Οδηγός Αισιοδοξίας: Γιατί ο τίτλος της ταινίας ταιριάζει στην περίσταση

Μετά από μία χρονιά μεγάλων αλλαγών, αναπάντεχων εξελίξεων και δυσκολιών που δεν άφησαν κανένα τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας ανεπηρέαστο, η αντιγραφή του τίτλου της επιτυχημένης ταινίας του 2012 μοιάζει να είναι κατάλληλη για την περίσταση.

Η ταινία παρουσίαζε ανθρώπους που με αφετηρία τις περίπλοκες και βαθιά προβληματικές καταστάσεις που αντιμετωπίζουν προσπαθούν να βελτιώσουν τη ζωή τους με μεγάλη προσπάθεια και προσήλωση στους στόχους τους. Ακόμη κι αν οι προσπάθειες δεν οδηγούν πάντα στον αρχικό στόχο, μπορούν να ανοίξουν αναπάντεχα καλύτερους δρόμους.

Ο σκοπός του κειμένου αυτού βεβαίως δεν είναι να προσφέρει συμβουλές αυτοβελτίωσης στους αναγνώστες, αλλά να τονίσει την ανάγκη για αντίστοιχη προσπάθεια και προσήλωση στους στόχους για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (ΗΕ).

Το 2020 παρά τις δυσκολίες του, αποτέλεσε ένα έτος κομβικό. Για πολλούς από εμάς που τα τελευταία 15 χρόνια η λέξη «μεταβατικός» συνόδευε οποιαδήποτε αλλαγή, κώδικα ή μηχανισμό που εφαρμοζόταν στην αγορά μας, το γεγονός πως μοιάζει να καταλήγουμε στο τελικό σχέδιο, αποτελεί συναρπαστική εξέλιξη.

Η υλοποίηση και η λειτουργία των νέων αγορών, η σύζευξη με την Ιταλία έφεραν για πρώτη φορά την ελληνική αγορά ΗΕ κοντά στις ευρωπαϊκές, ενώ τα λίγα βήματα που απομένουν δεν μοιάζουν πια μακριά.

Ο ερχομός της νέας χρονιάς δίνει εύλογα μηνύματα αισιοδοξίας, είναι όμως εύκολο να παρασυρθεί κανείς σε ευχολόγια και να περιμένει χωρίς προσπάθεια να καταλήξουμε σε θετικά αποτελέσματα.

Η εισαγωγή των νέων αγορών δημιούργει νέες και πιθανότατα μεγαλύτερες προκλήσεις.

Κάποιες έκαναν την εμφάνισή τους ήδη από τις πρώτες εβδομάδες λειτουργίας, ενώ κάποιες άλλες πιθανώς (ή μάλλον αναπόφευκτα) θα εμφανιστούν αργότερα.

Το γεγονός και μόνο της εισαγωγής σημαντικά μεγαλύτερου επιτρεπόμενου εύρους διακύμανσης τιμών στα πλαίσια της ευρωπαϊκής λογικής του scarcity pricing, έχει αυξήσει σε πολύ σημαντικό βαθμό τον κίνδυνο που εμπεριέχεται στην αγορά ΗΕ. Κίνδυνος που αφορά τόσο τους συμμετέχοντες, όσο και τους λειτουργούς των αγορών και τους φορείς εκκαθάρισης.

Η ολοένα και αυξανόμενη επίδραση των διεθνών αγορών φυσικού αερίου και δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, καθώς και των ευρωπαϊκών τιμών ΗΕ στην διαμόρφωση των τιμών στην ελληνική αγορά ΗΕ αποδεικνύουν μεν πως γινόμαστε πλέον μέρος μιας μεγαλύτερης κοινότητας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν την μεταβλητότητα και την δυσκολία πρόβλεψης.

Είναι λοιπόν απαραίτητη η γρήγορη προσαρμογή στα νέα δεδομένα, γεγονός που ακούγεται απλό, αλλά είναι δύσκολο στην υλοποίησή του, καθώς απαιτεί αλλαγές παγιωμένων πρακτικών που έχουν για χρόνια καθορίσει την λειτουργία των παραπάνω οργανισμών. Απαιτεί νέα εργαλεία, κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό και ταχύτητα στην λήψη αποφάσεων.

Απαιτεί όμως πρώτιστα από όλους τους εμπλεκόμενους να μην πέσουν στην παγίδα να αγνοήσουν την νέα πραγματικότητα, ελπίζοντας πως δεν θα εμφανιστούν ποτέ ακραίες καταστάσεις, ή ελπίζοντας μάταια πως θα μπορέσουν να επιστρέψουν στην πρότερη κατάσταση. Η πραγματικότητα και κυρίως αυτή των αγορών είναι αμείλικτη και οι συνέπειες της εκφράστηκαν εξαιρετικά από τον John Maynard Keynes όταν είπε: “the markets can remain irrational longer than you can remain solvent.”

Επίσης επικίνδυνο είναι να αποδώσει κανείς ιδιότητες στις νέες αγορές που δεν τους αναλογούν. Δομικά προβλήματα του ηλεκτρικού μας συστήματος δεν θα εξαφανιστούν εν μία νυκτί επειδή δημιουργήθηκε μια νέα αγορά. Ούτε η ύπαρξή της και μόνο θα καθορίσει το επίπεδο τιμών προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.

Στην καλύτερη περίπτωση μια καλά λειτουργούσα αγορά θα εξασφαλίσει, μέσα από την οργανωμένη και δίκαιη πρόσβαση σε αυτή όλων των συμμετεχόντων, αποτελεσματική διαμόρφωση τιμών που αντικατοπτρίζουν τις πραγματικές συνθήκες.

Αυτός θα πρέπει να είναι ο στόχος όλων των εμπλεκομένων: να υποστηρίζουν, να συμμετέχουν και να ελέγχουν μια καλά λειτουργούσα αγορά που ακολουθεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Οι παραπάνω απαιτήσεις για προσαρμογή δεν αφορούν μόνο σε όσους εμπλέκονται στην λειτουργία της αγοράς αλλά και σε αυτούς που έχουν την ρυθμιστική και ελεγκτική ευθύνη. Οι οποιεσδήποτε αστοχίες της αγοράς θα αποφέρουν σημαντικά μεγαλύτερες οικονομικές επιπτώσεις από ότι πριν και συνεπώς είναι αδήριτη η ανάγκη για άμεσες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις όποτε χρειαστεί.

Στην προσπάθεια για την αντιμετώπιση των προκλήσεων πρέπει να δοθεί σημασία τόσο στις μεγάλες αλλαγές όσο και στις μικρές λεπτομέρειες που συχνά αγνοούνται χάριν ευκολίας, συνήθειας κτλ και μπορούν να αλλοιώσουν ή και να εκτροχιάσουν μια μεγάλη προσπάθεια.

Ο διάβολος που ήταν κρυμμένος στις λεπτομέρειες έχει για πολλά χρόνια ταλαιπωρήσει την ελληνική αγορά ΗΕ και είναι μια ευκαιρία τώρα, που ακολουθούμε έναν ήδη δοκιμασμένο οδηγό (το target model), να εκλείψει.

Να αποκτήσουμε έτσι κι εμείς τον δικό μας οδηγό για την ολοκλήρωση της ελληνικής αγοράς ΗΕ. Να αποκτήσουμε τον δικό μας οδηγό αισιοδοξίας.

-----------------------------------

Ο κ. Ηρόδοτος Αντωνόπουλος είναι αντιπρόεδρος του ΕΣΕΠΗΕ

(To άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προοπτικές του 2021)