Ρωσική ενεργειακή διπλωματία: Η περίπτωση της πυρηνικής ενέργειας

Αν και δεν είναι ευρέως γνωστό, η Ρωσία πέρα από την δεσπόζουσα θέση που κατέχει στις πιο γνωστές συμβατικές μορφές ενέργειας (άνθρακας, πετρέλαιο, φυσικό αέριο), αναδεικνύεται δυναμικά και στον χώρο της πυρηνικής ενέργειας. Τα σχέδια της για την δημιουργία μιας πυρηνικής αυτοκρατορίας, δημιουργούν ένα τολμηρό παίγνιο εξουσίας, με συχνά απρόβλεπτες συνέπειες. Με τεχνάσματα και επεμβάσεις, όπως αυτά της Ουκρανίας και της Συρίας, η Μόσχα πέρα από το προφανές, επιδιώκει την προώθηση πολιτικών στον τομέα της ενέργειας, που δεν είναι άμεσα εμφανείς σε μια πρώτη ανάλυση.

Το πυρηνικό πρόγραμμα για μη στρατιωτικούς σκοπούς της Ρωσίας χρονολογείται πίσω στο 1954, όταν για πρώτη φορά συνδέθηκε πυρηνικός αντιδραστήρας με το εθνικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΣΣΔ στη πόλη Ομπνίσκ. Σήμερα η ρωσική κρατική εταιρία "Rosatom" είναι η μόνη ικανή να παρέχει όλο το εύρος δραστηριοτήτων και προϊόντων του πυρηνικού κλάδου. Αξίζει να σημειωθεί ότι μονάχα κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών, η "Rosatom" έχει επικυρώσει ή βρίσκεται σε διαδικασία σύναψης συμβάσεων με πάνω από 30 έθνη ανά τον πλανήτη, που ενδιαφέρονται για την εγκατάσταση πυρηνικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (NPP).

a1.jpg

Έτσι, η ρωσική ενεργειακή διπλωματία έχει δημιουργήσει σχέσεις συνεργασίας και εξάρτυσης με κράτη, που κάθε άλλο παρά αμελητέες μπορούν να θεωρηθούν. Οι χώρες που έχουν υπογράψει πυρηνικές συμφωνίες με την "Rosatom" βρίσκονται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου, και συμπεριλαμβάνουν στρατηγικά κομβικές χώρες, όπως η Αργεντινή, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία. Μόνο το 2014, η "Rosatom" προγραμμάτισε την κατασκευή 29 πυρηνικών αντιδραστήρων εκτός συνόρων, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα, η εταιρία προβλέπει ότι ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί σε περίπου 80, μέσα στα επόμενα χρόνια.

Για κάθε μία από αυτές τις διμερής συμφωνίες για την δημιουργία πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, το χρονοδιάγραμμα εγκατάστασης είναι αρκετά μεγάλο. Γεγονός που διασφαλίζει την μακροπρόθεσμη παρουσία του ρωσικού παράγοντα στα ενδότερα της χώρας με την οποία έχει συναφθεί η συμφωνία, με συχνά απρόβλεπτες συνέπειες και σε άλλους τομείς.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Τουρκίας. Το πυρηνικό εργοστάσιο που πρόκειται να φτιαχτεί στην πόλη Ακούγιου της γείτονος χώρας, έχει συμφωνηθεί με όρους "build-own-operate". Δηλαδή η Μόσχα όχι μόνο θα κατασκευάσει και θα διαχειρίζεται το εργοστάσιο και την έκταση πέριξ αυτού, αλλά η όλη εγκατάσταση θα αποτελεί καθαρά ρωσική κτήση (αν και πρόσφατα η "Rosatom" πάγωσε το συγκεκριμένο project ως μέρος των κυρώσεων κατά της Τουρκίας, αναμένεται στο μέλλον να είναι από τα πρώτα έργα που θα επανεκκινηθούν). Αυτό δημιουργεί την αίσθηση, ότι τα ρωσικές πυρηνικές εγκαταστάσεις θα λειτουργούν περισσότερο σαν πρεσβείες, παρά σαν συμβατικά εργοστάσια. Έτσι, αργά αλλά σταθερά η δυτική επιρροή θα υπονομευθεί σε παραδοσιακές χώρες-συμμάχους, όπως η Αίγυπτος, η Αλγερία κ.α.

Παρόλο που και άλλες χώρες κατέχουν την τεχνογνωσία της πυρηνικής ενέργειας, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γαλλία, καμία δεν έχει να επιδείξει επιθετικότητα ισάξια με αυτή της Μόσχας, στην προσπάθεια για αξιοποίηση της διεθνής ζήτησης για πυρηνική ενέργεια. Χαρακτηριστικό της δυναμικής που έχει δημιουργήσει αυτή η ενεργειακή εξωτερική πολιτική, είναι ότι η Ρωσία όχι μόνο κατάφερε να διατηρήσει τις προ-Fukushima συμφωνίες, αλλά τις διεύρυνε ακόμα περισσότερο στα χρόνια που ακολούθησαν το οδυνηρό για την ανθρωπότητα, πυρηνικό ατύχημα. Γεγονός που θα πρέπει να μας κάνει σκεπτικούς για το αν η παγκόσμια "ιστορική μείωση" της χρήσης πυρηνικής ενέργειας, θα παραμείνει "μείωση" σε μέσο-μακροπρόθεσμο διάστημα.

Φυσικά, όλα τα παραπάνω παράγουν και ένα σημαντικό οικονομικό όφελος για τα ταμεία της Μόσχας. Το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ προβλέπει ότι από σήμερα μέχρι και το 2025, θα παραχθούν $740 δισ. από το μικροσύστημα της πυρηνικής ενέργειας και ελλείψει διεθνών ανταγωνιστών, η Ρωσία αναμένεται να καρπωθεί την μερίδα του λέοντος από τον παραπάνω 12ψήφιο αριθμό.  

Προς το παρόν, η Ρωσία βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για την συνέχιση της επεκτατικής ενεργειακής και δη πυρηνικής διπλωματίας της. Ωστόσο, θεωρείται σίγουρο ότι ο ανταγωνισμός από άλλες ικανές πυρηνικές δυνάμεις θα ταράξει τα νερά της ενεργειακής σκακιέρας, σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Πριν από ένα μήνα περίπου, οι Κινέζοι διπλωμάτες εξασφάλισαν συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο για το εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας στο Bradwell του Essex, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα της βρετανικής εφημερίδας "Independent", η Κίνα θα χτίσει πάνω από 40 πυρηνικούς αντιδραστήρες μέσα στα επόμενα 5 χρόνια.

Μένει λοιπόν να δούμε, αν όλα τα παραπάνω μπορεί να σηματοδοτήσουν την αρχή μιας αντιπαλότητας μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, γύρω από την παγκόσμια πυρηνική επικράτηση.

*Ο Άγις Δήγκας είναι ενεργειακός αναλυτής, απόφοιτος της σχολής Μηχανολόγων Μηχανικών του Ε.Μ.Π., έχει κάνει σεμινάρια πάνω στην ενεργειακή οικονομία και πολιτική, ενώ έχει δημοσιεύσει πλήθος άρθρων πάνω στην ενεργειακή διπλωματία και ασφάλεια.