Οι τιμές-ρεκόρ του Αυγούστου προβληματίζουν ενόψει του δυσκολότερου ενεργειακού χειμώνα της Ευρώπης

H έκρηξη των ήδη υψηλών ενεργειακών τιμών τις τελευταίες ημέρες επιβεβαιώνει τις εκτιμήσεις των προηγούμενων μηνών, καθώς η παγκόσμια αγορά ενέργειας έχει εισέλθει σε μια περίοδο παρατεταμένης αστάθειας. Επιπρόσθετα, αναμένεται πως οι υψηλές τιμές τόσο στο φυσικό αέριο αλλά και στην ηλεκτρική ενέργεια θα διαρκέσουν για τουλάχιστον ένα έτος.

Με βάση τα παραπάνω, η εμφάνιση τιμών φυσικού αερίου που κινείται στα επίπεδα των 300 ευρώ/MWh και της χονδρικής ρεύματος που ξεπερνά τα 600 ευρώ/MWh δημιουργεί έντονο προβληματισμό στις κυβερνήσεις και αναγκαιότητα εξεύρεσης του αναγκαίου δημοσιονομικού χώρου για την καταπολέμηση των πληθωριστικών πιέσεων. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι η Gazprom προβλέπει τα επίπεδα τιμών του φυσικού αερίου να κυμανθούν στα επίπεδα των 400 ευρώ το χειμώνα, που σημαίνει πως αν επιβεβαιωθεί η παραπάνω πρόβλεψη, η τιμή χονδρικής ηλεκτρισμού για τη χώρα μας θα κυμανθεί κοντά στα 800-900 ευρώ/MWh.

Η αβεβαιότητα για παρατεταμένη διακοπή της ροής φυσικού αερίου από την Ρωσία σε συνδυασμό με την πρόσφατη ανακοίνωση ότι θα διακοπεί η ροή του αγωγού Nord Stream 1 για τρεις ημέρες στις 31 Αυγούστου, οδήγησαν τις προθεσμιακές τιμές φυσικού αερίου TTF στα 277 ευρώ/MWh, σε δεκαπλάσια επίπεδα από της αντίστοιχης περσινής περιόδου.

Ως εκ τούτου, γίνεται εύκολα αντιληπτό πως η διαμάχη της Ευρώπης με τη Ρωσία έχει μπει ήδη σε ένα νέο στάδιο, όπου θα δοκιμαστεί έντονα η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Ενδιαφέρον σε αυτό το σημείο παρουσιάζει η περίπτωση της Βουλγαρίας, όπου η μεταβατική κυβέρνηση δήλωσε ότι αν δεν εξασφαλίσει τις απαιτούμενες ποσότητες μέσω LNG ή αγωγών, τότε θα στραφεί εκ νέου σε διαπραγματεύσεις με τη Gazprom. Στο ίδιο μήκος κύματος κυμαίνονται και κάποιες φωνές στην Γερμανία για εκκίνηση της λειτουργίας του Nord Stream 2 αντί του Nord Stream 1 που παρουσιάζει τεχνικά προβλήματα. Οι παραπάνω εξελίξεις θα ήταν αφενός σημαντική νίκη για τη Ρωσική πλευρά, αλλά και δείγμα αστάθειας για την ευρωπαϊκή συνοχή.

Ένα επιπρόσθετο στοιχείο που λειτουργεί αρνητικά για την Ευρώπη είναι το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων εβδομάδων έχει ενταθεί ο ανταγωνισμός για φορτία LNG, καθώς μεγάλοι καταναλωτές της Ασίας όπως η Ν. Κορέα και η Ιαπωνία επαναδραστηριοποιούνται και αγοράζουν περισσότερες ποσότητες στη φυσική αγορά. Το γεγονός αυτό μειώνει τη διαθεσιμότητα για τη Γηραιά Ήπειρο και αυξάνει τις τιμές.

Ταυτόχρονα, στις θετικές εξελίξεις καταγράφεται η αναπλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου που βρίσκονται σήμερα στο 77%. Καθώς ο στόχος που έχει τεθεί είναι το 80% για τον Οκτώβριο, τουλάχιστον η Ευρώπη θα ξεκινήσει τη χειμερινή περίοδο με συγκριτικά γεμάτες αποθήκες, ενώ άγνωστο παραμένει το για πόσο θα μπορέσουν να καλύψουν τις ανάγκες, ιδίως σε περίπτωση που διακοπεί πλήρως το ρωσικό αέριο. Οι εκτιμήσεις χωρών όπως η Γερμανία κάνουν λόγο για δυο μήνες κάλυψη σε μια τέτοια περίπτωση.

Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας οι καιρικές συνθήκες με την ξηρασία και τις υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με την γηραιότητα του στόλου (κυρίως πυρηνικών σταθμών) έχει οδηγήσει στο εξής παράδοξο: Κατά την περίοδο Ιανουάριο - Ιουλίου 2022 και σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2021, η παραγωγή ενέργειας από τους πυρηνικούς σταθμούς έχει μειωθεί κατά 12% σε όλη την Ευρώπη, η παραγωγή από υδροηλεκτρικούς σταθμούς έχει μειωθεί κατά 20% ενώ παράλληλα η συμμετοχή του φυσικού αερίου στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής να έχει αυξηθεί κατά 4% και του λιγνίτη κατά 11%. Την ίδια στιγμή, παρατηρείται μια αύξηση στην ηλεκτροπαραγωγή από αιολικά κατά 16% και από Φ/Β κατά 23%, που όμως δεν είναι αρκετή για να αντισταθμίσει την μειωμένη παραγωγή από πυρηνικά και υδροηλεκτρικά (λόγω ξηρασίας) και την ανάγκη για μείωση του ρωσικού φυσικού αερίου στο μείγμα. Η Γαλλία κατεξοχήν χώρα εξαγωγέας με φθηνή ηλεκτρική ενέργεια έφθασε στα τέλη Ιουλίου να έχει τις υψηλότερες τιμές στην Ευρώπη, καθώς έχει χάσει μέρος της πυρηνικής της παραγωγής λόγω τεχνικών προβλημάτων και δυσκολεύεται να καλύψει τις ανάγκες σε περιόδους υψηλής ζήτησης.

Με βάση τα παραπάνω, διαπιστώνουμε πως ότι η νέα κλιμάκωση στις τιμές ήρθε νωρίτερα από ότι ανέμεναν οι περισσότεροι αναλυτές. Η Ευρώπη θα χρειαστεί να διαχειριστεί οριακές καταστάσεις, με την εξοικονόμηση ενέργειας να επανέρχεται στο προσκήνιο και να αναλαμβάνει κομβικό ρόλο. Η αρχή γίνεται από την Γερμανία με την εφαρμογή έκτακτων μέτρων για την εξοικονόμηση ενέργειας σε κτίρια και βιομηχανίες και αναμένεται να ακολουθήσουν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μένει να φανεί αν αυτή η υποχρεωτική εφαρμογή μέτρων θα μετατραπεί σε μακροχρόνια πολιτική και κουλτούρα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως προβλέπει άλλωστε και το REPowerEU.

Προς το παρόν, η Ελλάδα φαίνεται ότι βρίσκεται σε καλύτερη μοίρα από άλλες χώρες, καθώς εφοδιάζεται ακόμα με ρωσικό αέριο, ενώ έχει και πολλαπλές επιλογές που της προσφέρει το LNG, η αναβάθμιση της Ρεβυθούσας με νέα πλωτή δεξαμενή, καθώς και η εργαλειοθήκη έκτακτων μέτρων που έχει αναπτυχθεί και αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή σε περίπτωση εκτάκτου ανάγκης. Συμπερασματικά, η χώρα μας θα κληθεί να διαχειριστεί την διαρκή ενεργειακή κρίση περισσότερο σε όρους δημοσιονομικούς (ώστε να καλυφθούν οι αυξημένες επιδοτήσεις) και λιγότερο σε όρους επάρκειας.

Όπως είναι φυσικό, το μείζον θέμα της ενεργειακής κρίσης και της κατάστασης στην αγορά φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας θα απασχολήσει στο εξής έντονα και τον ενεργειακό διάλογο, με το 17ο IAEE European Energy Conference που διοργανώνεται για πρώτη φορά στην χώρα μας στις 21-24 Σεπτεμβρίου από την Ελληνική Εταιρεία Ενεργειακής Οικονομίας (ΗΑΕΕ) να φιλοξενεί πληθώρα Ελλήνων και ξένων ειδικών, στελεχών και ακαδημαϊκών σε ένα ευρύ φάσμα θεματικών πυλώνων για την ενεργειακή μετάβαση, τη γεωπολιτική, την ενεργειακή ασφάλεια, την εξοικονόμηση ενέργειας και το μέλλον των παγκόσμιων ενεργειακών συστημάτων στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα.

- Δρ. Κώστας Ανδριοσόπουλος, Καθηγητής Χρηματοοικονομικών & Ενεργειακής Οικονομίας στο Audencia Business School, Διευθύνων Σύμβουλος στην Akuo Energy Greece, Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας στο ΕλληνοΑμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο