Σε τροχιά υλοποίησης τα 15λεπτα προϊόντα στις αγορές ενέργειας – Η εισήγηση του ΕΧΕ και οι θέσεις των συμμετεχόντων

Στο τρόπο με τον οποίο θα εισαχθούν τα προϊόντα υπο-ωριαίας διάρκειας στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας φυσικής παράδοσης του ΕΧΕ, ώστε να διασφαλίζεται το βέλτιστο αποτέλεσμα για την λειτουργία τους, κατέληξε το Χρηματιστήριο Ενέργειας με την σχετική εισήγησή του να βρίσκεται από χθες σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης.

Αν και αναμένονται τα σχόλια των συμμετεχόντων τις επόμενες μέρες μέχρι και τις 26 Ιανουαρίου, εντούτοις, οι πρώτες απόψεις της αγοράς οι οποίες περιλαμβάνονται στο σχετικό ερωτηματολόγιο του ΕΧΕ που συνοδεύει την σχετική εισήγηση, αποτυπώνουν καταρχάς την θετική γνώμη της αγοράς. 

Με βάση και το «πνεύμα» τόσο του ευρωπαϊκού κανονισμού 2195/2017 όσο και συναφών αποφάσεων του ACER, τα νέα προϊόντα υπό-ωριαίας διάρκειας (15λεπτα, 30λεπτα) επιτρέπουν στους συμμετέχοντες να βελτιστοποιήσουν τη συμμετοχή τους στις αγορές φυσικής παράδοσης χρησιμοποιώντας συμβόλαια μικρότερης χρονικής διάρκειας, πολύ πιο κοντά στην χρονική περίοδο μέτρησης/αποκλίσεων, και με σχετικές προβλέψεις μικρότερης διάρκειας ακόμη πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο φυσικής παράδοσης. «Η αγορά θέλει να έχει όσο το δυνατόν περισσότερα εργαλεία», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά στέλεχος του ΕΧE, προσθέτοντας ότι τα εν λόγω εργαλεία θα πρέπει να ακολουθούν και να εφαρμόζονται βάσει και των υφιστάμενων περιορισμών για κάθε μέθοδο διαπραγμάτευσης, δηλαδή είτε πρόκειται για δημοπρασία είτε για συνεχή διαπραγμάτευση, και για κάθε asset ώστε να επιτυγχάνεται το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. 

Υπό το πρίσμα αυτό, η πρόταση του ΕΧΕ, όπως αποτυπώνεται στην εισήγηση που κατατέθηκε στη ΡΑΑΕΥ, προβλέπει στην μεν περίπτωση του XBID (συνεχής ενδοημερήσια συναλλαγή) να διατεθούν προϊόντα 15, 30 και 60 λεπτών για το σύνολο των assets και στη δε περίπτωση των αγορών DAM και IDAs (δημοπρασίες Αγοράς Επόμενης Ημέρας και Ενδοημερήσιας Αγοράς) να διατεθούν μόνο 15λεπτά προϊόντα για όλους τους συμμετέχοντες με την δυνατότητα 60λεπτων προϊόντων αποκλειστικά για τις διασυνδέσεις.

Σημειώνεται ο σχεδιασμός των προϊόντων υπό-ωριαίας διάρκειας, με δεδομένο ότι μιλάμε για διασυνδεδεμένες αγορές, θα πρέπει να συμμορφώνεται με τους τεχνικούς περιορισμούς που υπάρχουν κάθε φορά λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη θέματα ρευστότητας και αποδοτικής διαμόρφωσης τιμών (price formation). Στην περίπτωση του XBID, όπου δεν υφίσταται δυνατότητα αντιστοίχισης προϊόντων διαφορετικής χρονικής διάρκειας (cross product matching), προτείνεται η εισαγωγή όλων των δυνατών προϊόντων. Ένα προϊόν πχ 30 λεπτών θα μπορεί να αντιστοιχισθεί με ένα άλλο που διατίθεται με ίση χρονική διάρκεια για το ίδιο χρονικό διάστημα ορισμού του χωρίς να επηρεάζει την ρευστότητα και την δυνατότητα δημιουργίας συναλλαγών στα υπόλοιπα προϊόντα σε ένα τοπικό βιβλίο εντολών του οποίου το βάθος είναι κάθε φορά γνωστό στους συμμετέχοντες.

