Κάπρος: Απαραίτητο να "πατήσει" η νέα αγορά στα διμερή συμβόλαια - Δεν μπορεί να βασίζεται σε μεταβλητές χρηματιστηριακές τιμές πλέον

Τα χαρακτηριστικά και τα ζητούμενα της νέας ενεργειακής αγοράς ανέλυσε σήμερα ο καθηγητής ΕΜΠ, Παντελής Κάπρος, μιλώντας στο Renewable & Storage Forum.

Ο ίδιος επισήμανε ότι πλέον έχουμε έναν οδικό χάρτη για την ενεργειακή μετάβαση με σαφείς στόχους για το έτος 2030 και για το 2050. Κατ' επέκταση, ήρθε η ώρα της πράξης και εκεί είναι που υπάρχουν τα ζητήματα. Το παλιό αφήγημα ότι η μετάβαση θα οδηγούσε σε αυξημένο κόστος είναι πλέον ξεπερασμένο. Σήμερα η πρόκληση είναι η χρηματοδότηση των επενδύσεων γιατί έχουν κόστος κεφαλαίου, αντί για λειτουργικό. Το ίδιο ισχύει για τους καταναλωτές στην αγορά ηλεκτρικών οχημάτων, αντλιών θερμότητας και άλλων προϊόντων.

Κατά τον κ. Κάπρο, πρόκληση αποτελεί η χρηματοδότηση των επενδύσεων γιατί χρειάζονται αυξημένες επενδύσεις και αυξημένο κόστος αγοράς εξοπλισμού σε όλους τους τομείς. 

Ιδίως για τον ιδιώτη καταναλωτή υφίσταται μεγάλο πρόβλημα χρηματοδότησης, αφού θα χρειαστεί να επενδύσει στην αναβάθμιση της κατοικίας, στην ιδιοπαραγωγή από ΑΠΕ, στην αγορά αντλιών θερμότητας και ηλεκτρικών αυτοκινήτων κλπ. χωρίς πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση και έλλειψη ιδίων κεφαλαίων. Αν είχε τα χρήματα η επένδυση του ιδιώτη θα ήταν οικονομικά συμφέρουσα λόγω του χαμηλού κόστους λειτουργίας των τεχνολογιών αυτών.

"Επομένως κρίσιμης σημασίας είναι η παρέμβαση του κράτους για την διευκόλυνση της χρηματοδότησης των ιδιωτών, την άρση θεσμικών και άλλων εμποδίων, και την διασφάλιση των υποστηρικτών  υποδομών. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και για τις επιχειρήσεις που επίσης θα χρειαστούν αυξημένες επενδύσεις αλλαγής τεχνολογίας".

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος πλέον είναι η αποτυχία συντονισμού σε όλη την αλυσίδα, δηλαδή μεταξύ επενδύσεων παραγωγών, καταναλωτών και επενδύσεων σε δίκτυα-αποθήκευση. Ο κ. Κάπρος τόνισε ότι η αγορά μόνη της δεν μπορεί να λύσει το θέμα των επενδύσεων, αλλά μπορεί να λυθεί μόνο με την παρέμβαση του κράτους. 

"Η πολιτική που δίνει προτεραιότητα στο συντονισμό δεν είναι πολιτική επιδοτήσεων, αλλά αντιμετώπισης των επιχειρηματικών κινδύνων, παροχής μακροπρόθεσμων διμερών συμβολαίων και άλλων λύσεων", υπογράμμισε.

"Ο ιδιωτικός τομέας αλλά και το ίδιο το κράτος πρέπει να ξεφύγουν από τη λογική της κρατικής στήριξης και επιδότησης και να αντιληφθούν ότι η διασφάλιση των προϋποθέσεων επιτυχούς συντονισμού στην αγορά και η άρση όλων των ειδών των εμποδίων περιλαμβανομένων της χρηματοδότησης είναι τα κατάλληλα μέτρα. Αν δει κανείς προσεκτικά, θα διαπιστώσει παντού συμπτώματα αποτυχίας συντονισμού στην αγορά που καθυστερούν τις επενδύσεις και την μετάβαση". 

Στη συνέχεια υπογράμμισε ότι, η μακροχρόνια σύμβαση είναι ο κινητήριος μοχλός της νέας αγοράς και μπορεί να έχει και κρατική εγγύηση. Διαθέτει το πλεονέκτημα ότι εξασφαλίζει ορατότητα, μείωση κινδύνων και χρηματοδότηση. 

