Οι ενεργειακές λεωφόροι, το νέο σκληρό πεδίο ανταγωνισμού Ελλάδας – Τουρκίας - Που αποσκοπούν οι κινήσεις της γείτονος

Η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ και οι υπόλοιπες αξιώσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο και την ευρύτερη περιοχή δεν είναι τα μόνα σημεία αντιπαράθεσης με την Ελλάδα. Το νέο σημείο ανταγωνισμού, ο οποίος θα γίνεται ολοένα και πιο σκληρός, αφορά τις ενεργειακές λεωφόρους, παλαιές και νέες, που δρομολογούνται στην περιοχή της Αν. Μεσογείου και τα πρώτα δείγματα είναι ήδη ορατά.

Η οργή του Ερντογάν για τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το νέο ινδικό εμπορικό και ενεργειακό δρόμο του μεταξιού, ο οποίος όμως συμπεριλαμβάνει τον Πειραιά, έτσι πρέπει να διαβαστεί. Και σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο Τούρκος Πρόεδρος έθεσε το θέμα σε πολλούς από τους συνομιλητές του στην Νέα Υόρκη στο πλαίσιο της 78ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Έτσι πρέπει να διαβαστεί και η τουρκική ενόχληση για την Αλεξανδρούπολη. Όχι μόνο για το αυξανόμενο ενεργειακό βάρος της πρωτεύουσας του Έβρου, όσο γιατί μπορεί να παίξει κεντρικό ρόλο στην δημιουργία ενός νέου διαδρόμου που θα παρακάμπτει τα Στενά και θα συνδέει την Μαύρη Θάλασσα με την Ευρώπη.

Η Τουρκία βλέπει ότι η Αν. Μεσόγειος και η ΝΑ Ευρώπη αναβαθμίζονται ασταμάτητα σε γεωστρατηγικό και ενεργειακό επίπεδο, ωστόσο η πιο ισχυρή, κατά την δική της ανάγνωση, περιφερειακή δύναμη, απουσιάζει από το παιχνίδι.

Η ενόχλησή της δεν στρέφεται ευθέως κατά της Ελλάδας, αλλά εμμέσως, καθώς οι επιδιώξεις των δύο χωρών είναι αλληλοσυγκρουόμενες, πολλώ δε μάλλον όταν η χώρα μας συμμετέχει στο ενεργειακό πάζλ.

Είναι ένας ανταγωνισμός που κρατά από παλιά, όπως όταν βρισκόταν ψηλά στην επικαιρότητα ο East Med, ένα ισχυρό πολιτικό project, το οποίο έφερε κοντά την Αθήνα με την Λευκωσία και το Τελ Αβίβ, γι’ αυτό και πολεμήθηκε εξαρχής από την γείτονα.

Τριμερή σχήματα και «3+1»  

Η περιοχή βρίσκεται στο επίκεντρο τριμερών συνεργασιών (Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ), σχημάτων 3+1 (ΗΠΑ) που σύντομα μπορεί να γίνουν 3+2 (ΗΠΑ, Ινδία), του νέου οικονομικού και ενεργειακού διαδρόμου που «κτίζει» το Νέο Δελχί με την αμερικανική υποστήριξη ως αντίβαρο της κινεζικής επέκτασης, και ο οποίος μέσω Σ. Αραβίας και Ισραήλ θα ενώνει το λιμάνι της Χάιφας με την Ευρώπη, και παρ’ όλα αυτά, η Τουρκία δεν βρίσκεται πουθενά. 

Εκτός του EMGS

Και η επίθεση φιλίας που έχει εξαπολύσει εδώ και ένα χρόνο η Τουρκία σε Ισραήλ και Αίγυπτο, πέραν όλων των άλλων λόγων εστιάζεται ακριβώς σε αυτήν την προσπάθεια, να σπάσει τον «αποκλεισμό» της από περιφερειακές πρωτοβουλίες όπως το East Med Gas Forum (EMGS). Και να εμπλακεί με οποιοδήποτε τρόπο στις αποφάσεις που θα ληφθούν τώρα, αλλά θα καθορίσουν μακροπρόθεσμα την αναζήτηση νέων κοιτασμάτων, την εκμετάλλευση των υπαρχόντων, και τη διάθεση τους στη διεθνή αγορά.

