Πως μπορεί η Ευρώπη να οδηγηθεί σε κρίση τύπου "Lehman Brothers" μέσω της ενέργειας - Margin calls και ληξιπρόθεσμα αποτελούν τη "βόμβα"

Τους τελευταίους μήνες βλέπουμε προμηθευτές ενέργειας να χρεοκοπούν σε χώρες όπως η Βρετανία και μεγάλους ενεργειακούς ομίλους να εθνικοποιούνται στη Γαλλία και τη Γερμανία. Οι δύο αυτές εξελίξεις προειδοποιούν για το ενδεχόμενο να πυροδοτηθεί μια κρίση σαν αυτή του 2008 στην Ευρώπη λόγω της ενέργειας με εκτενείς συνέπειες για το σύνολο της οικονομίας και αλυσιδωτές αντιδράσεις.

Βασική αιτία ανησυχίας είναι η έκθεση των ενεργειακών εταιρειών στα λεγόμενα margin, δηλαδή τις εγγυήσεις που πρέπει να διατηρούν στις προθεσμιακές αγορές. Οι εγγυήσεις αυτές υπάρχουν ώστε στην περίπτωση που ένας από τους αντισυμβαλλόμενους χρεοκοπήσει, ο άλλος θα εισπράξει τα χρήματα που του οφείλονται. Το πρόβλημα είναι ότι καθώς η διακύμανση των τιμών ηλεκτρισμού και αερίου έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις, οι εταιρείες καλούνται να αυξάνουν δραματικά τα ποσά των εγγυήσεων, έστω και πρόσκαιρα, γεγονός που ασκεί μεγάλη πίεση στα οικονομικά τους.

Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του Γιώργου Στάσση, διευθύνοντα συμβούλου της ΔΕΗ, ότι τον Αύγουστο η επιχείρηση χρειάστηκε να καταθέσει μια μέρα 1 δισ. ευρώ για τους παραπάνω λόγους, ενώ λίγο καιρό αργότερα της επιστράφηκαν 500 εκατ. όταν οι τιμές υποχώρησαν.

Τα margin αποτελούν τον πολλαπλασιαστικό παράγοντα που μπορεί να πάρει μια ενεργειακή κρίση και να την κάνει κρίση χρέους, όπως δηλαδή είχε συμβεί το 2008 με τα συνθετικά προϊόντα της αγοράς ακινήτων. Για αυτό και οι απανταχού ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σπεύδουν να προσφέρουν κεφαλαιακές εγγυήσεις και ρευστότητα στις επιχειρήσεις της ενέργειας, με δεκάδες δισ. ευρώ στην περίπτωση της Γερμανίας, για να αποφύγουν χρεοκοπίες λόγω αδυναμίας κάλυψης των τρεχουσών αναγκών.

Η εκτίμηση στην αγορά είναι ότι οι παραπάνω επισφάλειες ξεπερνούν το 1,5 τρισ. ευρώ πανευρωπαϊκά και πιθανώς φτάνουν ακόμα και τα 2 τρισ.

Ως απάντηση στο παραπάνω πρόβλημα, η Κομισιόν πρότεινε την περασμένη εβδομάδα αλλαγές με χαλάρωση των απαιτήσεων στα χρηματιστήρια ενέργειας ώστε να γίνουν πιο ανεκτά για τις εταιρείες ενέργειας. Για παράδειγμα, σχεδιάζεται η αύξηση του ορίου εκκαθάρισης στα 4 δισ. ευρώ, αλλά και η εφαρμογή διακοπής συναλλαγών όταν οι τιμές έχουν έντονη διακύμανση, όπως συμβαίνει στις μετοχές, ώστε να περιοριστούν οι απαιτήσεις για margin calls ενδοημερήσια.

Η διευκόλυνση των ενεργειακών ομίλων, όμως, εμπεριέχει τον κίνδυνο ασταθείς παίκτες της αγοράς να μπορέσουν να λειτουργήσουν για περισσότερο χρόνο και να πυροδοτήσουν τελικά μια μεγαλύτερη "βόμβα" από ότι διαφορετικά.

Σε κάθε περίπτωση, τα margin δεν αποτελούν τη μόνη πηγή κινδύνου, αλλά πλαισιώνονται από αρκετούς άλλους παράγοντες. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των καταναλωτών αυξάνονται διαρκώς φέτος, όπως και τα φαινόμενα τύπου "Δεν Πληρώνω" που πλέον κάνουν την εμφάνισή τους σε χώρες όπως η Βρετανία.

Υπό τις παρούσες συνθήκες προκαλείται αβεβαιότητα που επίσης λειτουργεί εις βάρος των ενεργειακών ομίλων, καθώς καθιστά δυσκολότερη την αντασφάλισή τους και τις προβλέψεις που αφορούν τον εφοδιασμό, τη ζήτηση και τις τιμές τόσο σε βάθος 1-2 ετών, όσο και παραπέρα.