Σχεδιασμός Ενεργειακών Αγορών και νέα Επιχειρηματικά Μοντέλα

Λίγες ημέρες πριν ολοκληρωθεί η θητεία της Επιτροπής και του Ευρωκοινοβουλίου, προ των ευρωεκλογών του Ιουνίου 2024, ολοκληρώθηκε το πραγματικά ογκώδες έργο της Επιτροπής στον τομέα της ενέργειας, περιλαμβανομένων πολιτικών και μεταρρυθμίσεων επί του σχεδιασμού και της οργάνωσης των ενεργειακών αγορών, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των ανανεώσιμων καυσίμων, της ενεργειακής αποδοτικότητας και άλλων συνδεόμενων με τον ενεργειακό κλάδο δραστηριοτήτων. Τα τελευταία κείμενα που εγκρίθηκαν αφορούν τη  μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Energy Market Design Directive-EMD), η όποια συνοδεύτηκε από την Οδηγία σχετικά με την προστασία από ενδεχόμενη χειραγώγηση της ενεργειακής αγοράς, επικαιροποιώντας και ενισχύοντας τους κανόνες παρακολούθησης και διαφάνειας (REMIT) που ισχύουν ήδη από το 2011.

Η μεταρρύθμιση του σχεδιασμού των ενεργειακών  αγορών εστιάζει αφενός στην ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών, στην εισαγωγή εργαλείων και μηχανισμών που θα επιτρέψουν την περαιτέρω ανάπτυξη του ανταγωνισμού και θα αυξήσουν την ρευστότητα των αγορών, αυξάνοντας περαιτέρω την καινοτομία και βελτιώνοντας τα προσφερόμενα προϊόντα, και αφετέρου βελτιώνει την αποτελεσματική διαχείριση των αβεβαιοτήτων των αγορών, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού.

Ορισμένες  βασικές πολιτικές που εισάγονται με την νέα νομοθεσία είναι οι παρακάτω:

1. Ρυθμίσεις που αφορούν τη λήψη μέτρων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο για την προστασία των καταναλωτών από υψηλές τιμές κατά τη διάρκεια ενεργειακών κρίσεων, οριοθετώντας και εναρμονίζοντας την έννοια της «κρίσης».
2. Ρυθμίσεις που αφορούν την ενίσχυση του πλαισίου προστασίας των ευάλωτών καταναλωτών από διακοπή τροφοδοσίας.
3. Ρυθμίσεις που αφορούν την αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας μέσω διμερών συμβάσεων προμήθειας, τα γνωστά PPAs, όπου επιχειρείται η ευρύτερη τυποποίησή τους και η ενίσχυση της ρευστότητας των σχετικών αγορών.
4. Εισαγωγή και αποτελεσματικότερη εφαρμογή  Μηχανισμών Διαθεσιμότητας Ισχύος.
5. Ευρύτερη χρήση Συμβάσεων Διαφορών ( Contracts for Differences -  CfDs), ιδίως σε περιπτώσεις που οι εν λόγω συμβάσεις χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση τεχνολογιών που επιταχύνουν και ενδυναμώνουν την πορεία απανθρακοποίησης και την προστασία του περιβάλλοντος.

Ο Σύνδεσμος Ευρωπαίων Προμηθευτών Ενέργειας (European Energy retailers - EER), στον οποίο συμμετέχουν εθνικές οργανώσεις προμηθευτών από την Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία Ισπανία και Ελλάδα, με τη συμμετοχή του Ελληνικού Συνδέσμου Προμηθευτών Ενέργειας  (ΕΣΠΕΝ), συμμετείχε ενεργά στη δημόσια συζήτηση σχετικά με τις πολιτικές που προτάθηκαν και εν τέλει ενσωματώθηκαν στην εν λόγω Οδηγία, και δημοσίευσε ένα κείμενο αρχών  (EER - 2024 Policy Manifesto) που αφορούν ιδίως την πρακτική εφαρμογή των πολιτικών αυτών, ώστε να έχουν θετικό πρόσημο στη λειτουργία των αγορών, στην ανάπτυξη του ανταγωνισμού και τη διατηρησιμότητα συνθηκών ομαλότητας, περιορίζοντας τον αρνητικό αντίκτυπο των περιόδων κρίσης, με υψηλές τιμές και  απειλουμένη ασφάλεια εφοδιασμού.

Οι βασικές θέσεις του Συνδέσμου είναι:

1. Αναφορικά με τη λειτουργία των ενεργειακών αγορών, τα μέλη του συνδέσμου δεσμεύονται να προωθούν τον ανταγωνισμό και να διασφαλίσουν τα οφέλη για τους καταναλωτές στις αγορές ενέργειας σε ολόκληρη την ΕΕ. Τονίζεται η ανάγκη αποτελεσματικής αντιμετώπισης των εμποδίων στον ανταγωνισμό, ενίσχυσης της διαφάνειας στις αγορές χονδρικής και διασφάλισης ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τους προμηθευτές.
2. Αναφορικά με την διαχείριση των Δεδομένων που αφορούν την  κατανάλωση και χρήσης ενέργεια αναφέρεται ότι οι έξυπνοι μετρητές και οι λύσεις που βασίζονται σε δεδομένα είναι καίριας σημασίας για την επιτάχυνση τόσο της ενεργειακής μετάβασης όσο και της ψηφιοποίησης και την ενδυνάμωση των καταναλωτών. Υποστηρίζουμε την ολοκληρωμένη ανάπτυξη έξυπνων μετρητών, την καλύτερη πρόσβαση και κοινή χρήση δεδομένων και την αποτελεσματική ευελιξία από την πλευρά της ζήτησης.
3. Αναφορικά με τους Καταναλωτές, ο Σύνδεσμος σημειώνει την ανάγκη για την καλύτερη ισορροπία μεταξύ της προστασίας και της ενδυνάμωσης των καταναλωτών. Ο Σύνδεσμος υποστηρίζει τις πολιτικές που καθιστούν την ενέργεια προσιτή και προσβάσιμη σε όλους, προωθούν καινοτόμα μοντέλα τιμολόγησης και αντιμετωπίζουν την ενεργειακή φτώχεια αλλά και την απάτη.

To νέο θεσμικό πλαίσιο έρχεται σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται αφενός από την μεγάλης κλίμακας διείσδυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως στοχαστικών,  που θέτουν τεράστιες προκλήσεις στη λειτουργία τόσο των ενεργειακών αγορών όσο και στη λειτουργία και την ανάπτυξη των συστημάτων μεταφοράς και διανομής, όσο και στις έντονες ανησυχίες που αφορούν την ασφάλεια εφοδιασμού, επακόλουθο της ενεργειακής κρίσης, που σε ορισμένες περιπτώσεις, αντιμετωπίζεται και ως αμφισβήτησης των πολιτικών απανθρακοποίησης.

Πράγματι, η «διπλή» μετάβαση, αυτή που συντελείται στον ενεργειακό τομέα με αυτή που συντελείται στον τομέα διαχείρισης της πληροφορίας και την ψηφιοποίηση της οικονομίας, αλλάζει εκ βάθρων τις βασικές αρχές ( fundamentals) λειτουργίας των ενεργειακών αγορών και συστημάτων, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την επάρκεια των υφισταμένων μοντέλων και σχεδιασμών. Το μέγεθος των κεφαλαίων που απαιτούνται τόσο για την ενίσχυση, επέκταση και ψηφιοποίηση των συστημάτων μεταφοράς και διανομής, όσο και για την παροχή εξοπλισμού για την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της οικονομίας, και ιδίως η ανάγκη αυτά να συγχρονιστούν αποτελεσματικά, ώστε τα οφέλη από αυτόν τον μετασχηματισμό να φτάσουν στον καταναλωτή, δημιουργούν ένα ιδιαιτέρως πιεστικό και απαιτητικό  περιβάλλον, που απαιτεί την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων, νέων τρόπων χρηματοδότησης των υποδομών και εξελιγμένων τρόπων λειτουργίας των ενεργειακών συστημάτων, περιλαμβανομένων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.

Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί, που βασίζονται στις κεντρικά οργανωμένες αγορές και που συνοπτικά λειτουργούν με βάση τη μονοσήμαντη ροή ενέργειας και πληροφορίας από τους παραγωγούς προς τους καταναλωτές, σταδιακά αντικαθίσταται από πολύπλοκες αγορές, όπου η ροή ενέργειας και πληροφορίας εξελίσσεται προς πολλαπλές κατευθύνσεις και το κέντρο λήψης των (οικονομικών) αποφάσεων για την λειτουργία του συστήματος μεταφέρεται από τους παραγωγούς και τους διαχειριστές προς τους καταναλωτές, είτε αυτοί δρουν συλλογικά είτε εξατομικευμένα.

Τα επιχειρηματικά μοντέλα του παρελθόντος μοιάζουν πλέον να μην επαρκούν για να εξασφαλίσουν την χρηματοδοτικότητα για τις νέες επενδύσεις που απαιτούνται. Είναι σαφής η ανάγκη νέων σχεδιασμών και μοντέλων αγοράς, καθώς και του ανάλογου ρυθμιστικού πλαισίου, ώστε να αναδυθούν νέα επιχειρηματικά μοντέλα, άλλως υπάρχει μεγάλος κίνδυνος, οι νέες επενδύσεις να γίνουν με όρους επιδοτήσεων και υπολειπόμενης αξίας (stranded cost), πράγμα που με βεβαιότητα θα επιβραδύνει την καινοτομία, θα περιορίσει την οικονομική αποτελεσματικότητα, και ενδεχομένως δεν θα μεταφέρει το πλήρες όφελος των νέων υποδομών στους τελικούς καταναλωτές και χρήστες.

Στο περιβάλλον αυτό, οι προμηθευτές ηλεκτρικής  ενέργειας καλούνται να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων, να αναπτύσσουν νέους τρόπους προσέγγισης των καταναλωτών -πελατών τους, να αναπτύσσουν προϊόντα και μηχανισμούς που επιτρέπουν την εξατομίκευση των προϊόντων και την κάλυψη των ειδικών αναγκών των πελατών τους, εφόσον η ροή της πληροφορίας θα είναι τέτοια που θα επιτρέπει τα εξατομικευμένα προϊόντα, συνδυάζοντας νέες τεχνολογίες, όπως το έξυπνο δίκτυο διανομής, και πολλαπλούς ενεργειακούς πόρους, ιδίως αποκεντρωμένους (Decentralized Energy Resources- DERs).

Ο σχεδιασμός της αγοράς θα πρέπει να μείνει προσηλωμένος στην ενίσχυση του ανταγωνισμού, την οικονομική αποτελεσματικότητα και την παραγωγή καινοτομίας,  αντιθέτως η στασιμότητα, η μη προσαρμογή στις νέες συνθήκες, και η συνέχιση εφαρμογής μοντέλων άλλων εποχών στις νέες συνθήκες θα μειώνει την οικονομική αποτελεσματικότητα και θα μεγαλώνει την δυσπιστία των καταναλωτών στον δρόμο της ανθρακοποίησης και του εξηλεκτρισμού.

______

Ο Μίλτος Ασλάνογλου είναι Γενικός Διευθυντής στον Ελληνικό Σύνδεσμο Προμηθευτών Ενέργειας  (ΕΣΠΕΝ).

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2024 που εξέδωσε για 13^η χρονιά το επιτελείο του energypress.