Οι γείτονες κινδυνεύουν να βρεθούν έξω από το ενεργειακό παιγνίδι της Ανατολικής Μεσογείου, γι’ αυτό και η μεταφορά του ισραηλινού αερίου μέσω Τουρκία αποτελεί μείζον διακύβευμα για τον Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος συνάντησε στην Νέα Υόρκη τον Μπ. Νετανιάχου και δεν αποκλείεται να του έθεσε το θέμα. Θα είχε πολύ ενδιαφέρον να μάθουμε τι συζητήθηκε.

East Med και Euroasia

Εκτός από τον East Med, ο οποίος δείχνει να έχει οριστικά ναυαγήσει, η Τουρκία δεν συμμετέχει ούτε στον Euroasia Interconnector, ο οποίος παρά τα πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζει, εντούτοις παραμένει στο τραπέζι και με την επιστροφή του Προέδρου Χριστοδουλίδη από την Νέα Υόρκη αναμένονται εξελίξεις.

Η γείτονα αντιδρά σε κάθε έργο κυρίως ενεργειακό που την παρακάμπτει, καθώς η στρατηγική επιδίωξη του Ταγίπ Ερντογάν είναι η χώρα του να αποτελέσει τον βασικό, αν όχι και τον μόνο κόμβο για την μεταφορά ενέργειάς προς την Ευρώπη. Ελπίζοντας ότι αυτό θα «συμπαρασύρει» και άλλους τομείς, καθώς παράλληλα με τα δίκτυα ενέργειας κτίζονται και οδοί μεταφοράς εμπορευμάτων.

Το «Solidarity Ring»

Εχει επιχειρήσει λοιπόν να μπει ή να δρομολογήσει εξελίξεις σε μια σειρά από ενεργειακές λεωφόρους, χωρίς ωστόσο μέχρι τώρα οι προσπάθειές της να έχουν στεφθεί από επιτυχία. Η μία προσπάθεια ήταν το «Solidarity Ring», ένα ρωσικό σχέδιο ανάδειξης της Τουρκίας σε περιφερειακό hub αερίου, νεκρανασταίνοντας μια εκδοχή του παλαιού σχεδίου του Nabucco. Η χάραξή του θα παρέκαμπτε την Ελλάδα και θα ακολουθούσε την διαδρομή Τουρκία - Βουλγαρία - Ρουμανία - Ουγγαρία - Σλοβακία, γεγονός που σημαίνει ότι η Άγκυρα θα χρησιμοποιούσε το ρωσικό δίκτυο αγωγών για να το τροφοδοτήσει. Για ευνόητους λόγους, η Κομισιόν δεν έχει δείξει καμία διάθεση να το χρηματοδοτήσει.

Σκιές στο ρωσικό σχέδιο για hub

Η δεύτερη προσπάθεια ξεκίνησε στα τέλη του 2022, όταν ο Πούτιν πρότεινε να δημιουργηθεί στην Τουρκία ο μεγαλύτερος κόμβος φυσικού αερίου στην Ευρώπη, με ανακατεύθυνση του όγκου που η Μόσχα δεν μπορούσε πλέον να στείλει μέσω του Nord Stream. Οι σκιές στο ρωσικό σχέδιο δεν άργησαν να έρθουν και φέρουν τουρκική υπογραφή. Προ ημερών, ο ίδιος ο τούρκος υπ. Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, μιλώντας σε δημοσιογράφους, αμφισβήτησε την προοπτική του ρωσικού project και το ενδιαφέρον για τη δημιουργία με τη Ρωσία ενός κόμβου διαμετακόμισης φυσικού αερίου. «Όλοι φαίνεται να αγνοούν πως έχουμε ήδη μια εγκατάσταση ανταλλαγών αερίου και ηλεκτρικού, που λειτουργεί καλά και καθημερινά: Εχουμε αληθινά ανάγκη μια άλλη πλατφόρμα;», φέρεται να δήλωσε ο τούρκος υπουργός.

