Τα παιχνίδια της Κίνας με τις σπάνιες γαίες – Γιατί διατηρεί χαμηλά τις τιμές

ΗΠΑ και Ευρώπη επιθυμούν διακαώς να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα αναφορικά με τις σπάνιες γαίες. Ωστόσο, εμπόδιο σε αυτή τη φιλοδοξία, εκτός από τις εσωτερικές αγκυλώσεις, βρίσκονται οι χαμηλές τιμές αλλά και η προθυμία του Πεκίνου να ρίξει το βάρος του για να κρατήσει την αγορά χαμηλά.

Οι τιμές των σπάνιων γαιών έχουν πέσει κατακόρυφα φέτος και πλέον κυμαίνονται σε χαμηλά περίπου τριών ετών. Η τιμή spot του νεοδυμίου-πρασεοδυμίου, ενός ασημί-γκρι κράματος και του πιο κερδοφόρου κομματιού της αγοράς, έχει μειωθεί σχεδόν κατά 20% από τις αρχές Ιανουαρίου σε περίπου 50.000 δολάρια ανά μετρικό τόνο, σύμφωνα με την εταιρεία παροχής δεδομένων Argus Media. Άλλες σπάνιες γαίες πέφτουν ακόμη περισσότερο.

Σήμερα, αυτά τα εξειδικευμένα ορυκτά χρησιμοποιούνται κυρίως σε μόνιμους μαγνήτες για μια σειρά βασικών ειδών οικιακής χρήσης, όπως τηλεοράσεις, ψυγεία και ακουστικά. Όλο και περισσότερο, ωστόσο, οι μαγνήτες βοηθούν επίσης στην στροφή των κινητήρων σε ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες και ρομπότ. Μέχρι το 2030, τέτοια προϊόντα υψηλής τεχνολογίας αναμένεται να αντιπροσωπεύουν περίπου τα δύο τρίτα της ζήτησης για μόνιμους μαγνήτες νεοδυμίου, σύμφωνα με την Adamas Intelligence, μια εταιρεία συμβούλων που επικεντρώνεται σε στρατηγικά μέταλλα και ορυκτά.

Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει η Wall Street Journal παρά την υπόσχεση για ραγδαία αύξηση της ζήτησης λόγω της ενεργειακής μετάβασης, οι τιμές των σπάνιων γαιών έχουν μειωθεί σημαντικά από τις αρχές του 2022.

Ο κινεζικός δράκος

Το πλεόνασμα της κινεζικής προσφοράς είναι ένα πρόβλημα. Τα τελευταία χρόνια, το Πεκίνο έχει αυξήσει την παραγωγή σπάνιων γαιών χρησιμοποιώντας ποσοστώσεις εξόρυξης, αφήνοντας τη βιομηχανία να αφομοιώσει την περίσσεια. Σύμφωνα με την Fastmarkets, στη πρώτη της ποσόστωση του 2024, η Κίνα διέταξε τους κρατικούς ανθρακωρύχους της να παράγουν 135.000 μετρικούς τόνους σπάνιων γαιών, αύξηση σχεδόν 13% από την αντίστοιχη ποσόστωση το 2023.

Ταυτόχρονα, η ζήτηση για σπάνιες γαίες δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες. Η αγορά μόνιμων μαγνητών εξαρτάται από την ισχύ της κινεζικής οικονομίας, η οποία αντιμετωπίζει μια βαθύτερη ύφεση των ακινήτων. Τα στοιχεία του Ιουνίου έδειξαν ότι ο μεταποιητικός τομέας της Κίνας συρρικνώνεται για δεύτερο συνεχόμενο μήνα. Οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων έχουν επίσης επιβραδυνθεί παγκοσμίως, εν μέσω ταλαντευόμενου καταναλωτικού κλίματος.

