Το ρωσικό φυσικό αέριο θα πληρώνεται με ρούβλια;

Η πληρωμή του φυσικού αερίου με ρούβλια εμφανίζεται ως ρωσική απάντηση στις κυρώσεις της Δύσης. Θα χρειαστεί να γίνει τροποποίηση των υπαρχόντων συμβολαίων και να προστεθεί η πληρωμή με ρωσικό νόμισμα. Υπάρχει προηγούμενο με παρόμοια συμβόλαια, όπως έγινε με τη Μολδαβία, όπου προβλέπεται και  πληρωμή  με ρούβλια. Το Κρεμλίνο θεωρεί ότι η απόφαση αυτή του Βλαντίμιρ Πούτιν  θα συμβάλλει στην ενίσχυση του ρωσικού  νομίσματος και τον περιορισμό της ηγεμονίας κυρίως του δολαρίου αλλά και του ευρώ. Μέχρι τώρα η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας ρύθμιζε την ισοτιμία του ρουβλίου με αγορά ή πώληση συναλλάγματος στο εσωτερικό της χώρας, επειδή το ρωσικό νόμισμα δεν αναγνωρίζεται ως διεθνώς μετατρέψιμο. Μετά την επιβολή των κυρώσεων από τη Δύση υπολογίζεται, ότι αυτό θα γίνεται και με τη βοήθεια ξένων αγοραστών ή πωλητών και ότι το συνάλλαγμα θα έρχεται στη Ρωσία από άλλες χώρες.

Στις 23 Μαρτίου ο ρώσος πρόεδρος ανακοίνωσε, ότι η Ρωσία θα περάσει στην πληρωμή του φυσικού αερίου σε ρούβλια, για τις « μη φιλικές χώρες», και ότι  θα συνεχίσει να προμηθεύει με φυσικό αέριο σύμφωνα με τις ποσότητες και τις τιμές των συμβολαίων που έχουν ήδη υπογραφτεί. Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, το 80% των πληρωμών προς τη Gazprom θα γίνεται με ρούβλια με στόχο να φτάσει στο 100%. Τίθεται το ερώτημα: ποιος θα μετατρέπει τα δολάρια ή τα ευρώ σε  ρούβλια; Αρχικά προβλέπεται, ότι θα γίνεται αυτή η διαδικασία από την Gazprom Bank, αλλά στα νέα συμβόλαια θα γίνεται από τις ίδιες τις εταιρείες που αγοράζουν φυσικό αέριο από τη Ρωσία.

Απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο 

Στις Βρυξέλλες 24 και 25 Μαρτίου έγιναν τρεις σύνοδοι (ΝΑΤΟ, G7, Ευρωπαϊκής Ένωσης), στις οποίες συμμετείχε και ο Τζο Μπάιντεν . Στη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβεβαιώθηκε η πολιτική για απεξάρτηση από τις ρωσικές ενεργειακές πηγές μέχρι το 2030 και ότι προς αυτή την κατεύθυνση θα υπάρξει συνεργασία με τις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ υποσχέθηκαν, ότι φέτος θα προμηθεύσουν την Ευρώπη με επιπλέον 15 δις κυβικά υγροποιημένου φυσικού αερίου(LNG). Στόχος είναι οι επιπλέον  ποσότητες LNG να φθάσουν στα 50 δις κυβικά ετησίως, μέχρι το 2030.

Ειδικοί σε θέματα φυσικού αερίου υποστηρίζουν, ότι είναι πολύ δύσκολο να πραγματοποιηθούν άμεσα οι υποσχέσεις των ΗΠΑ προς την Ευρώπη, επειδή υπάρχουν μεγάλα τεχνικά προβλήματα, όπως δημιουργία εγκαταστάσεων υποδοχής, εγκαταστάσεων αεριοποίησης  και κατασκευή μεγάλων δεξαμενών. Χρειάζεται χρόνος και μεγάλες επενδύσεις για την υλοποίηση των υποσχέσεων του Τζο Μπάιντεν .  Για τη μεταφορά των επιπλέον 15 δις κυβικών μέτρων χρειάζονται  95 – 100 πλήρη φορτία Q – MAX και αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει διαθεσιμότητα αντίστοιχων πλοίων. Αν πάλι γίνουν οι απαραίτητες επενδύσεις και κατασκευαστούν νέα μεγάλα πλοία θα επιβαρυνθεί αρκετά η τιμή  του ήδη ακριβού LNG με νέα μεταφορικά έξοδα από τις ΗΠΑ στις ευρωπαϊκές χώρες.

Οι εκπρόσωποι των G7 κάλεσαν τις εταιρείες των χωρών τους να μην αποδεχθούν αυτή την απαίτηση της Ρωσίας, η οποία διακηρύσσει σε όλους τους τόνους, ότι σε αντίθετη περίπτωση είναι σαν να πουλάει δωρεάν το φυσικό αέριο σε «μη φιλικές χώρες», αφού η Ευρωπαική Ένωση έχει  παγώσει τους λογαριασμούς των 7 μεγαλύτερων ρωσικών τραπεζών σε ξένο συνάλλαγμα.

Το ρωσικό σχέδιο

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε, ότι έδωσε εντολή στο υπουργικό συμβούλιο της Ρωσικής Ομοσπονδίας, την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας και την Gazprom να ετοιμάσουν εισήγηση γι’ αυτό το θέμα μέχρι  την 31 Μαρτίου.  Είναι σίγουρο, ότι η Μόσχα δε θα σταματήσει σήμερα την προμήθεια φυσικού αερίου. Προτείνεται να υπογραφτούν συμπληρωματικά συμφωνητικά στα ήδη υπάρχοντα συμβόλαια, στα οποία θα προβλέπεται πληρωμή με ρούβλια. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Gazprom και των δυτικών εμπορικών εταιρειών προβλέπεται, ότι θα κρατήσουν περίπου ενάμιση μήνα. Είναι φανερό, ότι οι δυτικές εταιρείες θα προσπαθήσουν να επιμηκύνουν το χρόνο διαπραγμάτευσης και να πληρώνουν εντωμεταξύ  με τον παλιό τρόπο, σε ευρώ ή δολάρια. Ταυτόχρονα θα προσπαθήσουν να αυξήσουν τις ποσότητες, όχι μόνο για την τρέχουσα κατανάλωση, αλλά και για να γεμίσουν όσο γίνεται περισσότερο τις υπόγειες δεξαμενές τους για να ελαχιστοποιήσουν το ρίσκο από ενδεχόμενη μείωση των μελλοντικών προμηθειών, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο.

Τρία βασικά σενάρια

Η Gazprom  θα εξετάσει τις γραπτές απαντήσεις των πελατών της από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναλόγως θα κινηθεί. Σύμφωνα με ρώσους ειδικούς σε θέματα φυσικού αερίου, εξετάζονται τρία βασικά σενάρια από τη Μόσχα:

1. Άρνηση όλων των δυτικών εμπορικών εταιρειών να συμφωνήσουν με τους νέους όρους της Μόσχας. Το σενάριο αυτό θεωρείται, ότι είναι ακραίο, αλλά αν προκύψει θα υπάρξει κλείσιμο της στρόφιγγας. Μια τέτοια εξέλιξη θα έχει καταστροφικές συνέπειες, κυρίως για τις ευρωπαϊκές χώρες και τη Ρωσία, αφού το ρωσικό φυσικό αέριο καλύπτει το 40% της προμήθειας των ευρωπαϊκών χωρών. Ακόμη και στην περίπτωση που έρθει  LNG από τις ΗΠΑ, είναι δύσκολο να αναπληρωθούν τα 155 – 170 δις κυβικών μέτρων  ρωσικού φυσικού αερίου. Σε μια τέτοια περίπτωση η ενεργειακή φτώχεια είναι προ των πυλών και οι τιμές θα εκτιναχθούν σε δυσθεώρητα ύψη. Η Ευρώπη, χωρίς νέες προμήθειες μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της, μάξιμουμ μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού. Από την άλλη η Ρωσία, εκτός των μεγάλων προστίμων που θα κλιθεί να πληρώσει, θα απολέσει ένα μεγάλο τμήμα των εσόδων του ισοζυγίου πληρωμών. Ούτε είναι εύκολο να αλλάξει άμεσα την κατεύθυνση των προμηθειών, από την Ευρώπη προς την Ασία.
2. Υλοποίηση ενός συμβιβαστικού σεναρίου, που θα προκύψει από επίπονες διαπραγματεύσεις. Για παράδειγμα, αυτό μπορεί να γίνει μέσω συνολικών παραγγελιών για όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Είναι, όμως, πολύ δύσκολο να επιτευχθεί κάτι τέτοιο στο άμεσο μέλλον και προϋποθέτει τη δημιουργία νέας νομικής βάσης και δύσκολες διαπραγματεύσεις με τη Gazprom.
3. Επικράτηση ενός πιο υλοποιήσιμου σεναρίου, όπου ένα τμήμα των ευρωπαίων αγοραστών ρωσικού φυσικού αερίου θα συμφωνήσει με τους όρους της Gazprom, ενώ ένα άλλο θα αντιταχθεί. Οι εταιρείες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα δεχτούν τους νέους όρους θα προμηθεύονται φυσικό αέριο και ένα τμήμα του θα το μεταπωλούν σε γειτονικές χώρες. Η Πολωνία, για παράδειγμα, θα αγοράζει ρωσικό φυσικό αέριο από τη Γερμανία ή θα το προμηθεύεται από τη σποτ αγορά. Η τιμή και στις δύο περιπτώσεις θα είναι υψηλότερη. Οι τιμές στα μακροχρόνια συμβόλαια είναι αρκετά χαμηλότερες από τις χρηματιστηριακές. Το τελευταίο διάστημα οι τιμές των μακροχρόνιων συμβολαίων είναι περίπου 600 – 700, ενώ οι χρηματιστηριακές είναι 1100 – 1200 δολάρια/1000 κυβικά μέτρα.

Η ροή ρωσικού αερίου προς τις ευρωπαϊκές χώρες δε σταμάτησε ούτε κατά την περίοδο του ψυχρού πολέμου. Προς το παρόν η τροφοδοσία γίνεται κανονικά. Από το ουκρανικό τράνζιτ διέρχονται 109,5 και από το Nord Stream  170 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως. Εντωμεταξύ οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό.