά  τόνισε ότι η επόμενη Επιτροπή πρέπει να «ακούσει» τους τομείς του χάλυβα, της αυτοκινητοβιομηχανίας και της γεωργίας. Μάλιστα ο Βέμπερ αποκάλυψε ότι η φον ντερ Λάιεν δεσμεύτηκε ότι «θα εργαστεί για να τους βοηθήσει».

Ενεργειακή Ασφάλεια

Όπως υπογραμμίζει σε ανάλυσή του το Energy Intelligence, ο πρόεδρος της Κομισιόν παρουσιάζοντας την ατζέντα της για τα επόμενα πέντε χρόνια, προέταξε τις γεωπολιτικές προκλήσεις του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, τον αυξημένο βιομηχανικό ανταγωνισμό και την κλιματική αλλαγή.

«Η φον ντερ Λάιεν  έθεσε μια ρεαλιστική, αλλά φιλόδοξη ατζέντα για τα επόμενα πέντε χρόνια για να αντιμετωπίσει το νέο τοπίο προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ΕΕ», σχολίασε ο Γενικός Γραμματέας του βιομηχανικού ομίλου Eurelectric, Kristian Ruby.

«Η ανταγωνιστικότητα και η ευημερία είναι τα νέα τσιτάτα για αυτήν την επιτροπή, μαζί με μια ανανεωμένη έμφαση στην άμυνα και την ενεργειακή ασφάλεια».

Η εξάρτηση από τη Ρωσία

Η Φον ντερ Λάιεν υποσχέθηκε να συνεχίσει τις προσπάθειες για τον τερματισμό της εξάρτησης του μπλοκ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα.

Οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου από την ΕΕ αυξήθηκαν από έτος σε έτος κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024 και οι εισαγωγές ολόκληρου του έτους θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα επίπεδα του 2023 . Η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο το 2027 τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, χωρίς ωστόσο αυτό να είναι δεσμευτικό.

Μάλιστα, η ίδια πρότεινε την επέκταση του μηχανισμού συνολικής ζήτησης πέρα από το φυσικό αέριο, ώστε να συμπεριλάβει κοινές αγορές υδρογόνου και κρίσιμων ορυκτών.

Από τον Απρίλιο του 2023 έχουν διεξαχθεί αρκετοί διαγωνισμοί σε μια προσπάθεια να ενισχυθούν οι προμήθειες φυσικού αερίου και να επιτραπούν οι κοινές αγορές από μικρότερα κράτη-μέλη και μικρότερους βιομηχανικούς φορείς. 

Πράσινη Ενέργεια και Βιομηχανοποίηση

Σε μια γραπτή κατευθυντήρια δήλωση πολιτικής, η φον ντερ Λάιεν επανέλαβε ότι υποστηρίζει τον στόχο μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% για το 2040 που θέλει να κατοχυρωθεί στην ευρωπαϊκή νομοθεσία για το κλίμα.

Τόνισε μάλιστα, ότι η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 θα απαιτήσει ένα ευρύ φάσμα καινοτόμων τεχνολογιών, σε τομείς από την κινητικότητα έως την ενέργεια.

Ωστόσο, σηματοδότησε κάποια οπισθοδρόμηση σχετικά με την απαγόρευση των κινητήρων εσωτερικής καύσης του2035, επιβεβαιώνοντας ότι «τα συνθετικά καύσιμα έχουν ρόλο να παίξουν» προς τον στόχο «μέσω μιας στοχευμένης τροποποίησης του κανονισμού» στο πλαίσιο μιας επερχόμενης αναθεώρησης.

Αυτό το νομοσχέδιο αναμένεται να αναθεωρηθεί το 2026, με το ΕΛΚ και άλλα δεξιά κόμματα να πιέζουν για περισσότερα κενά για καθαρότερα καύσιμα.