"Με βάση τις μακρόχρονες συμβάσεις πρέπει η κρατική παρέμβαση να οργανωθεί σωστά σε όλους τους τομείς, ΑΠΕ και αποθήκευση στην ηλεκτρική ενέργεια, ηλεκτρικά δίκτυα και περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ ιδίως των αποκεντρωμένων ηλιακών συστημάτων, παραγωγή και διάθεση βιομεθανίου μέσω των δικτύων αερίου, ευρείας κλίμακας υποδομή φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκινήτων ώστε να αναπτυχθεί περαιτέρω η αγορά της ηλεκτροκίνησης, υποδομές πράσινου υδρογόνου, έξυπνα συστήματα και επενδύσεις για ιδιοπαραγωγή από ΑΠΕ και συμμετοχή της ζήτησης στις αγορές". 

"Στο πλαίσιο του ΕΣΕΚ έχουν γίνει λεπτομερείς αναλύσεις με προσδιορισμό σε ετήσια βάση του βέλτιστου μείγματος και λειτουργίας του συστήματος. Παρά τη μεγάλη ουρά επενδυτών ΑΠΕ, δεν σημαίνει ότι έχουμε εξασφαλίσει ότι θα γίνουν οι επενδύσεις και θα φτάσουμε το 80%. Δεν έχει σαφώς αποφασιστεί ακόμα το βασικό εργαλείο, δηλαδή το διμερές συμβόλαιο. Είναι μεγάλη ευκαιρία να εφαρμόσουμε τη νέα οδηγία που υιοθετήθηκε", ανέφερε.

"Όταν έχουμε μια αγορά που εξαρτάται από το κόστος κεφαλαίου, δεν νοείται να βασίζεται σε χρηματιστηριακούς μηχανισμούς. Δεν γίνεται να μιλάμε για οριακές τιμές αβέβαιων αγορών για να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις. Είναι σαφές και έγινε σαφές με την υιοθέτηση της νέας ευρωπαϊκής οδηγίας για την ηλεκτρική αγορά, ότι το ενδιαφέρον στρέφεται στα CfD και τα ΡΡΑ ώστε να συντονιστούν οι επενδύσεις. Πόσο μάλλον όταν έχουμε μια αγορά όπου οι τιμές διαμορφώνονται από τη μετακύλιση των χρηματιστηριακών τιμών και όχι μέσω μακροχρόνιιου κόστους με διμερή συμβόλαια. Τα τελευταία αφορούν και τις υποδομές, επομένως το σύνθημα της κρατικής πολιτικής είναι ο συντονισμός των επενδυτών και η άρση του κινδύνου", κατέληξε ο καθηγητής.

Ακολουθεί ολόκληρη η τοποθέτησή του:

Ο μετασχηματισμός του ενεργειακού συστήματος προς την κλιματική ουδετερότητα περνάει πρώτα από το ορόσημο των φιλόδοξων στόχων για το 2030 όπως προσδιορίζονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία και στη συνέχεια την δραστική μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέσω της πλήρους αντικατάστασης των ορυκτών καυσίμων από ηλεκτρική ενέργεια, πράσινο υδρογόνο και συνθετικά καύσιμα που επίσης παράγονται από ηλεκτρική ενέργεια. Ο μετασχηματισμός θα έχει τις ΑΠΕ ως την κυρίαρχη τεχνολογία. Η πρόκληση θα είναι η τεχνική τους υποστήριξη με δικτυακές υποδομές, αποθήκευση ενέργειας, έξυπνα συστήματα διαχείρισης της ζήτησης, ταυτόχρονα με αξιόπιστη ηλεκτροπαραγωγή και παραγωγή εναλλακτικών καυσίμων από ΑΠΕ. 

Το παλαιό αφήγημα ότι η ενεργειακή μετάβαση θα οδηγούσε σε αυξημένο κόστος ενέργειας για τον καταναλωτή είναι πια λάθος και ξεπερασμένο. Χάρις στη συνεχή βελτίωση των τεχνολογιών το συνολικό κόστος των ενεργειακών υπηρεσιών για τον καταναλωτή θα μειώνεται συνεχώς στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα. Οι πράσινες επενδύσεις είναι πια και οικονομικά συμφέρουσες. Επιπλέον, η ενεργειακή μετάβαση συνοδεύεται από οφέλη για την δραστηριότητα και την απασχόληση λόγω της υποκατάστασης εισαγόμενων καυσίμων από εν μέρει εγχωρίως παραγόμενο εξοπλισμό και υπηρεσίες. Ταυτόχρονα η ενεργειακή μετάβαση μειώνει δραστικά την ενεργειακή εξάρτηση της χώρας και την αποδεσμεύει από τους γεωπολιτικούς κινδύνους.

Η πρόκληση είναι η χρηματοδότηση των επενδύσεων γιατί χρειάζονται αυξημένες επενδύσεις και αυξημένο κόστος αγοράς εξοπλισμού σε όλους τους τομείς. 

Ιδίως για τον ιδιώτη καταναλωτή υφίσταται μεγάλο πρόβλημα χρηματοδότησης, αφού θα χρειαστεί να επενδύσει στην αναβάθμιση της κατοικίας, στην ιδιοπαραγωγή από ΑΠΕ, στην αγορά αντλιών θερμότητας και ηλεκτρικών αυτοκινήτων κλπ. χωρίς πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση και έλλειψη ιδίων κεφαλαίων. Αν είχε τα χρήματα η επένδυση του ιδιώτη θα ήταν οικονομικά συμφέρουσα λόγω του χαμηλού κόστους λειτουργίας των τεχνολογιών αυτών. Επομένως κρίσιμης σημασίας είναι η παρέμβαση του κράτους για την διευκόλυνση της χρηματοδότησης των ιδιωτών, την άρση θεσμικών και άλλων εμποδίων, και την διασφάλιση των υποστηρικτών  υποδομών. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και για τις επιχειρήσεις που επίσης θα χρειαστούν αυξημένες επενδύσεις αλλαγής τεχνολογίας.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος και εμπόδιο σε αυτή την πορεία είναι η αποτυχία συντονισμού των επενδυτών στην αγορά, η λεγόμενη στα οικονομικά market coordination failure. Οι επενδύσεις των καταναλωτών και παραγωγών πρέπει να συντονίζονται μεταξύ τους αλλά και με σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές δικτύων, αποθήκευσης ενέργειας κλπ.. Η αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων για παράδειγμα καθυστερεί επειδή δεν υπάρχει επαρκής υποδομή φόρτισης των μπαταριών ενώ η επένδυση στην υποδομή αυτή επίσης καθυστερεί γιατί δεν υπάρχουν αρκετά ηλεκτρικά οχήματα να φορτιστούν. Η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα θα εξασφάλιζε εξισορρόπηση των ΑΠΕ, μηδενικές εκπομπές και αξιόπιστο σύστημα, όμως ούτε ο διαχειριστής, ούτε οι ίδιοι οι επενδυτές ΑΠΕ, ούτε οι καταναλωτές έχουν ο καθένας χωριστά συμφέρον να επωμισθούν το κόστος της αποθήκευσης, μόνο αν συνεργασθούν και συντονιστούν μεταξύ τους. Το πράσινο υδρογόνο θα γίνει φθηνότερο αν γίνουν επενδύσεις κλίμακας, αλλά κανείς δεν θα έπαιρνε το ρίσκο χωρίς υποδομή και σίγουρη αγορά για υδρογόνο, όμως η αγορά αυτή δεν μπορεί να αναπτυχθεί αν δεν υπάρχει παραγωγή και υποδομή, ούτε επένδυση στην υποδομή μπορεί να γίνει χωρίς συντονισμό όλης της επενδυτικής αλυσίδας.   

Η αγορά από μόνη της δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα συντονισμού των επενδύσεων από διαφορετικούς συμμετέχοντες στην αγορά οι οποίοι έχουν διαφορετικά συμφέροντα και αντικείμενα δραστηριότητας. Συνεπώς ο μετασχηματισμός και η ανάλογη υποδομή δεν προχωράει και αυτό είναι το σύμπτωμα που δυσκολεύει την πράσινη ενεργειακή μετάβαση σε όλους τους τομείς. 

Η αποτυχία του συντονισμού στην αγορά επιλύεται μόνο με την παρέμβαση του κράτους και μόνο έτσι η οικονομία και το περιβάλλον θα απολαύσουν το λεγόμενο θετικό εξωτερικό όφελος. Η αντιμετώπιση των αποτυχιών συντονισμού στην αγορά δεν είναι απαραίτητο ότι χρειάζεται επιδοτήσεις. Χρειάζεται κυρίως μείωση των επιχειρηματικών κινδύνων και εξασφάλιση χρηματοδότησης  μέσω μακρόχρονων διμερών συμβολαίων, άρση θεσμικών και άλλων εμποδίων και προώθηση των επενδύσεων στις υποδομές πριν ακόμα έχει αναπτυχθεί η ζήτηση για υπηρεσίες από αυτές τις υποδομές. Ο ιδιωτικός τομέας αλλά και το ίδιο το κράτος πρέπει να ξεφύγουν από τη λογική της κρατικής στήριξης και επιδότησης και να αντιληφθούν ότι η διασφάλιση των προϋποθέσεων επιτυχούς συντονισμού στην αγορά και η άρση όλων των ειδών των εμποδίων περιλαμβανομένων της χρηματοδότησης είναι τα κατάλληλα μέτρα. Αν δει κανείς προσεκτικά, θα διαπιστώσει παντού συμπτώματα αποτυχίας συντονισμού στην αγορά που καθυστερούν τις επενδύσεις και την μετάβαση.

Κύριος μοχλός συντονισμού επενδυτών στην αγορά που αναπτύσσεται είναι η μακροχρόνια σύμβαση με συντονιστική και ίσως εγγυητική υποστήριξη του κράτους. Η μακρόχρονη σύμβαση διασφαλίζει ορατότητα, μείωση κινδύνων, πρόσβαση στη χρηματοδότηση και ασφάλεια. Σε μία αγορά που εξαρτάται από το κεφάλαιο και τις επενδύσεις δεν νοείται να διενεργείται μέσω χρηματιστηριακών μηχανισμών. Με βάση τις μακρόχρονες συμβάσεις πρέπει η κρατική παρέμβαση να οργανωθεί σωστά σε όλους τους τομείς, ΑΠΕ και αποθήκευση στην ηλεκτρική ενέργεια, ηλεκτρικά δίκτυα και περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ ιδίως των αποκεντρωμένων ηλιακών συστημάτων, παραγωγή και διάθεση βιομεθανίου μέσω των δικτύων αερίου, ευρείας κλίμακας υποδομή φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκινήτων ώστε να αναπτυχθεί περαιτέρω η αγορά της ηλεκτροκίνησης, υποδομές πράσινου υδρογόνου, έξυπνα συστήματα και επενδύσεις για ιδιοπαραγωγή από ΑΠΕ και συμμετοχή της ζήτησης στις αγορές. 

Έχουμε πια τον οδικό χάρτη για την πράσινη ενεργειακή μετάβαση δηλαδή το εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα. Αυτό όμως δεν αρκεί γιατί η πρόκληση είναι η εφαρμογή του η οποία ακριβώς σκοντάφτει στον συντονισμό επενδύσεων σε παραγωγή και εξοικονόμηση ταυτόχρονα με τις υποδομές. Ο κοινός παρονομαστής, το σύνθημα, της κρατικής πολιτικής πρέπει επομένως να ονομαστεί παρέμβαση για την επιτυχία του συντονισμού στην αγορά, μεταξύ επενδυτών στην παραγωγή, επενδύσεων στις υποδομές και καταναλωτών. Η πρόσφατη συμφωνία στην ΕΕ για τη μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την Ελλάδα ώστε να προωθήσει αλλαγές στην αγορά με βάση τα διμερή συμβόλαια που συμβάλλουν στο συντονισμό στην αγορά, αφού ταυτόχρονα διασφαλίζουν σταθερότητα τιμών, θετικές προσδοκίες για τους επενδυτές και διευκόλυνση της χρηματοδότησης. Το κύριο αντικείμενο της αγοράς πρέπει στο μέλλον να είναι το διμερές συμβόλαιο, CfD, PPA ή άλλο παρόμοιο, και όχι η spot χρηματιστηριακή αγορά. Πάνω στο διμερές συμβόλαιο πρέπει να πατήσει και να ενσωματωθεί η υποστηρικτική υποδομή, όπως η αποθήκευση, οι επικουρικές και το δίκτυο. 

Συμπερασματικά, κάθε αλλαγή που επιδιώκει η πράσινη μετάβαση εξαρτάται από τέσσερεις οικονομικούς παράγοντες - επενδυτές: καταναλωτή, παραγωγό, παροχή υπηρεσίας αποθήκευσης ή άλλης συναφούς και υποδομή (δίκτυο κλπ.). Κάθε ένας παράγοντας έχει διαφορετικό συμφέρον, διαφορετική οπτική γωνία και ρίσκο να διαχειριστεί. Μόνοι τους, στην ελεύθερη αγορά, δεν μπορούν να συντονιστούν και να διαχειριστούν από κοινού την επένδυση διασφαλίζοντας μακρόχρονη σύμβαση μεταξύ τους. Εδώ πρέπει να παρέμβει το Κράτος και να πετύχει τον συντονισμό των παραγόντων αυτών και να εξασφαλίσει μακρόχρονη βιωσιμότητα της επένδυσης. Δεν χρειάζεται συνήθως επιδότηση από το Κράτος. Χρειάζεται να επιτύχει τον συντονισμό των παραγόντων που συμμετέχουν στην αγορά μέσω μεταρρύθμισης, θεσμικών παρεμβάσεων και κυρίως στήριξης μακρόχρονων διμερών συμβάσεων μεταξύ των παραγόντων με συντονισμένο τρόπο.