Συναγερμός για τον ινδικό διάδρομο

Συναγερμός σήμανε στην Τουρκία και με την υπογραφή του MOU στο περιθώριο του G20, μεταξύ των ΗΠΑ, Ινδίας, Σ.Αραβίας, ΗΑΕ, Γερμανίας, Γαλλίας και Ε.Ε. για τον Διάδρομο IMEC (India middle East Europe Corridor). Στο σενάριο, ο διάδρομος να παρακάμψει την χώρα και να καταλήξει μέσω Χάιφας στον Πειραιά, έκανε τους Τ. Ερντογάν και Χ. Φιντάν να εξαπολύσουν απειλές ότι κανένας μεγάλος διάδρομος δεν μπορεί να γίνει χωρίς την Τουρκία, δείχνοντας έτσι και την πραγματική ανησυχία της τουρκικής ηγεσίας. Την προβληματίζει, όχι μόνο η οικονομική εμβέλεια του project που θα συνδέει την Ασία με την Ευρώπη, όσο και η γεωπολιτική σημασία, το πολιτικό και διπλωματικό κεφάλαιο που θα προσφέρει στις χώρες διέλευσης του.

Ο δρόμος από το Ιράκ

Στην πράξη, η γείτονα έχει μείνει σήμερα μόνο με τον διάδρομο που θα διέρχεται από το Ιράκ και στον οποίο συμμετείχαν αρχικά η Τουρκία, τα Εμιράτα, αλλά και το Κατάρ το οποίο έχει επίσης αποκλειστεί από τον IMEC. Ο λόγος για τον λεγόμενο «Iraq Development Road», προϋπολογισμού 17 δισ. δολαρίων, ο οποίος θα διέρχεται από δέκα επαρχίες του Ιράκ πριν περάσει στην Τουρκία, εγείροντας πλειάδα ερωτημάτων για την ασφάλειά του, όσο και για την εξασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης.

«Είδαμε ότι οι χώρες του Κόλπου είναι πολύ αποφασισμένες. Είμαστε και εμείς αποφασισμένοι», είπε προ ημερών, μιλώντας στο Concordia Summit της Νέας Υόρκης, ο Ταγίπ Ερντογάν, παρουσιάζοντας το σχέδιο του Διαδρόμου από το Ιράκ ως μια «ευκαιρία να οικοδομήσουμε έναν νέο κόσμο», για το οποίο είπε ότι έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον οι ΗΠΑ, Γερμανία και Ιαπωνία…

Το ισραηλινό αέριο

Σε αυτή την φάση βρίσκεται το ενεργειακό παιχνίδι στην περιοχή. Και μην έχοντας πολλά χαρτιά να παίξει, η Άγκυρα ποντάρει πλέον σε μια συμφωνία με τον Νετανιάχου, ώστε να εξασφαλίσει ότι το ισραηλινό φυσικό αέριο θα εξαχθεί προς την Ευρώπη μέσω Τουρκίας.

Αν και οικονομοτεχνικά θα ήταν μια ρεαλιστική λύση, στρατηγικά το Ισραήλ θα παρέδιδε ουσιαστικά το «όπλο» του φυσικού αερίου στα χέρια μιας Τουρκίας, που παρά τα βήματα εξομάλυνσης τω διμερών σχέσεων, συνεχίζει να αποτελεί έναν απρόβλεπτο και μάλλον στρατηγικό αντίπαλό του.

«Μέγα λάθος να στείλουμε το φυσικό μας αέριο μέσω της Τουρκίας και να επιτρέψουμε στον Ερντογάν να αναλάβει ρόλο», δήλωνε τον Ιούνιο στην «Jerusalem Post» ισραηλινός πρώην υψηλόβαθμος στρατιωτικός αξιωματούχος που εμπλεκόταν μέχρι πρότινος στις ισραηλινοτουρκικες σχέσεις.