Το παραθυράκι που προκαλεί αντιδράσεις

Αυτό προκάλεσε την αντίδραση της ομάδας λόμπι Transport and Environment, η οποία προειδοποίησε  ότι «το άνοιγμα της πόρτας στα συνθετικά καύσιμα (eFuels) για αυτοκίνητα υπό την ψευδή σημαία της τεχνολογικής ουδετερότητας, αποτελεί σημαντική απειλή για την επενδυτική βεβαιότητα, ειδικά με σημαντικές επενδύσεις μπαταριών επί του παρόντος σε κίνδυνο».

Οι βιομηχανικοί όμιλοι καλωσόρισαν την πρόταση της φον ντερ Λάιεν  να επιτύχει μια νέα καθαρή βιομηχανική συμφωνία εντός των πρώτων 100 ημερών της θητείας της για να βοηθήσει τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες να παραμείνουν ανταγωνιστικές ενώ παράλληλα θα απελευθερωθούν από τον άνθρακα και να μειώσουν τις τιμές της ενέργειας

Κλιματική Διπλωματία

Σύμφωνα με την ανάλυση της Energy Intelligence η φον ντερ Λάιεν δεσμεύτηκε επίσης να εντείνει τις προσπάθειες της «πράσινης διπλωματίας» και να παρουσιάσει το παγκόσμιο όραμα της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια εν όψει της COP30 στη Βραζιλία το 2025, ενώ σηματοδοτεί μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση στην πρόκληση του κλίματος.

Ο κόσμος βρίσκεται σε έναν αγώνα «που θα υπαγορεύσει ποιος θα είναι ο πρώτος στην κλιματική ουδετερότητα και πρώτος που θα αναπτύξει τις τεχνολογίες που θα διαμορφώσουν την παγκόσμια οικονομία για τις επόμενες δεκαετίες», σημείωσε η Ευρωπαία Επίτροπος.

Η Ευρώπη, είπε, δεν έχει την πολυτέλεια να μείνει πίσω και να χάσει το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα σε αυτόν τον αγώνα, ούτε μπορεί να αφήσει εκτεθειμένες τυχόν στρατηγικές ευπάθειες. Και με τον κόσμο να έχει εισέλθει σε μια νέα εποχή γεωστρατηγικών αντιπαλοτήτων, «πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι σχετικά με αυτούς τους κινδύνους», πρόσθεσε.

Το στοίχημα του CBAM

Αναγνωρίζοντας τη διεθνή αναστάτωση που προκλήθηκε από τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ (CBAM), η φον ντερ Λάιεν παραδέχτηκε ότι οι Βρυξέλλες πρέπει να «ακούνε και να ανταποκρίνονται καλύτερα» στις ανησυχίες των χωρών που επηρεάζονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία — ιδιαίτερα εκείνων που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Η ομιλία της – βασισμένη σε ένα συνοδευτικό κείμενο «πολιτικών κατευθυντήριων γραμμών» – ήταν το αποτέλεσμα εβδομάδων συζητήσεων με τις κύριες πολιτικές ομάδες του Κοινοβουλίου και σχεδιάστηκε έτσι ώστε για να πείσει τους ευρωβουλευτές από όλο το πολιτικό κέντρο να υποστηρίξουν την υποψηφιότητά της.

Δεν είναι τυχαίο ότι, κατά τη διάρκεια της ομιλίας της, η φον ντερ Λάιεν αναγνώρισε ότι η δράση για το κλίμα αφορά επίσης τη «δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών», υποστηρίζοντας ότι οι νέοι «δεν θα μας συγχωρούσαν ποτέ αν δεν ανταποκρινόμασταν στην πρόκληση».

Αναλυτές τονίζουν ότι, η ομιλία της φον ντερ Λάιεν είχε τη θετική ρητορική για το περιβάλλον, που περίμεναν πολλοί να ακούσουν,  αλλά λίγες συγκεκριμένες δεσμεύσεις.