Μέτρα σε τέσσερα επίπεδα για τη μείωση των ενεργειακών λογαριασμών στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης - Τι κατευθύνσεις δίνει στους «27» το πακέτο που έχει επεξεργαστεί η Κομισιόν

Τα συστατικά κόστους των λογαριασμών, δηλαδή οι τιμές του ρεύματος, οι χρεώσεις δικτύων, οι φόροι και τα κόστη των ρύπων, βρίσκονται στο ραντάρ της Κομισιόν, σύμφωνα με την επιστολή που απέστειλε χθες η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στους 27 ηγέτες, κάνοντας λόγο για άμεσες αλλά και για πιο μόνιμες παρεμβάσεις στην ενεργειακή αγορά.

Στους τέσσερις αυτούς άξονες συνοψίζεται ο οδικός χάρτης της Επιτροπής για τη συγκράτηση του ενεργειακού λογαριασμού από το πόλεμο στη Μ. Ανατολή, τον οποίο θα παραλάβουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες προκειμένου να τοποθετηθούν αναλόγως κατά τη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης, με τη προσδοκία μιας συντονισμένης απάντησης όπως τους προτρέπει η Πρόεδρος.

Αν και παραμένει ασαφές τι εννοεί η Κομισιόν με τον όρο «μόνιμες παρεμβάσεις» καθώς και κατά πόσο οι 27 είναι έτοιμοι να συμφωνήσουν σε δομικές αλλαγές, η κα φον ντερ Λάιεν στην επιστολή της αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο ακόμη και για «εθνικούς μηχανισμούς έκτακτου ανάγκης» για τη μείωση των επιπτώσεων από τις υψηλές τιμές του αερίου στην ηλεκτρική ενέργεια, υπό την προϋπόθεση να μη διαταραχθεί η ενιαία αγορά.

Δεκαοκτώ πάντως ημέρες από την έναρξη του πόλεμου, μπροστά στην αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 40% και του φυσικού αερίου κατά 60% και χωρίς τίποτα να δείχνει αποκλιμάκωση, η κατάσταση πιέζει τους ηγέτες όχι μόνο για άμεσα μέτρα - όλες οι χώρες τα έχουν λάβει - όσο για πιο μόνιμες παρεμβάσεις και ένα σχεδιασμό έκτακτου ανάγκης σε επίπεδο Ευρώπης αν η κρίση παραταθεί.

Αν και μένει φυσικά να φανεί όταν θα ανακοινωθούν και επίσημα τα μέτρα, εντούτοις εκτιμάται ότι πολλά απ' όσα έχει επεξεργαστεί η Κομισιόν κινούνται σε παρόμοια λογική με τα πακέτα που είχε ανακοινώσει και το 2025, δίχως να είναι σαφές αν αφορούν την άμεση μείωση του ενεργειακού κόστους και κυρίως αν μπορούν να εφαρμοστούν με την ίδια αποτελεσματικότητα από όλες τις χώρες.

Στη περίπτωση π.χ. της μείωσης των φόρων στους λογαριασμούς ρεύματος δεν έχουν όλοι στην ΕΕ τις ίδιες δημοσιονομικές αντοχές να το κάνουν, που σημαίνει ότι χώρες με «λίπος» στο κρατικό προϋπολογισμό μπορούν να γίνουν πιο ανταγωνιστικές έναντι άλλων.

Το ίδιο ισχύει για το «μαχαίρι» σε χρεώσεις δικτύων και τέλη υπέρ τρίτων που αποτελούν την κύρια πηγή χρηματοδότησης των επενδύσεων στα δίκτυα, μέτρο που σε όσες χώρες εφαρμόστηκε, όπως π.χ. στη Γερμανία, απαιτήθηκαν κρατικοί πόροι προς την κατεύθυνση αυτή.

Τόσο το ένα όσο και το άλλο τα μέτρα παραπέμπουν σε όσα περιελάμβανε το σχέδιο για τη προσιτή ενέργεια του 2025 (Affordable Energy Action Plan), ένα χρόνο μετά τη παρουσίαση του οποίου, μπορεί οι τιμές να έχουν κάπως εξορθολογιστεί, ωστόσο δεν παρατηρείται και κάποια τεράστια διαφορά.

