Τι αφορούσε πραγματικά η διαφωνία Γαλλίας-Γερμανίας για το πλαίσιο της ηλεκτρικής αγοράς; - Ο "γρίφος" των πυρηνικών

(αναδημοσίευση από Jerome a Paris)

Η σχέση μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας περιγραφόταν λίγες μέρες πριν ως απελπιστικά αδιέξοδη, με επίμονες διαφωνίες για την πυρηνική ενέργεια που παρεμπόδιζαν τις νέες ρυθμίσεις για την αγορά ενέργειας, όπως και αποφάσεις σε άλλα θέματα (περισσότερο χρέος σε επίπεδο Ε.Ε., κοινές αμυντικές δαπάνες κτλ) και έδειχναν μια επιβράδυνση γενικότερα στην Ε.Ε.

Πλέον ολοκληρώθηκε μια συμφωνία που ίσως θα αλλάξει την αντίληψη που υπάρχει για μια κρίση στη σχέση τους (ο αγγλικός Τύπος λατρεύει να την τονίζει) και την πραγματικότητα της διαφωνίας μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας.

Όμως το πιο αξιοπερίεργο είναι ότι φαίνεται να καυγάδιζαν για κάτι εντελώς ασήμαντο στην πράξη και καθαρά συμβολικό. Ευτυχώς ο συμβιβασμός προσφέρει μια συμβολική νίκη σε αυτούς που την αναζητούσαν (Γαλλία) και μια πρακτική νίκη σε όσους την επιδίωκαν (Γερμανία) υπό την έννοια ότι σημειώθηκε πρόοδος σε ότι αφορά τις ΑΠΕ.

Επιφανειακά, η διαφωνία αφορούσε την πιθανότητα χρήσης συμβολαίων CfD για τις πυρηνικές μονάδες, τόσο για νέες όσο και για τον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων. Ο συμβιβασμός επιτρέπει το πρώτο, αλλά όχι το δεύτερο.

Μια σειρά από επιχειρήματα προβλήθηκαν:

Η Γαλλία προσπαθεί να κλέψει βιομηχανική δραστηριότητα από τη Γερμανία με το φθηνό ηλεκτρισμό της και τώρα που η Γερμανία έχασε την πρόσβαση στο "φθηνό" ρωσικό αέριο. Επιπρόσθετα, η Γερμανία, με την αποτυχημένη ενεργειακή της πολιτική, προσπαθεί να τραβήξει χαμηλά και τη Γαλλία προσβάλλοντας όσα λειτουργούν καλά στη Γαλλία, δηλαδή τα πυρηνικά.

Η Γαλλία χρειάζεται να λογίζονται τα πυρηνικά ως πράσινα (τουλάχιστον για να λάβουν CfD) ώστε να μπορεί να επενδύσει στον κλάδο.

Η Γαλλία χρειάζεται να μπορεί να βάζει όρια στις τιμές για να ελαφρύνει το βάρος των καταναλωτών και να μπορούν να επωφελούνται από τη φθηνή πυρηνική παραγωγή.

Τίποτα από τα παραπάνω δεν έχει λογική.

"Φθηνό"

Καταρχήν, το ρωσικό αέριο δεν ήταν "φθηνό" - πωλούνταν σε τιμές αγοράς και αυτές ήταν α) ακριβότερες στην Ευρώπη από ότι στις ΗΠΑ και β) αρκετά εναρμονισμένες ανά την Ευρώπη.

(πηγή)

Οι τιμές αερίου αυξήθηκαν πέρυσι, κάτι που προφανώς είχε επίδραση, αλλά δεν ήταν φθηνές εξαρχής (και η Γαλλία που εισάγει το περισσότερο από το αέριο, όπως η Γερμανία, όπως και λίγο ρωσικό αέριο, είχε αντίστοιχες τιμές αερίου).

Η Γαλλία είχε φθηνό ηλεκτρισμό για τον πληθυσμό της για πολλά χρόνια, όμως αυτό οφείλεται κυρίως στους χαμηλότερους φόρους και τέλη στις τιμές λιανικής σε σχέση με τη Γερμανία. Οι τιμές χονδρικής ήταν αντίστοιχες και η γερμανική βιομηχανία εξαιρείται από το τέλος ΑΠΕ (που αφορά κυρίως τα ακριβά έργα της περιόδου 2009-2011). Όπως σημειώσαμε πέρυσι, η κρίση του 2022 προκλήθηκε και από τα προβλήματα των πυρηνικών της EDF και οι τιμές ηλεκτρισμού ήταν συχνά υψηλότερες στη Γαλλία από ότι στη Γερμανία διότι η πρώτη αντιμετώπιζε εντονότερες ελλείψεις.

