Οι 3 λόγοι που βάζουν «φωτιά» στα χρηματιστήρια ενέργειας των Βαλκανίων - Ο ρόλος της λειψυδρίας και το τεράστιο ενεργειακό έλλειμμα της Ουκρανίας μετά τις ρωσικές επιθέσεις

Σε μια «διακεκαυμένη ζώνη» που ξεκινά από την Ουγγαρία και καταλήγει στην Ελλάδα, εξελίσσονται τα χρηματιστήρια ενέργειας της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, αποδεικνύοντας ότι η έκρηξη των τιμών στην περιοχή δεν ήταν απλώς ένα συγκυριακό φαινόμενο, που οφείλονταν μόνο στους καύσωνες του καλοκαιριού.

Η εικόνα ανάφλεξης των αγορών της Αν. Ευρώπης που βρίσκεται σε μια μόνιμη πλέον κατάσταση «αποσύζευξης» από τη Δυτική, με τιμές μέχρι και διπλάσιες, εμφανίζει σημάδια εδραίωσης, με τα 200άρια να είναι στην ημερήσια διάταξη και τα μηνύματα για τους επόμενους μήνες, σύμφωνα με τους traders, δυσοίωνα.

Η χαμηλή στάθμη των νερών στους ταμιευτήρες των χωρών της περιοχής, σε συνδυασμό με τα μόνιμα προβλήματα διασυνδέσεων, αλλά κυρίως οι αυξημένοι όγκοι ενέργειας που «τραβά» από το Νότο η Ουκρανία, για να καλύψει το έλλειμμα από τις κατεστραμμένες της υποδομές, τείνουν να δημιουργήσουν μια νέα κανονικότητα. Τίποτα δεν δείχνει ότι το Κίεβο θα μειώσει τις ποσότητες που απορροφά από τον ενεργειακό διάδρομο «Ουγγαρίας -Ρουμανίας -Βουλγαρίας» που καταλήγει στην Ελλάδα, το αντίθετο θα συμβαίνει, όσο θα κλιμακώνεται η επιθετική μανία της Μόσχας εναντίον των ενεργειακών της υποδομών. Η απειλή που συνεπάγονται οι ρωσικές επιθέσεις για τις ουκρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, τη βασική πηγή τροφοδοσίας της χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια, έχει ως συνέπεια τη διαταραχή στη λειτουργίας τους, γεγονός που σε συνδυασμό με τις καταστροφές σε άλλες υποδομές, κλιμακώνουν τη ανάγκη της χώρας για εισαγωγές.

Το γεωπολιτικό

Τα θύματα όμως στη μάχη που δίνει η Ουκρανία για να εξασφαλίσει επιπλέον μεγάλες ποσότητες από το βαλκανικό διάδρομο, είναι τα χρηματιστήρια της Αν. Ευρώπης. Η ανάγκη να καλύψει το διογκούμενο έλλειμμά της στερεί αναπόδραστα ποσότητες ενέργειας από μια περιοχή με σοβαρό έλλειμμα παραγωγής, λόγω της χαμηλής μεταφορικής ικανότητας στις διασυνδέσεις και της παρατεταμένης λειψυδρίας, γεγονός που εκτινάσσει τις τιμές, όπως δείχνει η «φωτιά» στις χονδρεμπορικές αγορές εννέα χωρών της Βαλκανικής, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Σήμερα, δεύτερη εργάσιμη του μήνα, οι χονδρεμπορικές αγορές ηλεκτρισμού στο σύνολο των Βαλκανίων, με εξαίρεση την Ελλάδα, έχουν «απογειωθεί» πάνω από τα 200 ευρώ η μεγαβατώρα. Η κομβική, λόγω των αιολικών, Ρουμανία κάνει «πρωταθλητισμό» με μέση τιμή 246,89 ευρώ η ΜWh, και από κοντά ακολουθούν η Ουγγαρία, (241 ευρώ), το Μαυροβούνιο (238,21), η Σερβία (235,67), το Κόσσοβο και η Αλβανία (233,46), η Β.Μακεδονία, (223,61) και η Βουλγαρία (208,59). Στην ένατη θέση πανευρωπαικά, η Ελλάδα, με 186,15 ευρώ, που μπορεί κάλλιστα αύριο - μεθαύριο να βρίσκεται ξανά στη πρώτη τετράδα, όπως σταθερά συμβαίνει εδώ και μήνες, με τη χώρα να πλήττεται ήδη από τη βαλκανική «φωτιά».

Θυμίζοντας τις ημέρες της κρίσης του Ιουλίου, αλλά και εκείνες του 2022, σήμερα το βράδυ (20.00), η μέγιστη τιμή στο χρηματιστήριο ενέργειας προβλέπεται να φτάσει στα 911 ευρώ η μεγαβατώρα, έναντι 780 ευρώ χθες και 243 ευρώ τη Κυριακή, την ίδια περίπου ώρα. Είναι η ισχυρή ζήτηση από το Βορρά μέσω του «κάθετου ηλεκτρικού διαδρόμου» που εξαντλεί τη μεταφορική ικανότητα στη διασύνδεση της Ελλάδας με τη Βουλγαρία με αποτέλεσμα να εμφανίζεται ξανά το φαινόμενο της αποσύζευξης (decoupling), ειδικά όταν επικρατεί στη γειτονιά μας άπνοια, δηλαδή χαμηλή αιολική παραγωγή, που σημαίνει ότι γινόμαστε εισαγωγικοί. Τότε, οι τιμές εκτινάσσονται με αποκλίσεις μεγαλύτερες ακόμη και από εκείνες του καλοκαιριού.

Απόκλιση 20 φορές από το μεσημέρι

Η μέγιστη σημερινή τιμή των 911 ευρώ είναι… είκοσι και πλέον φορές πάνω από την ελάχιστη του μεσημεριού (42 ευρώ). Ενα φαινόμενο που αφορά τους πάντες, καθώς την ίδια στιγμή σήμερα το βράδυ, η Ουγγαρία θα έχει μέγιστη τιμή 999 ευρώ / MWh, η Βουλγαρία 950 ευρώ και η Ρουμανία … 1021 ευρώ / MWh. Σημειωτέον ότι το μεγάλο εύρος των αποκλίσεων ανάμεσα στις μεσημεριανές και τις βραδυνές ώρες τον Ιούλιο ήταν εκείνο που οδήγησε την ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος Ενέργειας να επιβάλει φόρο στις μονάδες φυσικού αερίου των ηλεκτροπαραγωγών για το μήνα Αύγουστο.

Εννοείται πως η σύγκριση δεν υποννοεί το παραμικρό, ωστόσο οι εκτιμήσεις έμπειρων traders του χώρου είναι ανησυχητικές, καθώς δεν βλέπουν για ποιο λόγο θα σβήσει η «φωτιά» που έχουν αρπάξει τα χρηματιστήρια ενέργειας της περιοχής, αφού οι αιτίες είναι μόνιμες και όχι συγκυριακές, όπως ήταν ο υδράργυρος τον Ιούλιο. Είναι ο ίδιος λόγος που ανησυχεί και τον κόσμο της βιομηχανίας που βλέπει την ανταγωνιστικότητα της να υποφέρει λόγω των σταθερά υψηλών (οι επιχειρήσεις στην υψηλή τάση έχουν ωριαία τιμολόγηση), με αποτέλεσμα οι σύνδεσμοι Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας να αποστείλουν προ ημερών επιστολή διαμαρτυρίας προς την Κομισιόν - είναι η δεύτερη φορά, αφού είχε προηγηθεί ανάλογη κίνηση τον Ιούλιο. Σε αυτήν κάνουν λόγο για κινήσεις συγκεκριμένων χωρών που μειώνουν τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας από την Κεντρική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια.

Στερεύουν τα αποθέματα νερού

Ένας λόγος για το καύσωνα τιμών στα ενεργειακά χρηματιστήρια των Βαλκανίων είναι το γεωπολιτικό. Ένας δεύτερος λόγος αφορά τη παρατεταμένη λειψυδρία στην περιοχή. Η ξηρασία και η απουσία χιονοπτώσεων το φετινό χειμώνα έχουν πιέσει σε ιστορικά χαμηλά τα υδάτινα αποθέματα των υδροηλεκτρικών μονάδων της ΔΕΗ. Ο παρατεταμένος καύσωνας του καλοκαιριού, η συνακόλουθη αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας για ψύξη και οι μειωμένες εισαγωγές λόγω της «μίνι» κρίσης του Ιουλίου, μείωσαν περαιτέρω τη στάθμη στους ταμιευτήρες.

Σήμερα τα αποθέματα στα φράγματα βρίσκονται περίπου 28% κάτω από τα επίπεδα που είχαν τέτοιες ημέρες πέρυσι. Είναι απόλυτα λογικό τα νερά να μην χρησιμοποιούνται στην ημερήσια αγορά και να φυλάσσονται ως κόρη οφθαλμού ενόψει ενός ακόμη δύσκολου, χωρίς βροχές και χιόνια, χειμώνα. Σήμερα η συμμετοχή των νερών στο ενεργειακό μείγμα δεν ξεπερνάει το 3,6%. Χαμηλή ωστόσο υδροηλεκτρική παραγωγή, συνεπάγεται μεγαλύτερη χρήση του λιγνίτη. Η παρουσία του στο σημερινό ενεργειακό μείγμα σε ποσοστό 14%, πίσω από το φυσικό αέριο και τις ΑΠΕ, ενισχύσει τις αυξητικές τάσεις στις τιμές της χονδρικής.

Μειωμένη αιολική παραγωγή

Η κατάσταση προκαλεί ισχυρό προβληματισμό, ειδικά αν λάβει κανείς υπόψη τις ευρύτερες συνθήκες άπνοιας στην γειτονιά μας, όπως και στην Ελλάδα, δηλαδή τη χαμηλή αιολική παραγωγή που τον Αύγουστο ήταν 30% κάτω από τα περυσινά επίπεδα. Κλειδί εδώ η Ρουμανία, η χώρα στη περιοχή με το πιο πλούσιο αιολικό δυναμικό και τη μεγαλύτερη εγκατεστημένη ισχύ από ανεμογεννήτριες. Οταν επικρατεί άπνοια στη γείτονα, όπως συμβαίνει τους τελευταίους μήνες όπου η αιολική παραγωγή είναι χαμηλή για την εποχή και οι θερμοκρασίες σημαντικά υψηλότερες από τις συνήθεις, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα «απογειωθούν» οι τιμές στα ενεργειακά χρηματιστήρια των Βαλκανίων.