Στην περίπτωση ωστόσο των δημοπρασιών για την Αγορά Επόμενης Ημέρας και τις Ενδοημερήσιες Δημοπρασίες (IDAs) η δυνατότητα του cross-product matching μπορεί να οδηγήσει υπό συνθήκες υψηλής διαφοροποίησης του μίγματος προϊόντων σε μη αποδοτική διαμόρφωση τιμών ή ακόμη και σε παραδόξως μη-αποδεκτές εντολές σε προϊόντα μεγαλύτερης διάρκειας. Το ΕΧΕ προτείνει την εισαγωγή 15λέπτων προϊόντων σε DAM και IDAs για όλες τις περιπτώσεις μονάδων και χαρτοφυλακίων και τη διατήρηση των 60λεπτων προϊόντων αποκλειστικά για τις μη-συζευγμένες διασυνδέσεις ή για τις διασυνδέσεις όπου τεχνικοί περιορισμοί δεν επιτρέπουν ακόμη την χρήση 15λέπτου προγραμματισμού. Η διατήρηση των 60λεπτων προϊόντων στις μη-συζευγμένες διασυνδέσεις της ελληνικής ζώνης προσφορών θα διευκολύνει, μεταβατικά, το διασυνοριακό εμπόριο στις περιπτώσεις που ο 15λεπτος προγραμματισμός διασυνοριακών συναλλαγών δεν υποστηρίζεται ακόμη στις γειτονικές αγορές είτε λόγω απουσίας διάθεσης προϊόντων υπο-ωριαίας διάρκειας είτε λόγω ασυμβατότητας με την υφιστάμενη σε αυτές χρονική μονάδα μετρήσεων/αποκλίσεων. 

Σε σχετικό ερωτηματολόγιο του ΕΧΕ, στο οποίο οι συμμετέχοντες της ελληνικής χονδρεμπορικής αγοράς είχαν τοποθετηθεί ήδη πριν από ένα χρόνο, αποτυπώνονται τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα επιλογής προϊόντων διαφορετικής χρονικής διάρκειας για κάθε αγορά και μέθοδο διαπραγμάτευσης διακριτά. Ενδεικτικό είναι το παρακάτω διάγραμμα από την εισήγηση του ΕΧΕ όπου απεικονίζονται συγκεντρωτικά τα πλεονεκτήματα (+) και τα μειονεκτήματα (-) των δύο αρχικών επιλογών σε διάφορες πτυχές λειτουργίας της αγοράς καθώς και η αποτύπωση της τοποθέτησης των συμμετεχόντων όπου διαφαίνεται η προτίμηση ευελιξίας επιλογής προϊόντων στη συνεχή ενδοημερήσια συναλλαγή (XBID) έναντι της χρήσης 15λεπτών προϊόντων σε DAM  & IDAS με την αίρεση των διασυνδέσεων.

Η εισαγωγή των νέων προϊόντων υπό-ωριαίας διάρκειας στις αγορές του ΕΧΕ, όπως ιδιαίτερα τονίζεται στην εισήγηση του Χρηματιστηρίου Ενέργειας, συνιστά μια εξαιρετικά σύνθετη και πολύπλοκη τεχνικά διαδικασία που απαιτεί σημαντικό χρόνο προσαρμογής τόσο από τους Φορείς όσο και από τους Συμμετέχοντες της αγοράς, γεγονός που αποτυπώνεται και στα ενδεικτικά χρονοδιαγράμματα που έχουν τεθεί. Να σημειωθεί ότι απαιτείται πολλαπλάσια προσπάθεια για τις γειτονικές αγορές της Ελλάδας που «μετρούν» για την ώρα μικρότερο δείκτη ωρίμανσης στη ανάπτυξη αντίστοιχων οργανωμένων αγορών φυσικής παράδοσης ηλεκτρικής ενέργειας. 

Το χρονοδιάγραμμα 

Η εισαγωγή προϊόντων υπο-ωριαίας διάρκειας στις συζευγμένες αγορές ηλεκτρισμού, βάσει των υπό εξέλιξη έργων των SDAC & SIDC, αναμένεται ως εξής: 

• DAM (SDAC), με αλγόριθμο επίλυσης το EUPHEMIA, με διαδικασία big-bang, Q1-2025
• IDAs (SIDC), με αλγόριθμο επίλυσης το EUPHEMIA, σταδιακά από το Q2-2024
• CIT (SIDC), με αλγόριθμο επίλυσης το XBID (ήδη διατίθενται σε άλλες Ζώνες Προσφορών). 

Τέλος, το ΕΧΕ αναφέρει στην εισήγησή του πως ο καθορισμός της χρονικής ανάλυσης των προϊόντων κάθε Ζώνης Προσφοράς και της χρονικής ανάλυσης υπολογισμού της έμμεσης κατανομής δυναμικότητας κάθε διασύνδεσης πρέπει να κοινοποιηθεί στα αρμόδια Ευρωπαϊκά Όργανα του SDAC/SIDC μέχρι τον Μάρτιο του 2024.