Η ιδέα ότι η Γαλλία θα κλέψει βιομηχανική δραστηριότητα από τη Γερμανία με κάποιο τρόπο αν δημιουργήσει νέες πυρηνικές μονάδες (μη διαθέσιμες πριν το 2035 το νωρίτερο) ή αν απλά εκσυγχρονίσει τις υφιστάμενες (που πρέπει να κάνει έτσι κι αλλιώς έναντι τιμής που με βάση την EDF θα είναι υψηλότερη από τα νέα υπεράκτια αιολικά) φαντάζει γελοία.

CfD

Η EDF είναι πλέον 100% κρατική. Οι επενδύσεις σε νέα πυρηνικά δεν θα προσελκύσουν κεφάλαια από τρίτους διότι υπάρχει αρκετό ρίσκο. Άρα θα πληρωθούν από τον προϋπολογισμό της EDF και επί της ουσίας από τον Γάλλο φορολογούμενο.

Αν αυτό θα λάβει τη μορφή άμεσων ενισχύσεων ή CfD ή έμμεσης στήριξης με κάποια ρυθμιζόμενη ταρίφα για το ρεύμα, το κόστος θα το αναλάβουν οι Γάλλοι, είτε οι φορολογούμενοι, είτε οι καταναλωτές.

Η ιδέα μιας EDF ως ανεξάρτητης οντότητας που θα είναι κερδοφόρος από μόνη της, ανήκει στο παρελθόν. Αποτελεί ένα πολιτικό εργαλείο τόσο στην πλευρά των εσόδων (έλεγχος της τιμής λιανικής), όσο και στην πλευρά του κόστους/επενδύσεων (κατασκευή νέων μονάδων), ενώ τα αποθεματικά της είναι πλέον, ειλικρινά, τεχνητά - το αποτέλεσμα των πολιτικών παρεμβάσεων σε αυτά τα δύο θέματα επισκιάζει όλα τα υπόλοιπα.

Τα ίδια τα CfD δεν θα οδηγήσουν σε νέες μονάδες, αλλά μπορεί να βοηθήσουν με τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων, κάτι που πρέπει να συμβεί και έχει χαμηλότερο ρίσκο από τις νέες μονάδες (και μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τρίτους στα πλαίσια του παλαιού μηχανισμού Exeltium). Σε κάθε περίπτωση, η γαλλική κυβέρνηση μπορεί να λάβει το οικονομικό ισοδύναμο μέσω της ρύθμισης της τιμής λιανικής.

Το μοναδικό πραγματικό θέμα που διακυβεύεται είναι τι θα συμβεί με το ARENH, το μηχανισμό με τον οποίο η EDF αναγκάστηκε να προσφέρει το 25% της πυρηνικής παραγωγής σε άλλους έναντι χαμηλής τιμής. Ο μηχανισμός αυτός επιβλήθηκε από την Ε.Ε. για ιδεολογικές και παράλογες αιτίες ("ο ανταγωνισμός οδηγεί σε χαμηλότερες τιμές, άρα θέλουμε ανταγωνισμό. Δεν υπάρχει αρκετός ανταγωνισμός στη Γαλλία διότι η παραγωγή της EDF είναι πολύ φθηνή. Ας δημιουργήσουμε ανταγωνισμό προσφέροντας μέρος της παραγωγής σε νέους παίκτες και να αναγκάσουμε την EDF να αυξήσει τις τιμές"). Αυτό ωφέλησε μονάχα μερικούς μεσάζοντες δίχως προφανές όφελος για τους καταναλωτές στην ευρύτερη αγορά.

Στις τωρινές τιμές αγοράς πρόκειται για μια μεταφορά πλούτου από την EDF και/ή τους Γάλλους φορολογούμενους προς μερικές ιδιωτικές εταιρείες (και ενίοτε στους πελάτες τους) που στερείται αιτιολόγησης. Όμως είναι το σύμβολο του "ανταγωνισμού" και η Ε.Ε. θέλει να το διατηρήσει με κάποια μορφή, ενώ δεν συζητείται στο νέο ενεργειακό πακέτο.

Το πλαφόν στις τιμές

Μαζί με τη δικαιολογημένη αγανάκτηση για το μηχανισμό ARENH, υπάρχει μια αίσθηση αδικίας στη Γαλλία ότι οι τιμές ρεύματος αυξήθηκαν πολύ ενώ το κόστος των πυρηνικών έμεινε σταθερό, όμως προκύπτει από μια παρανόηση του πως ορίζονται οι τιμές και τι ρόλο παίζουν τα πυρηνικά στο μηχανισμό τιμολόγησης.

