Πώς αρνητικές τιμές και μπαταρίες αλλάζουν το trading των ΑΠΕ στη ΝΑ Ευρώπη

Σε μια νέα φάση έχει εισέλθει η αγορά ανανεώσιμης ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς οι ολοένα συχνότερες αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, η διεύρυνση των αγορών εξισορρόπησης και η άνοδος της αποθήκευσης μέσω μπαταριών αναγκάζουν τους παραγωγούς να γίνουν πιο ευέλικτοι και πιο ενεργοί στη διαχείριση και πώληση της ενέργειάς τους.

Για χρόνια, τα έργα ΑΠΕ μπορούσαν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην πώληση της παραγωγής τους στην αγορά επόμενης ημέρας (day-ahead), με τον όγκο της παραγωγής και τις τιμές της αγοράς να αποτελούν τους βασικούς παράγοντες που καθόριζαν τα έσοδα. Ωστόσο, οι ολοένα συχνότερες περίοδοι υπερπροσφοράς αλλάζουν αυτό το μοντέλο. Οι παραγωγοί και οι traders προσαρμόζουν πλέον την παραγωγή τους, περιορίζουν την έγχυση ενέργειας και συνδυάζουν έργα ΑΠΕ με συστήματα αποθήκευσης, προκειμένου να αξιοποιήσουν ευκαιρίες σε περισσότερες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.

Η περίπτωση της Κροατίας

Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα εμφανής στην Κροατία, όπου οι αρνητικές τιμές έχουν γίνει πλέον επαναλαμβανόμενο φαινόμενο.

Σύμφωνα με τον Ante Tojčić, διευθύνοντα σύμβουλο της κροατικής ενεργειακής συμβουλευτικής εταιρείας Fractal, η Κροατία έχει καταγράψει περισσότερες από 200 ώρες με αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας από την αρχή του έτους, έναντι περίπου 190 ωρών το 2024 και 250 ωρών το προηγούμενο έτος. 

Όπως επισημαίνει το Montel Νews η αυξανόμενη συχνότητα των αρνητικών τιμών αλλάζει και τη συμπεριφορά των παραγωγών ΑΠΕ. Αρχικά, οι παραγωγοί συνέχιζαν να λειτουργούν ακόμη και όταν οι τιμές της αγοράς υποχωρούσαν κάτω από το μηδέν. Όλο και περισσότερο, όμως, οι παραγωγοί ηλιακής και αιολικής ενέργειας ανταποκρίνονται μειώνοντας ή περιορίζοντας την παραγωγή τους σε περιόδους κατά τις οποίες η λειτουργία των μονάδων θα επιβάρυνε τα έσοδά τους.

Νέες ευκαιρίες στις αγορές εξισορρόπησης

Η αγορά εξισορρόπησης της Κροατίας αποκτά επίσης μεγαλύτερη σημασία ως πιθανή πηγή εσόδων για τους παραγωγούς ΑΠΕ.

Νέοι κανόνες για την προμήθεια δευτερευουσών και τριτευουσών εφεδρειών τέθηκαν σε ισχύ δύο ημέρες πριν από τις δηλώσεις του Tojčić. Οι αλλαγές περιλαμβάνουν τη μείωση του ελάχιστου μεγέθους προσφοράς στο 1 MW, καθώς και την εισαγωγή προμήθειας σε τετράωρα χρονικά μπλοκ.

Η πρώτη αντίδραση έδειξε ότι οι παραγωγοί ΑΠΕ μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη νέα αγορά.

Τη δεύτερη ημέρα λειτουργίας, οι προσφορές για καθοδική δευτερεύουσα εφεδρεία ξεπέρασαν τη ζήτηση, ανέφερε ο Tojčić. Όπως εκτίμησε, αυτό πιθανότατα οφειλόταν εν μέρει στη δυνατότητα των φωτοβολταϊκών μονάδων να παρέχουν καθοδική ευελιξία σε δύο από τα χρονικά μπλοκ.

«Αυτό ήταν ένα τμήμα της αγοράς που ήταν εντελώς κλειδωμένο», δήλωσε.

Παράλληλα, έχει αυξηθεί ο αριθμός των παρόχων υπηρεσιών εξισορρόπησης που πληρούν τις απαιτούμενες τεχνικές και νομικές προϋποθέσεις, σύμφωνα με τον Tojčić, γεγονός που μπορεί να διευρύνει τη συμμετοχή σε μια αγορά η οποία μέχρι σήμερα ήταν λιγότερο προσβάσιμη στους παραγωγούς ΑΠΕ.

Για τους παραγωγούς αιολικής και ηλιακής ενέργειας, η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει απλώς την πρόσβαση σε ένα νέο κανάλι εμπορίας. Οι αγορές εξισορρόπησης μπορούν να προσφέρουν μια πρόσθετη πηγή εσόδων, δημιουργώντας ταυτόχρονα οικονομικά κίνητρα ώστε οι μονάδες ΑΠΕ να ανταποκρίνονται πιο αποτελεσματικά στις ανάγκες του ηλεκτρικού συστήματος.

Από τους παραγωγούς στους ενεργούς traders 

Οι αλλαγές μετασχηματίζουν επίσης τις εμπορικές συμφωνίες μεταξύ ιδιοκτητών έργων ΑΠΕ, αγοραστών ενέργειας και traders.

Ο Tojčić ανέφερε ότι οι συμφωνίες για την εμπορική διάθεση της παραγωγής των ΑΠΕ (route-to-market agreements) γίνονται ολοένα πιο σύνθετες, καθώς οι συμμετέχοντες προσπαθούν να διαχειριστούν τους κινδύνους αλλά και τις ευκαιρίες που δημιουργεί η αυξημένη μεταβλητότητα των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε ένα αιολικό πάρκο στην Κροατία, του οποίου μια τριετής σύμβαση τροποποιήθηκε αρκετές φορές, ώστε να καλύπτει ζητήματα αρνητικών τιμών, περικοπών παραγωγής και καθοδικής τριτεύουσας ρύθμισης.

Η λειτουργία του έργου έχει πλέον εξελιχθεί σε μια διαδικασία ενεργής καθημερινής διαχείρισης. Αντί να πωλεί απλώς όση ηλεκτρική ενέργεια παράγει το αιολικό πάρκο, η παραγωγή προσαρμόζεται ολοένα περισσότερο στις συνθήκες της αγοράς.

Στόχος είναι να αξιοποιείται η αξία που δημιουργείται από διαφορετικές συνθήκες της αγοράς, αντί η οικονομική απόδοση να εξαρτάται αποκλειστικά από την τιμή της αγοράς επόμενης ημέρας.

Η εξέλιξη αυτή αντανακλά μια ευρύτερη αλλαγή στα οικονομικά της ανανεώσιμης ενέργειας. Καθώς αυξάνεται το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας που εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες, περίοδοι υψηλής παραγωγής ΑΠΕ μπορεί να συμπίπτουν με χαμηλή ζήτηση, ασκώντας πιέσεις στις χονδρεμπορικές τιμές.

Οι μπαταρίες αλλάζουν τα οικονομικά των έργων

Μια μπαταρία τεσσάρων ωρών, εγκατεστημένη σε συνδυασμό με ένα φωτοβολταϊκό πάρκο, μπορεί να επιτρέψει στο υβριδικό έργο να συμμετέχει σε περισσότερες αγορές και να μεταφέρει την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας μακριά από τις ώρες χαμηλών ή αρνητικών τιμών.

Η ανάλυση της Fractal που παρουσιάστηκε στην εκδήλωση ανέδειξε τις δυνατότητες αυτής της προσέγγισης.

Κατά τις αρχικές δοκιμές ενός υβριδικού έργου φωτοβολταϊκών και αποθήκευσης, η παραγωγή μόνο από τα φωτοβολταϊκά κατέγραψε capture price περίπου 60%. Η περιορισμένη χρήση της μπαταρίας αύξησε το ποσοστό στο 117%. Σύμφωνα με την ανάλυση, η βέλτιστη λειτουργία θα μπορούσε να αυξήσει το capture price στο 135%-140%.

Τα στοιχεία καταδεικνύουν τη μεταβαλλόμενη σημασία του capture price μιας μονάδας ΑΠΕ — δηλαδή της μέσης τιμής που επιτυγχάνει η παραγωγή της σε σχέση με τη μέση τιμή της αγοράς.

Αντί να μεγιστοποιούν απλώς τον όγκο της ηλεκτρικής ενέργειας που πωλείται, οι παραγωγοί μπορούν να επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση της αξίας της ενέργειας, επιλέγοντας πότε θα παράγουν, θα αποθηκεύουν, θα πωλούν ή θα περιορίζουν την παραγωγή.

Τέτοιες στρατηγικές απαιτούν πολύ πιο ενεργή εμπορική διαχείριση και ακριβέστερες προβλέψεις από εκείνες που χρειάζονταν τα παραδοσιακά έργα ΑΠΕ.

Μια πιο σύνθετη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Η αλλαγή δεν περιορίζεται στην Κροατία. Η Σερβία έχει επίσης αρχίσει να καταγράφει αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Από την εισαγωγή τους τον Μάιο, έχουν καταγραφεί 42 ώρες αρνητικών τιμών, σύμφωνα με τον Marko Janković, διευθυντή ρυθμιστικών θεμάτων και αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στην εταιρεία πράσινης ενέργειας CWP.

Η εξέλιξη ενισχύει την ανάγκη για μεγαλύτερη ευελιξία, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και πιο σύνθετες στρατηγικές εμπορίας των ΑΠΕ, καθώς αυξάνεται η διείσδυση της ανανεώσιμης ενέργειας.

Ο Miloš Mladenović, εκτελεστικός διευθυντής του σερβικού χρηματιστηρίου ηλεκτρικής ενέργειας Seepex, δήλωσε ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αποτιμάται η ηλεκτρική ενέργεια.

Η αξία της ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζεται ολοένα περισσότερο από το πότε και το πώς παράγεται και όχι μόνο από την ποσότητα που παράγεται, ανέφερε. Η αγορά εισέρχεται σε ένα «στοχαστικό και πιθανοτικό περιβάλλον», στο οποίο η αξία μιας μεγαβατώρας εξαρτάται από τον όγκο της αλλά και από «πολλά άλλα χαρακτηριστικά». Η αλλαγή αυτή έχει επιπτώσεις για όλους σχεδόν τους συμμετέχοντες στην αγορά ΑΠΕ.

Για τους παραγωγούς, σημαίνει ότι η πρόβλεψη της παραγωγής και η λειτουργική ευελιξία αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Για τους traders και τους αγοραστές ενέργειας, δημιουργούνται νέες δυνατότητες βελτιστοποίησης χαρτοφυλακίων στις αγορές επόμενης ημέρας, ενδοημερήσιας και εξισορρόπησης. Για τους διαχειριστές των συστημάτων, από την άλλη πλευρά, ευέλικτοι πόροι όπως οι μπαταρίες και οι μονάδες ΑΠΕ που μπορούν να προσαρμόζουν την παραγωγή τους μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση των διακυμάνσεων μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.

Η εμφάνιση αρνητικών τιμών, επομένως, δεν αποτελεί απλώς μια προσωρινή ανωμαλία στις αγορές. Αποτελεί ένδειξη μιας βαθύτερης αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο η ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ αγοράζεται, πωλείται και διαχειρίζεται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.