Κύπρος: Στον πάγο ο χωροταξικός σχεδιασμός ΑΠΕ

Το κενό πολιτικής για χωροθέτηση φωτοβολταϊκών πάρκων, παρά τις κατά καιρούς δεσμεύσεις των αρμοδίων, παρέχει τη δυνατότητα κατασκευής και λειτουργίας έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε προστατευόμενες περιοχές. Έργα που κάποια έχουν ολοκληρωθεί, άλλα βρίσκονται σε διαδικασία κατασκευής και άλλα εξέτασης.

Η απουσία ειδικού πλαισίου χωροταξικού σχεδιασμού για έργα ΑΠΕ θεωρείται σοβαρή απειλή για την ακεραιότητα και συνοχή προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000. Περαιτέρω, υπάρχει απώλεια και υποβάθμιση σημαντικών περιοχών για είδη πτηνοπανίδας. Διαπιστώνεται ακόμα παράβαση νομικά δεσμευτικών και ουσιωδών όρων περιβαλλοντικής έγκρισης, χωρίς επιβολή αυστηρών και αποτρεπτικών κυρώσεων, ενώ υπάρχει ανάγκη τροποποίησης της νομοθεσίας για αντιμετώπιση παράνομων αναπτύξεων και αυθαίρετων επεμβάσεων.

Η Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου (ΟΠΟΚ) ζητά τον άμεσο τερματισμό της ανεξέλεγκτης χωροθέτησης, αδειοδότησης και κατασκευής έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), κυρίως φωτοβολταϊκών αλλά και αιολικών πάρκων, εντός ή/και πλησίον περιοχών προστασίας της φύσης και της βιοποικιλότητας.

Πριν από μια δεκαετία, στις 26/9/2011, το Τμήμα Περιβάλλοντος γνωμοδότησε αναφορικά με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης της Κυπριακής Δημοκρατίας για την Ανανεώσιμη Ενέργεια για την περίοδο 2010 – 2020. Η Περιβαλλοντική Αρχή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «προκύπτει ανάγκη περιορισμού της συγκέντρωσης έργων που πραγματοποιούνται σε περιοχές του Δικτύου Natura 2000. Ένας από τους τρόπους ρύθμισης του θέματος είναι η κατάρτιση Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις ΑΠΕ, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη όλα τα περιβαλλοντικά δεδομένα και ιδιαίτερα αυτά που αφορούν την προστασία της φύσης, σύμφωνα και με σχετικές κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα καταστεί χρήσιμο εργαλείο κατά τις εκάστοτε αναθεωρήσεις του Εθνικού Σχέδιο Δράσης για τις ΑΠΕ, την εφαρμογή αυτού, καθώς και κατά τις αδειοδοτήσεις των διάφορων έργων ΑΠΕ». 

Παρόλο που έχουν περάσει 10 χρόνια από τότε, μέχρι σήμερα, δεν έχει καταρτιστεί ειδικό πλαίσιο χωροταξικού σχεδιασμού για έργα ΑΠΕ. Το γεγονός αυτό αντιβαίνει τις πρόνοιες του περιβαλλοντικού κεκτημένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της εναρμονιστικής νομοθεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Τον Φεβρουάριο 2021, το Τμήμα Περιβάλλοντος προχώρησε στην παγοποίηση της περιβαλλοντικής αξιολόγησης έργων ΑΠΕ, οι αιτήσεις των οποίων έχουν υποβληθεί το 2021, ωστόσο εξακολουθεί να εξετάζει αιτήσεις που υποβλήθηκαν μέχρι και το τέλος του 2020. Ως αποτέλεσμα, το πρόβλημα της ανεξέλεγκτης χωροθέτησης, αδειοδότησης και κατασκευής έργων ΑΠΕ ουσιαστικά συνεχίζει να υφίσταται.

Η ανεξέλεγκτη χωροθέτηση, αδειοδότηση και κατασκευή έργων ΑΠΕ συνιστά μία πολύ σοβαρή απειλή για την ακεραιότητα και τη συνοχή των προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στην Κύπρο.

Μία από τις σοβαρότερες επιπτώσεις που προκύπτουν από την ανεξέλεγκτη χωροθέτηση, αδειοδότηση και κατασκευή έργων ΑΠΕ είναι η απώλεια και υποβάθμιση σημαντικών περιοχών αναπαραγωγής, τροφοληψίας και ξεκούρασης σημαντικών αρπακτικών ειδών αγρίων πτηνών υπό απειλή. Επιπρόσθετα, επισημαίνεται ότι, ακόμη και σε περιπτώσεις περιβαλλοντικής έγκρισης ή/και πολεοδομικής αδειοδότησης έργων ΑΠΕ και κυρίως φωτοβολταϊκών πάρκων, τα οποία χωροθετούνται εντός ή/και πλησίον προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000, παρατηρούνται ιδιαίτερα σοβαρές υποθέσεις παράβασης νομικά δεσμευτικών και ουσιωδών όρων των περιβαλλοντικών γνωματεύσεων ή/και πολεοδομικών αδειών, χωρίς να επιβάλλονται αυστηρές και αποτρεπτικές κυρώσεις προς τους παρανομούντες. 

Η ΟΠΟΚ καλεί την Πολεοδομική Αρχή να απορρίψει οποιεσδήποτε αιτήσεις χορήγησης πολεοδομικών αδειών σε περιπτώσεις παραβίασης νομικά δεσμευτικών και ουσιωδών όρων των γνωματεύσεων της Περιβαλλοντικής Αρχής. Σημειώνεται ότι, τόσο η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, όσο και το Τμήμα Περιβάλλοντος, υπέβαλαν πρόσφατα σχετική εισήγηση προς το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως. Η ΟΠΟΚ θεωρεί ότι απαιτούνται αρκετές διαρθρωτικές και διαδικαστικές αλλαγές, αφού το πρόβλημα των μη αδειοδοτημένων αναπτύξεων στην ύπαιθρο είναι ιδιαίτερα σοβαρό και χρήζει άμεσου χειρισμού. Με τα υφιστάμενα νομικά και διοικητικά εργαλεία είναι σχεδόν αδύνατο να επιτευχθούν ουσιαστικές και αποτελεσματικές λύσεις, καθώς δεν επιτυγχάνεται η πρόληψη και αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημιάς που προκαλείται από παράνομες αναπτύξεις και αυθαίρετες επεμβάσεις. Η υφιστάμενη διαδικασία, η οποία προνοείται από την ισχύουσα νομοθεσία και προβλέπει την επίδοση «Ειδοποίησης Επιβολής» είναι πολύ χρονοβόρα, αναχρονιστική και αναποτελεσματική, με αποτέλεσμα σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις παράνομων αναπτύξεων και αυθαίρετων επεμβάσεων να δημιουργούνται τέτοια τετελεσμένα, τα οποία είναι σχεδόν αδύνατο να αρθούν.

(του Άγγελου Νικολάου, Φιλελεύθερος)