Οι Γάλλοι φαίνεται να πιστεύουν ότι τα πυρηνικά είναι υπέρ-ευέλικτες μονάδες που προσαρμόζονται εύκολα στη ζήτηση (η οποία είναι σχετικά επίπεδη έτσι κι αλλιώς) και δεν συνειδητοποιούν ότι ένα προφίλ παραγωγής βάσης δεν ανταποκρίνεται στο προφίλ της ζήτησης (παρά τις προσπάθειες της Γαλλίας να μετακινήσει τη ζήτηση τη νύχτα και τις προσπάθειες της EDF να κάνει τα πυρηνικά διαχειρίσιμα) και ότι η ευελιξία προέρχεται από τα υδροηλεκτρικά και από -ωιμέ - τις μονάδες ορυκτών καυσίμων. Οι τιμές καθορίζονται από την ανάγκη για αυτές τις οριακές μονάδες, ιδίως σε περιόδους όπου η πυρηνική παραγωγή είναι ασθενής.

Όμως η EDF συνεχίζει να παράγει με χαμηλό κόστος και αν οι τιμές είναι υψηλές, τότε παράγει τεράστια εικονικά κέρδη στην παραγωγή - τα οποία μπορούν να μετακυλιστούν στους καταναλωτές με ρυθμιζόμενα τιμολόγια (με κόστος στην πλευρά της διανομής για την EDF που συνήθως αντασφαλίζεται - ενώ επωφελείται και από το πλαφόν στις ΑΠΕ), οι οποίες δεν χρειάζεται να συνδέονται με τις τιμές χονδρικής.

Μόνο οι καταναλωτές που επέλεξαν "ανταγωνιστικούς" προμηθευτές είδαν σημαντικές αυξήσεις, όμως αυτή ήταν  την επιλογή τους. Οι τιμές της αγοράς δεν είναι πάντα χαμηλότερες παρά την προπαγάνδα των απολογητών του ανταγωνισμού - στην περίπτωση του ρεύματος μπορούν να είναι πολύ ευμετάβλητες.

Κατ' επέκταση, δεν υπάρχει κανένας λόγος να αλλάξει το πως τίθενται οι τιμές χονδρικής για να προσφέρονται σχετικά χαμηλές τιμές στους Γάλλους καταναλωτές, αρκεί η EDF να το αντέχει. Και πάλι, πρόκειται για μια καθαρά πολιτική απόφαση ως προς α) τις τιμές λιανικής και β) το επίπεδο της επένδυσης σε νέα πυρηνικά των οποίων η κερδοφορία είναι απλά άγνωστη.

Άρα η όλη συζήτηση ήταν απλά θεατρική και είχε να κάνει με ζητήματα που δεν υπάρχουν ή μπορούσαν να λυθούν με άλλους τρόπους. Επί της ουσίας ήταν μια μάχη συμφερόντων ανάμεσα στους υπέρμαχους και τους πολέμιους των πυρηνικών και έχει περάσει καιρός από την τελευταία φορά που έγινε μια ορθολογική συζήτηση για αυτό το θέμα.

Καθώς εκφράζω σκεπτικισμό για την προοπτική χρηματοδότησης των πυρηνικών, τοποθετούμαι στην πλευρά των ζηλωτών υπέρ των ΑΠΕ, αλλά θα το ξαναπώ:

- Από την πλευρά των εκπομπών ρύπων, η Γερμανία έπρεπε να είχε κλείσει πρώτα τις λιγνιτικές μονάδες και μετά τις πυρηνικές, αλλά από την πλευρά της ασφάλειας εφοδιασμού και των τιμών, η σειρά της απόσυρσης δεν έχει μεγάλη διαφορά. Και οι λιγνιτικές μονάδες θα αποσυρθούν τώρα πλήρως με ταχύτερο ρυθμό από ότι περιμένουν οι περισσότεροι.

- Το γαλλικό πυρηνικό πρόγραμμα ήταν μια τεράστια επιτυχία, αλλά οι συνθήκες για να επαναληφθεί απουσιάζουν, ενώ δεν θα γίνουν νέες μονάδες επειδή δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν και υπάρχουν φθηνότερες εναλλακτικές (ενώ οι μονάδες βάσης δεν ταιριάζουν καλά με το νέο μας σύστημα).