Οι φιλόδοξοι στόχοι της Κομισιόν για μείωση των εκπομπών κατά 90% και η ομάδα των 11 που ανεβάζει τον πράσινο πήχη

Λίγα 24ωρα πριν από την παρουσίαση του στόχου για το κλίμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 6 Φεβρουαρίου, οι συζητήσεις, οι ζυμώσεις αλλά και οι διαρροές αναφορικά με τους στόχους και της στρατηγική που θα παρουσιαστούν κυριαρχούν στον Τύπο, αλλά και στα «πηγαδάκια» στις Βρυξέλλες.

Και όλα έχουν δει μέχρι στιγμής το φως της δημοσιότητας συνηγορούν υπέρ ενός εξαιρετικά φιλόδοξου σχεδίου.

Ειδικότερα, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ αναμένεται να θέσει ως στόχο τη μείωση κατά 90% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο δρόμο για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως τα μέσα του αιώνα.

«Για να τεθεί η ΕΕ σε μια σταθερή πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα, αυτή η ανακοίνωση προτείνει έναν κλιματικό στόχο 2040 για την ΕΕ κατά 90% μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990», αναφέρεται σε προσχέδιο εγγράφου που είδε η Euractiv και έλαβε για πρώτη φορά η Carbon Pulse.

Η πρόταση θα μπορούσε να σώσει περισσότερες από 250.000 ζωές ετησίως από τη μειωμένη ατμοσφαιρική ρύπανση, ενώ θα μειώσει το σχετικό κόστος υγειονομικής περίθαλψης κατά 1 τρισεκατομμύριο ευρώ ετησίως.

Εξοικονόμηση δισ. δολαρίων

Οι περιορισμένες εισαγωγές ορυκτών καυσίμων θα εξοικονομήσουν άλλα 2,8 τρισεκατομμύρια ευρώ την περίοδο 2031-2050, αναφέρει το έγγραφο.

Η μείωση των εκπομπών θα αποτελέσει το μεγαλύτερο μέρος της φιλοδοξίας του σχεδίου για το κλίμα, αλλά ο ρόλος που αναμένεται να διαδραματίσουν οι φυσικές καταβόθρες άνθρακα –απορροές CO2 από δάση ή τυρφώνες, που αποδείχθηκαν αμφιλεγόμενες στον κλιματικό στόχο του 2030– δεν έχει αποφασιστεί ακόμη στο προσχέδιο.

«Για να επιτευχθεί μείωση των καθαρών εκπομπών GHG κατά 90%, το επίπεδο των εκπομπών το 2040 δεν θα πρέπει να είναι μικρότερο από XXX MtCO2-eq και οι αφαιρέσεις από την ατμόσφαιρα μέσω χερσαίων και βιομηχανικών αφαιρέσεων άνθρακα τουλάχιστον XXX MtCO2», αναφέρει το προσχέδιο του εγγράφου. , υποδηλώνοντας ότι τα τελικά στοιχεία θα αποφασιστούν την τελευταία στιγμή.

Το πόσο από τον στόχο του 2040 θα προέλθει από καταβόθρες άνθρακα παραμένει πολιτική απόφαση. Όμως το προσχέδιο της Επιτροπής καθιστά ήδη σαφές ότι ένα μερίδιο του θα προέλθει από την αφαίρεση άνθρακα.

Επιστολή 11 χωρών

Το σχέδιο, το οποίο δεν περιέχει νομικές υποχρεώσεις για τις χώρες της ΕΕ σε αυτό το στάδιο, θα συζητηθεί από τους ηγέτες της ΕΕ σε μια από τις προσεχείς συνόδους κορυφής, με μία προκαταρκτική απόφαση για τον τελικό στόχο να τοποθετείται χρονικά στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ του Ιουνίου.

Οι δύο μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ, η Γερμανία και η Γαλλία, με την υποστήριξη της Ισπανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας μαζί με άλλες έξι χώρες, θεώρησαν σκόπιμο να παρέμβουν.

«Η ανάγκη για φιλόδοξη παγκόσμια δράση για το κλίμα δεν ήταν ποτέ πιο εμφανής», ξεκινά μια επιστολή που έστειλε ο συνασπισμός των 11 χωρών στις 25 Ιανουαρίου, προσθέτοντας ότι «ενθαρρύνουμε έντονα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή… να προτείνει έναν φιλόδοξο στόχο της ΕΕ για το κλίμα για το 2040».

Κάτι τέτοιο θα «έστελνε ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα ότι η ΕΕ θα δώσει το παράδειγμα για να πείσει άλλους μεγάλους εκπομπούς αερίων του θερμοκηπίου να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους για να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες συνεισφορές για να διατηρήσουν έγκαιρα τον 1,5 °C ζωντανό πριν από την COP30», προσθέτουν.

Ο συνασπισμός έστειλε αυτή την επιστολή όταν η Επιτροπή είχε ήδη κυκλοφορήσει το σχέδιό της να προτείνει τον στόχο του 90%.

Μια συμφωνία για την ανταγωνιστικότητα

Προσβλέποντας στο μέλλον, το έγγραφο σκιαγραφεί επίσης την «επόμενη δεκαετία» της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας με μια «συμφωνία απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα της βιομηχανίας», με «μια ανανεωμένη ευρωπαϊκή ατζέντα για βιώσιμη βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα» που συμπληρώνει την Πράσινη Συμφωνία.

Αυτή η συμφωνία απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα «πρέπει να αντανακλά το παγκόσμιο και γεωπολιτικό πλαίσιο» όπου εντείνεται ο ανταγωνισμός για καθαρές τεχνολογίες, υποστηρίζει το έγγραφο, επισημαίνοντας ότι η ζήτηση για καθαρή τεχνολογία αναμένεται να τριπλασιαστεί μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας.

Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει «ένα ασφαλές και ευνοϊκό ρυθμιστικό και χρηματοδοτικό περιβάλλον», προσθέτει το έγγραφο, λέγοντας ότι «απαιτούνται σημαντικές ιδιωτικές επενδύσεις για να πετύχει η μετάβαση», καθιστώντας απαραίτητο να γίνει η ΕΕ ελκυστικός προορισμός για επενδύσεις.

Οικονομικός καταλύτης

Σε αυτό, ο συνασπισμός των 11 χωρών συμφωνεί. «Η επίτευξη των στόχων μας για το κλίμα με οικονομικά αποδοτικό τρόπο είναι απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη, την ενεργειακή ασφάλεια και την αύξηση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας της ΕΕ», επιμένει η επιστολή.

Ακόμη περαιτέρω, «θα στείλει ένα ισχυρό μήνυμα στην αγορά για αύξηση της εγχώριας ανάπτυξης και κατασκευής τεχνολογιών καθαρού μηδενισμού της ΕΕ», προσθέτουν.

Η Επιτροπή υποστηρίζει παρόμοιες απόψεις. «Εάν ο μετασχηματισμός επιτύχει, η ΕΕ θα διατηρήσει το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα σε τομείς όπως η αιολική ενέργεια, η υδροηλεκτρική ενέργεια και η ηλεκτρόλυση, όπου έχει ήδη εμπορικό πλεόνασμα», αναφέρει το προσχέδιο.

Σε «αναπτυσσόμενους τομείς όπως μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας, ηλιακά φωτοβολταϊκά, CCU/CCS, τεχνολογία βιοαερίου και κυκλική οικονομία», η ΕΕ θα μπορούσε «να προσπαθήσει να συνεχίσει να δημιουργεί νέο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα».

Αντιδράσεις

Ο Wijnand Stoefs από την ΜΚΟ Carbon Market Watch δήλωσε απογοητευμένος με τον στόχο του 90% που περιλαμβάνει την αφαίρεση CO2 από καταβόθρες άνθρακα όπως τα δάση.

«Το «δίχτυ» στο «καθαρό 90%» μπορεί να καμουφλάρει πολλή αδράνεια και να δημιουργήσει μια υπερβολική εξάρτηση από καταβόθρες και τεχνικές μετακομίσεις που θα πρέπει να επιφέρουν οι μελλοντικές γενιές πολιτικών και πολιτών. Καθώς οι καταβόθρες γης της ΕΕ βρίσκονται σε παρακμή εδώ και πολλά χρόνια, και οι τεχνικές μετακομίσεις βρίσκονται σε αρχικό στάδιο και έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη βιωσιμότητα, η εξάρτηση από οποιαδήποτε μέθοδο απομάκρυνσης του άνθρακα από την ατμόσφαιρα θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί», υποστήριξε.

Τα σχόλια του Stoef απηχούν την κριτική για τον κλιματικό στόχο της Επιτροπής για το 2030.

Όταν παρουσιάστηκε το 2020, η Επιτροπή συμπεριέλαβε αφαιρέσεις άνθρακα από τα δάση στην πρότασή της για μείωση των εκπομπών κατά 55% κάτω από τα επίπεδα του 1990 έως το 2030, πυροδοτώντας την έντονη αντίδραση από ΜΚΟ που το χαρακτήρισαν «λογιστικό τέχνασμα» για να διογκωθεί η φιλοδοξία της ΕΕ για το κλίμα.

Εκείνη την εποχή, αξιωματούχοι της Επιτροπής παραδέχθηκαν ότι ο στόχος του 55% θα ήταν ελαφρώς λιγότερο φιλόδοξος χωρίς καταβόθρες άνθρακα, λέγοντας ότι ο στόχος που θα προέκυπτε θα ήταν -53%, όχι -55%.

Το πράσινο στρατόπεδο

Η Δανία πρωτοστάτησε στην επιστολή, η οποία υποστηρίζεται επίσης από τη φιλική προς το κλίμα Αυστρία, Φινλανδία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο και Πορτογαλία, καθώς και τη Βουλγαρία, η οποία συχνά βρίσκεται στο άλλο άκρο του κλιματικού φάσματος.

«Ενθαρρύνουμε σθεναρά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην επερχόμενη ανακοίνωσή της να προτείνει έναν φιλόδοξο στόχο της ΕΕ για το κλίμα για το 2040», προσθέτει η επιστολή.

Η έκκληση έρχεται παρά την αυξανόμενη αντίδραση της κλιματικής πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη. 

Ενώ το σημείωμα ζητά φιλοδοξία για το κλίμα, δεν εγκρίνει έναν συγκεκριμένο στόχο περικοπής εκπομπών. Η ρητορική της υπονοεί, ωστόσο, ότι οι χώρες θα υποστήριζαν μια ώθηση για μείωση τουλάχιστον του 90%των εκπομπών της ΕΕ έως το 2040 - μια βάση που έχουν θέσει οι επιστημονικοί σύμβουλοι της ίδιας της ΕΕ.

Επιστημονικό συμβούλιο

Όπως γράφει το Politico η επιστολή προτείνει μάλιστα ευθέως ότι ο στόχος του 2040 «πρέπει να λάβει υπόψη» τις συμβουλές του Ευρωπαϊκού Επιστημονικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου για την Κλιματική Αλλαγή, το οποίο ζήτησε περικοπές 90-95% έως το 2040 από τα επίπεδα του 1990.

Προτείνει επίσης ότι ο στόχος πρέπει να έχει κατά νου τον στόχο της Συμφωνίας του Παρισιού για διατήρηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5 βαθμούς Κελσίου, καθώς και τον νομικά δεσμευτικό στόχο της ΕΕ να πετύχει κλιματική ουδετερότητα μέχρι τα μέσα του αιώνα.

Η υποστήριξη του στόχου του 90% θα προκαλούσε αναπόφευκτα ένταση ενόψει των εκλογών της ΕΕ τον Ιούνιο. 

Αλλά στην επιστολή, η ομάδα των χωρών υποστηρίζει ότι η ΕΕ πρέπει να αποτελέσει παράδειγμα για τον κόσμο.

Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί  ότι το επιστημονικό συμβουλευτικό όργανο της ΕΕ δήλωσε πρόσφατα ότι η ΕΕ δεν έχει ολοκληρώσει ακόμη τη δουλειά. Σε μια σημαντική έκθεση την περασμένη εβδομάδα , το επιστημονικό πάνελ είπε ότι η ΕΕ ήταν σε ρυθμό να χάσει τους στόχους της για το κλίμα για το 2030 και το 2050 — και χρειαζόταν σημαντικές αλλαγές για να φτάσει εκεί.

«Δεν μπορούμε να πείσουμε άλλους να συνεχίσουν την προσπάθεια αν δεν δείξουμε ηγετικό ρόλο - και πρέπει να το κάνουμε για το κλίμα, την ενέργεια, την ανεξαρτησία και τη μελλοντική μας ανταγωνιστικότητα», επέμεινε ο Δανός υπουργός Κλίματος Λαρς Άγκααρντ, ο οποίος ηγήθηκε της πρωτοβουλίας. Μέχρι στιγμής, η Δανία είναι η μόνη χώρα της ΕΕ που υποστηρίζει ρητά τον στόχο του 90% για το 2040.

Πρωτοπόρος

Ο στόχος του 2040 αποτελεί συνέχεια της περσινής συνόδου κορυφής για το κλίμα COP28, όπου η ΕΕ προσπάθησε να παρουσιαστεί ως πρωτοπόρος για το κλίμα, ενθαρρύνοντας άλλα έθνη να επιταχύνουν τις περικοπές άνθρακα και να δεσμεύσουν περισσότερα χρήματα για πράσινες προσπάθειες. Αλλά η ίδια η ΕΕ δεν ανταποκρίνεται πάντα στη ρητορική της, αφήνοντας το κλαμπ των 27 χωρών εκτεθειμένο σε κατηγορίες για υποκρισία.

Ωστόσο, οι χώρες πίσω από την επιστολή δήλωσαν ότι η ΕΕ δεν πρέπει να μειώσει τις προσπάθειές της για το κλίμα, υποστηρίζοντας ότι είναι κρίσιμες για την οικονομική ζωτικότητα της Ευρώπης. Οι επιχειρηματικές πολιτικές για το κλίμα, επιμένει η επιστολή, θα καταστήσουν την Ευρώπη κόμβο για επενδύσεις, θα προσφέρουν στους ανθρώπους «ένα πιο υγιές περιβάλλον» και θα εξασφαλίσουν «ασφαλή απασχόληση στο μέλλον».

«Η επίτευξη των στόχων μας για το κλίμα με οικονομικά αποδοτικό τρόπο είναι απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη, την ενεργειακή ασφάλεια και την αύξηση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας της ΕΕ», καταλήγει.