Προκλήσεις εν όψει για τα πυρηνικά του Ιράν

Σε μια προσπάθεια να βρεθεί μια διπλωματική λύση στο πυρηνικό ζήτημα των συνομιλιών Ε3+3 με το Ιράν (που περιλαμβάνει τις τρεις χώρες της ΕΕ, τη Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο καθώς και τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα) έλαβε χώρα στην πόλη Almaty του Καζακστάν την περασμένη εβδομάδα. Οι συνομιλίες για τα πυρηνικά αποτελούν ένα θεμελιώδες μέρος της διπλής στρατηγικής διπλωματίας και κυρώσεων για την οποία έχουν ενωθεί οι Ευρωπαίοι, παρ’ όλο που η πολιτική τους δεν έχει μέχρι στιγμής οδηγήσει σε μια αλλαγή στην πολιτική του Ιράν.

Κανένας δεν περίμενε ότι η διήμερη συνάντηση στο Almaty θα οδηγούσε σε ένα σημαντικό αποτέλεσμα πριν από τις ιρανικές εκλογές. Ωστόσο, το αποτέλεσμα της συνάντησης ξεπέρασε τις προσδοκίες και στις δύο πλευρές και αξιωματούχοι εξέφρασαν τη συγκρατημένη αισιοδοξία τους για τη διαδικασία. Σε αντίθεση με προηγούμενες απόπειρες (ιδιαίτερα τους τελευταίους δύο μήνες) οι ημερομηνίες και ο τόπος για τις επόμενες διαπραγματεύσεις έχει ήδη αποφασιστεί. Όλες οι πλευρές έχουν προγραμματίσει μια τεχνική συνάντηση εμπειρογνωμόνων στην Κωνσταντινούπολη στις 18 Μαρτίου και οι πολιτικοί διευθυντές θα συναντηθούν εκ νέου στο Καζακστάν τον Απρίλιο.

Επιβεβαιώνοντας τις φήμες, η E3+3, με επικεφαλής την Ύπατη Εκπρόσωπο των Εξωτερικών Υποθέσεων και της Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ, Catherine Ashton, δεν προσέθεσε κάτι στην πρότασή της πέραν των όσων προσφέρθηκαν στο Ιράν τον περασμένο Ιούνιο στη Μόσχα. Ωστόσο, η ομάδα «μαλάκωσε» και άλλαξε τον τόνο της σε αυτό που στις κοινές δηλώσεις μετά τις συνομιλίες ηAshton όρισε ως «πρόταση οικοδόμησης εμπιστοσύνης». Μετά τις συνομιλίες, η Ashton είπε ότι ελπίζει πως το Ιράν θα απαντήσει θετικά στην προσφορά, η οποία, όπως η ίδια διευκρίνισε στα σχόλιά της πριν από τη συνάντηση στο Almaty, προτάθηκε από την E3+3 στο σύνολό της.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η φόρμουλα «Σταματήστε, Κλείστε και Στείλτε» της Ε3+3 (να σταματήσει ο 20% εμπλουτισμός ουρανίου, να κλείσει η πυρηνική εγκατάσταση Fordow και τα αποθέματα εμπλουτισμένα με ουράνιο περισσότερο από 20% να σταλούν σε μια τρίτη χώρα), η οποία ήταν ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του προηγούμενου γύρου διαπραγματεύσεων, μετριάστηκε στο Almaty στην απαίτηση «Σταματήστε, αναστείλετε λειτουργία και στείλτε μερικώς». Το να πειστεί το Ιράν να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου έγινε η κύρια προτεραιότητα της E3+3, υπό τον φόβο ότι αυτό το υλικό θα μπορούσε να επιταχύνει μια στρατιωτική εκτροπή του προγράμματος. Ωστόσο, η αναθεωρημένη πρόταση δεν απαιτεί την αποστολή ολόκληρων των ανώτερης ποιότητας αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν. Αυτό θα επιτρέψει στη χώρα να διατηρήσει ένα μικρό ποσοστό για ιατρική χρήση στον ερευνητικό αντιδραστήρα της Τεχεράνης. Η πρόταση επίσης κάνει έκκληση για την αναστολή του εμπλουτισμού κατά 20% στο Fordow, μια υπόγεια εγκατάσταση μη εκτεθειμένη σε αεροπορικές επιδρομές.

Η αναθεωρημένη προσφορά της Ε3+3 περιλάμβανε μια μικρή μείωση των κυρώσεων, υπό την προϋπόθεση ότι το Ιράν θα λάβει τα παραπάνω βήματα και θα δεχτεί την αυξημένη παρακολούθηση του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ). Αν και οι λεπτομέρειες δεν έχουν αποκαλυφθεί, είναι πιθανό ότι τα περιοριστικά μέτρα που πρέπει να αρθούν θα είναι εκείνα που εμποδίζουν το εμπόριο πετρελαίου του Ιράν με αντάλλαγμα χρυσό και άλλα πολύτιμα μέταλλα. Οι κυρώσεις αυτές δεν είναι σημαντικές για την Τεχεράνη, καθώς δεν επηρεάζουν τις υφιστάμενες πετρελαϊκές ή οικονομικές κυρώσεις οι οποίες έχουν και την πιο σοβαρή επίδραση στην ιρανική οικονομία. Ωστόσο εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν μια βελτίωση σε σχέση με τα «αεροπορικά ανταλλακτικά», τα «καύσιμα για έναν αντιδραστήρα ιατρικής χρήσης» και την «πολιτική πυρηνική συνεργασία» που είχαν προσφερθεί στο παρελθόν.

Το Ιράν δεν έχει ακόμη απαντήσει στην πρόταση που έκανε η ομάδα στο Almaty, αλλά ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Ali Akbar Salehi χαρακτήρισε τη συνάντηση ως ένα σημείο καμπής στην πορεία των διαπραγματεύσεων. Ο Ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Saeed Jalili περιέγραψε τα σημεία που τέθηκαν ως πιο ρεαλιστικά σε σύγκριση με αυτά που είχε δηλώσει η E3+3 στο παρελθόν και χαρακτήρισε τις εξελίξεις αυτές ως θετικές. Ωστόσο, το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλο και υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος που πρέπει να καλυφθεί.

Ο παράγοντας ΗΠΑ
Η επίλυση του πυρηνικού αδιεξόδου θα μπορούσε να γίνει πολύ πιο χρονοβόρα και πιο επικίνδυνη. Αυτή την εβδομάδα θα παρουσιαστούν στο Κογκρέσο των ΗΠΑ δύο προσχέδια μέτρων: το ένα είναι ένα νομοσχέδιο που ουσιαστικά επιβάλλει ακόμα περισσότερες κυρώσεις στο Ιράν και το άλλο είναι ένα διακομματικό ψήφισμα της Γερουσίας που δίνει το χρίσμα στις ΗΠΑ να δηλώσουν την υποστήριξή τους προς το Ισραήλ σε περίπτωση στρατιωτικής επίθεσης του τελευταίου με αιτία το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Το τελευταίο ειδικότερα (αν και μη δεσμευτικό) δημιουργεί τον κίνδυνο να υπονομεύσει τη διπλωματική διαδικασία, καθώς κάνει τη ρητορική πιο σκληρή κι έχει ως στόχο να δώσει τον τόνο της (πρώτης) επίσκεψη του Obama στο Ισραήλ, κατά την οποία το Ιράν θα βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας θεμάτων προς συζήτηση. Συνολικά, αυτά τα μέτρα θα μπορούσαν να ακυρώσουν τα περιορισμένα αποτελέσματα που επετεύχθησαν την περασμένη εβδομάδα στην Almaty.

Οι μικρές πιθανότητες να προκύψει μια σταδιακή διαδικασία ως αποτέλεσμα της συνάντησης της Almaty είναι πιθανό να επηρεαστούν κατά τη διάρκεια των επομένων μηνών από διάφορους παράγοντες, αλλά το μεγαλύτερο ρόλο θα παίξουν οι εσωτερικές εξελίξεις στις ΗΠΑ και το Ιράν. Από την πλευρά του Ιράν, οι πολιτικές διαφωνίες στο πλαίσιο του καθεστώτος θα επιδεινωθούν με την έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας για τις προεδρικές εκλογές στις 14 Ιουνίου που θα επηρεάσουν όλο και περισσότερο τη διαπραγματευτική θέση και τον τόνο της Τεχεράνης. Στις ΗΠΑ, η αντιπαράθεση Obama-Κογκρέσου θα αποτελέσει το βασικό εμπόδιο στην επίτευξη ενός ενδεχόμενου συμβιβασμού για το πυρηνικό ζήτημα, καθώς και στην αξιοπιστία της διαπραγματευτικής διαδικασίας.

(capital.gr)