Οι αναγκαίες δομικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά και η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας

Η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, παρά τον υποτιθέμενο εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μοντέλου (target model), διατηρεί τα χαρακτηριστικά ενός ολιγοπωλίου, καθώς αποτελεί ίσως τη μοναδική σύγχρονη ευρωπαϊκή αγορά, όπου το 100% της παραγόμενης ενέργειας  περνάει μέσα από την αγορά επόμενης ημέρας, γεγονός το οποίο καταλήγει σε μη ανταγωνιστικές τιμές  ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία της χώρας μας.

Κύριο χαρακτηριστικό της ελληνικής χονδρεμπορικής αγοράς παραμένει η παντελής έλλειψη στοιχειώδους ανταγωνισμού, γεγονός που τη διαφοροποιεί σημαντικά και την καθιστά την ακριβότερη  ανάμεσα στις  υπόλοιπες ευνομούμενες  ευρωπαϊκές αγορές, χωρίς όμως μέχρι και σήμερα να έχουν ληφθεί ουσιαστικά ρυθμιστικά μέτρα από τις αρμόδιες Αρχές, ούτε καν στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η χώρα (market reform).

Από τις πρώτες ημέρες λειτουργίας της αγοράς η πρώτη σημαντική δυσλειτουργία που καταγράφθηκε είναι η προσπάθεια χειραγώγησης των τιμών στην αγορά εξισορρόπησης, γεγονός που ανάγκασε τη ΡΑΕ στη λήψη άμεσων ρυθμιστικών μέτρων, μιλώντας  για απροσδόκητα κέρδη προς όφελος των παραγωγών (απόφαση 54/2021).

Ακόμη και σήμερα οι αμοιβές των παραγωγών για τις επικουρικές υπηρεσίες που προσφέρουν διαμορφώνονται σε απαράδεκτα υψηλά επίπεδα  (market power). Το κόστος αυτό περνά εξ ολοκλήρου στον απλό καταναλωτή, καθώς μέχρι και σήμερα οι ΑΠΕ δεν χρεώνονται ακόμη για τις αποκλίσεις που προκαλούν.

Η στρατηγική όλων των παραγωγών από την έναρξη της λειτουργίας των  νέων αγορών συνίσταται  στην άρνηση τους να προσφέρουν διμερή συμβόλαια με φυσική παράδοση βάσει του μείγματος παραγωγής τους, καθώς έχουν διασφαλισμένη τη λειτουργία των μονάδων τους με  υψηλή αμοιβή, γεγονός το οποίο στις σημερινές συνθήκες αποτελεί σημαντική στρέβλωση.

Το γεγονός αυτό συνετέλεσε στο να βρεθεί η ελληνική βιομηχανία στην ενεργειακή κρίση αθωράκιστη χωρίς εργαλεία αντιμετώπισης του κινδύνου από την εκτόξευση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία εν μέρει μόνο οφείλεται στην διεθνή αύξηση των τιμών του φ.α.

Σε συνέχεια αυτής της τακτικής, από τον περασμένο Μάιο του 2021 η κύρια στρατηγική των καθετοποιημένων παικτών στην αγορά προμήθειας (λιανική) είναι η μεταφορά 100% του ρίσκου των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς στα τιμολόγια των τελικών πελατών τους, μέσω της  γνωστής σε όλους μας ρήτρας αναπροσαρμογής.  

Δηλαδή αγνοώντας την κύρια δραστηριότητα τους, εκείνη του παραγωγού, με την οποία έχουν τη δυνατότητα να αντισταθμίσουν το ρίσκο μεταβολής των τιμών της αγοράς, εμφανίζονται μόνο ως προμηθευτές που πουλάνε σε όποια τιμή αγοράζουν από την χονδρεμπορική, δηλαδή ως κοινοί μεταπωλητές ή με απλά λόγια «ως να ήταν βενζινάδικα».  

Όταν όμως  η ΡΑΕ έρχεται και υπολογίζει τα όποια υπερέσοδα αποκομίζουν από τη χονδρεμπορική αγορά ως παραγωγοί, προβάλλεται το επιχείρημα ότι πρέπει να αφαιρεθούν οι εκπτώσεις που τυχόν  δίνουν ως προμηθευτές.

Τελικά πρέπει να αποφασίσουν, εάν οι δύο δραστηριότητες τους είναι πλήρως διαχωρισμένες ή είναι ενιαίες και όταν δίνουν μια προσφορά πώλησης αυτή πρέπει να λαμβάνει υπόψη και το κόστος της όποια δραστηριότητας έχουν ως παραγωγοί. Γιατί πολύ απλά δεν είναι εκτεθειμένοι 100% στο κόστος της χονδρεμπορικής αγοράς.