Ευρύτερη οικονομική στρατηγική

Η υπερπαραγωγή της Κίνας, με τον αυξανόμενο αρνητικό αντίκτυπό της στα κέρδη της βιομηχανίας, έχει νόημα μόνο ως μέρος μιας ευρύτερης οικονομικής στρατηγικής. Η χώρα παράγει περίπου το 60% των ορυκτών σπάνιων γαιών που εξορύσσονται στον κόσμο. Τα τελευταία χρόνια, έχει επίσης σφίξει τη λαβή της σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού με μαγνήτες: σύμφωνα με το Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής, ελέγχει το 91% της δραστηριότητας διύλισης, το 87% του διαχωρισμού οξειδίων και το 94% της παραγωγής μαγνητών. Αυτό της δίνει σημαντική επιρροή για το τι συμβαίνει με τις τιμές των σπάνιων γαιών.

Σύμφωνα με τη WSJ, μια θεωρία είναι ότι η Κίνα έχει σκόπιμα ωθήσει τις τιμές χαμηλότερα για να στηρίξει τις βιομηχανίες της πράσινης ενέργειας. Η χώρα είναι πρόθυμη να είναι ηγέτης στις ζημιές σε τμήματα της αλυσίδας αξίας για να βοηθήσει τις μεταγενέστερες φιλοδοξίες, όπως η εξαγωγή EVs στις διεθνείς αγορές, λέει ο Ryan Castilloux, διευθύνων σύμβουλος της Adamas Intelligence. Το λίθιο, μια βασική εισροή στις μπαταρίες EV, είναι μια άλλη αγορά που η Κίνα κατηγορείται ότι διατηρεί σε ύφεση με τις αντιοικονομικές δραστηριότητες εξόρυξης.

Εναλλακτικές πηγές

Ένα πιο κυνικό επιχείρημα είναι ότι η κινεζική υπερπαραγωγή έχει σχεδιαστεί για να εμποδίσει τις προσπάθειες ανάπτυξης εναλλακτικών πηγών εφοδιασμού. Οι χαμηλές τιμές των σπάνιων γαιών έχουν συμπιέσει τα περιθώρια κέρδους για τους δυτικούς παραγωγούς. Οι μετοχές της MP Materials και της Lynas Rare Earths, των δύο μεγαλύτερων ανθρακωρύχων σπάνιων γαιών εκτός Κίνας, υποχώρησαν κατά περίπου 37% και 11%, αντίστοιχα, τον περασμένο χρόνο.

Το παράδειγμα το ΟΠΕΚ

Υπάρχει ιστορικό προηγούμενο για αυτού του είδους τη στρατηγική στον τομέα της γεωπολιτικά ευαίσθητης ενέργειας. Το 2014, ο Οργανισμός των Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών επέτρεψε στις τιμές του πετρελαίου να μειωθούν από περισσότερα από 100 δολάρια το βαρέλι το 2014 σε λιγότερο από 30 δολάρια το βαρέλι δύο χρόνια αργότερα, σε μια προφανή προσπάθεια να αναγκάσει τις αμερικανικές εταιρείες  να σταματήσουν τις δραστηριότητές τους.

Το Πεκίνο φέρεται αποφασισμένο αλλά και ανυπόμονο να διατηρήσει τον έλεγχο των σπάνιων γαιών. Στα τέλη Ιουνίου, η κινεζική κυβέρνηση παρουσίασε μια νέα σειρά κανονισμών που ενίσχυσαν τον έλεγχο της εγχώριας παραγωγής. Αυτό ακολούθησε την απαγόρευση των εξαγωγών τεχνολογιών επεξεργασίας σπάνιων γαιών πέρυσι.

Κυριαρχία

Η Κίνα επίσης δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει την κυριαρχία της στις αλυσίδες εφοδιασμού για να ασκήσει πολιτική πίεση. Οι κινήσεις το 2023 για τον περιορισμό των εξαγωγών γαλλίου και γερμανίου, που αφορούν ηλεκτρονικά είδη και οπτικές ίνες, καθώς και ορισμένα προϊόντα γραφίτη, που χρησιμοποιούνται σε μπαταρίες EV, είναι μόνο τα πιο πρόσφατα παραδείγματα.

Αυτή η κατάσταση ανησυχεί εδώ και καιρό τους δυτικούς πολιτικούς. Οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς και η Αυστραλία έχουν σχεδιάσει στρατηγικές «κρίσιμων ορυκτών». Η κυβέρνηση Μπάιντεν δημιούργησε νέες επιδοτήσεις για την εξόρυξη και τη μεταποίηση ως μέρος του νόμου για τη μείωση του πληθωρισμού του 2022 και τον Μάιο επέκτεινε τους δασμούς της εποχής Τραμπ στους μόνιμους μαγνήτες, με δασμό 25% που θα τεθεί σε ισχύ το 2026.

Το στοίχημα της Δύσης

Για να έχει την ευκαιρία να χαλαρώσει η λαβή της Κίνας στις σπάνιες γαίες, η Δύση θα χρειαστεί να εφαρμόσει τις δικές της τακτικές της χώρας: ασύμφορη παραγωγή και μακροπρόθεσμη σκέψη. Διαφορετικά, ο κίνδυνος ότι το Πεκίνο θα μπορούσε να κλείσει τις στρόφιγγες για γεωπολιτική μόχλευση θα συνεχίσει να διαφαίνεται.

Ευρωπαϊκό σύστημα τιμολόγησης

Στο πλαίσιο αυτό, παράγοντες της αγοράς κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα σύστημα για τον καθορισμό των τιμών των κρίσιμων ορυκτών που απαιτούνται για την ενεργειακή μετάβαση που δεν θα εξαρτάται από την Κίνα.

«Η Ευρώπη θα πρέπει να έχει μια πλατφόρμα κρίσιμων υλικών που να διαθέτει μηχανισμό διαμόρφωσης τιμών, ο οποίος θα αντανακλά την κατάσταση προσφοράς και ζήτησης στην Ευρώπη», δήλωσε στο Reuters ο Bernd Schaefer, Διευθύνων Σύμβουλος της EIT RawMaterials.

"Μερικές φορές μια διοικητική απόφαση στην Κίνα μπορεί να αλλάξει τη βελόνα της τιμολόγησης, διαβρώνοντας όλες τις υποθέσεις που έχει κάνει κάποιος για επενδύσεις σε πρώτες ύλες. Αυτό πρέπει να αλλάξει", είπε σε συνέντευξή του στο περιθώριο του Παγκόσμιου Φόρουμ Υλικών της περασμένης εβδομάδας στο Παρίσι.

Ο Schaefer ζήτησε επίσης ένα ταμείο εξερεύνησης για την ενίσχυση της εξόρυξης κρίσιμων ορυκτών στην Ευρώπη.

«Αυτό δεν πρέπει να είναι μόνο ένα δύο εκατομμύρια (ευρώ), πρέπει να είναι ένα δισεκατομμύριο, πρέπει να είναι ένας μεγάλος αριθμός».

Η EIT RawMaterials ηγείται μιας συμμαχίας περισσότερων από 300 εταιρειών, ακαδημαϊκών και άλλων που εμπλέκονται στον τομέα, συμβάλλοντας στην εφαρμογή ενός σχεδίου της ΕΕ για την παροχή πρώτων υλών που απαιτούνται για την επίτευξη του στόχου του μπλοκ για καθαρές μηδενικές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου έως το 2050.

Ο νόμος της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο, θέτει στόχους για το μπλοκ να εξορύσσει, να ανακυκλώνει και να επεξεργάζεται ορυκτά, συμπεριλαμβανομένου του λιθίου και του χαλκού έως το 2030.

Υπήρχε κίνδυνος η πολιτική αβεβαιότητα να καθυστερήσει τη λήψη των επόμενων βημάτων για την επίτευξη αυτών των στόχων, είπε ο Schaefer.

"Αυτή η συζήτηση βρίσκεται σε αδιέξοδο. Βρισκόμαστε σε μια μεταβατική περίοδο εντός της Επιτροπής και εντός της Ευρώπης", είπε, αναφερόμενος στις πρόσφατες εκλογές στη Γαλλία και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθώς και στην πολιτική αστάθεια στη Γερμανία.

«Μπορεί να χάνουμε χρόνο, αλλά δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε χρόνο».

Ως ουδέτερος, μη πολιτικός οργανισμός, το EIT RawMaterials θα μπορούσε να διαδραματίσει βασικό ρόλο βοηθώντας στην προώθηση των αλλαγών που χρειάζονται, πρόσθεσε ο Schaefer.