Είναι προφανές ότι η 100% μεταφορά των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς στους τελικούς πελάτες, όταν αυτή αφορά καθετοποιημένο παίκτη χαρακτηρίζεται επιεικώς ως καταχρηστική.     

Η στρατηγική της μεταφοράς του ρίσκου των τιμών της χονδρεμπορικής στη λιανική αποτελεί  σημαντική στρέβλωση στην αγορά, καθώς  ενδέχεται να δημιουργεί συνθήκες χειραγώγησης των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά, καθώς πλέον οι παραγωγοί καθίστανται αδιάφοροι ως προς τις τιμές, που οι ίδιοι διαμορφώνουν στη χονδρεμπορική αγορά, αφού ως προμηθευτές δεν έχουν κανένα ρίσκο.

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε, ότι η γνωστή σε όλους μας ρήτρα αναπροσαρμογής μεταφέρει στα τιμολόγια των καταναλωτών όχι μόνο το κόστος που διαμορφώνουν οι ίδιοι οι παραγωγοί στη χονδρεμπορική αγορά, αλλά και το κόστος της αγοράς εξισορρόπησης που πάλι οι ίδιοι διαμορφώνουν, χωρίς και στις δύο περιπτώσεις να έχουν τον παραμικρό ανταγωνισμό.  

Τα αποτελέσματα αυτής της στρατηγικής είναι εμφανή στις τιμές που διαμορφώθηκαν στη χονδρεμπορική αγορά τους μήνες Οκτώβριο-Δεκέμβριο 2021, αλλά κύρια στις τιμές που διαμορφώθηκαν τον περασμένο Μάρτιο 2022 στο επίπεδο των 272.4 ευρώ/Μwh, ενώ η μέση τιμή εισαγωγής φ.α κατά το μήνα Φεβρουάριo ήταν 75.5 ευρώ/MWH.

Και τούτο λαμβάνοντας υπόψη ότι παρά την σημαντική πτώση των τιμών στις ευρωπαϊκές  χονδρεμπορικές αγορές τον Απρίλιο, οι τιμές στην ελληνική αγορά  εξακολουθούν να κυμαίνονται στα υψηλά επίπεδα των 250 ευρώ/MWh παρά το πολύ υψηλό επίπεδο των εισαγωγών, της αυξημένης παραγωγής των ΑΠΕ και της μειωμένης εποχιακής ζήτησης.

Διατυπώνεται επομένως ευλόγως το ερώτημα εάν υπάρχει έλεγχος στη λειτουργία της αγοράς, παρά τις έκτακτες συνθήκες  που βιώνουμε όλοι μας.

Στο κείμενο REPowerEU, που δημοσιοποίησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 8 Μαρτίου 2022  επισημαίνεται ότι ο κανόνας της ελεύθερης διαμόρφωσης των τιμών  στις χονδρεμπορικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας ισχύει μόνο σε συνθήκες κανονικής λειτουργίας των αγορών, (άρθρο 5 της Οδηγίας), και αναφέρονται συγκεκριμένες αιτίες/στρεβλώσεις που εάν συντρέχουν σε μια αγορά συνιστάται η λήψη ρυθμιστικών μέτρων.  

Μεταξύ των αναφερόμενων ως αιτίες περιλαμβάνονται η αυτόματη μεταφορά του 100% των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς στα τιμολόγια και  η μη ύπαρξη δυνατότητας  αντιστάθμισης του κινδύνου, αιτίες/στρεβλώσεις που σαφώς συντρέχουν στην ελληνική αγορά, ώστε να μειώνεται η έκθεση των βιομηχανιών έντασης ενέργειας στο κόστος της χονδρεμπορικής αγοράς σε συνδυασμό με τη σύναψη μακροχρόνιων διμερών συμβολαίων.   

Από τα όλα τα παραπάνω είναι σαφές, ότι εκτός των μέτρων για τη συγκράτηση των τιμών της χονδρεμπορικής αγοράς που καλούνται να αποφασίσουν τα κράτη μέλη,  απαιτείται εδώ και τώρα η λήψη δομικών μεταρρυθμίσεων που να ανταποκρίνονται στις σημερινές συνθήκες λειτουργίας της αγοράς στη χώρα μας.

Ας κάνουμε τα αυτονόητα…

 ------------------------

Ο κ. Αντώνης Κοντολέων είναι πρόεδρος του ΔΣ της ΕΒΙΚΕΝ

(Το άρθρο περιλαμβάνεται στον υπό έκδοση τόμο Greek Energy 2022 του energypress)