Το θέμα πάντως των τιμών που ούτως ή άλλως βρίσκονταν ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, αποκτά ακόμη πιο επείγοντα χαρακτήρα μπροστά στην αύξηση των τιμών του μπρεντ («καρφωμένο» για 3η εβδομάδα στα 100 δολάρια) και του φυσικού αερίου (δείχνει να παγιώνεται στα 50 €/ MWh), με τομείς όπως η βιομηχανία να πληρώνουν ακόμη ακριβότερη ενέργεια έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας σε σχέση με πριν την ανάφλεξη στη Μ. Ανατολή.

Σε 15 ημέρες τα μέτρα για τη βιομηχανία

Στη κατεύθυνση αυτή, ο Πρωθυπουργός επανέφερε χθες το θέμα του βιομηχανικού ρεύματος, λέγοντας ότι βαίνει στο τέλος της μια διαπραγμάτευση που ξεκίνησε εδώ και πολλούς μήνες με την Κομισιόν. «Έχουμε περίπου καταλήξει πλέον και οι ανακοινώσεις θα γίνουν στις επόμενες 15 ημέρες. Είναι μια λύση με ξεχωριστή σημασία σε μια δύσκολη εποχή που οι τιμές ανεβαίνουν», ανέφερε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης του υπ. Ανάπτυξης για τον παραγωγικό μετασχηματισμό της οικονομίας.

Σύμφωνα πάντως με όσα σχολίαζαν χθες παράγοντες της αγοράς, για να έχουν αντίκτυπο τα μέτρα ειδικά στη παρούσα συγκυρία, θα πρέπει να εστιάζουν στην επιδότηση του βιομηχανικού ρεύματος και όχι να αφορούν επενδυτική στήριξη ή να δίνουν έμφαση στην ενίσχυση παραγωγικών επενδύσεων, όπως ανέφεραν οι προ μερικών εβδομάδων πληροφορίες.

Στην ελάφρυνση της βιομηχανίας λέγεται ότι εστιάζουν και κάποια από τα μέτρα που πρόκειται να ανακοινώσει η Κομισιόν, τόσο στη κατεύθυνση να γίνει πιο αποτελεσματική η χρήση των μακροχρόνιων συμβολαίων ρεύματος (Power Purchase Agreements), όσο και μέσω των κρατικών ενισχύσεων και παροχής αποζημιώσεων για μέρος του κόστους άνθρακα.

Σενάρια για πλαφόν στο αέριο, «όχι» στο τέλος του ETS

Επίσης, η ίδια η φον ντερ Λαίεν είχε πει τη περασμένη εβδομάδα ότι η Κομισιόν εξετάζει και το πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, με πιθανές αλλαγές από το μέτρο που θεσπίστηκε κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023, όταν ο «κόφτης» είχε μπει στα 180 ευρώ/MWh χωρίς ουδέποτε ωστόσο να χρειαστεί να ενεργοποιηθεί.

Στην ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα μέτρα για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις αλλά και θυμίζοντας το θέμα των ανισοτήτων στις τιμές χονδρικής του ρεύματος- «ο ελέφαντας στο δωμάτιο», όπως τις χαρακτήρισε  - στάθηκε κατά τη χθεσινή του παρέμβαση στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, ο Έλληνας υπουργός Σταύρος Παπασταύρου, με τον ίδιο να μιλά για την ανάγκη η Ευρώπη να έχει έτοιμα στοχευμένα μέτρα και ευελιξίες σε περίπτωση που η κρίση συνεχιστεί ή ενταθεί.

Εκείνο που δεν συζητά πάντως  η Κομισιόν, όπως ξεκαθαρίζει η ίδια η Πρόεδρος στην επιστολή της είναι η αναστολή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών CO2 (EU Emissions Trading System, ΕΤS). Τόσο η Ιταλία, όσο μια σειρά χωρών από την Ανατολική Ευρώπη (Ουγγαρία, Σλοβακία, Πολωνία) ζητούν την αναστολή του ή την ευρεία του αναμόρφωση, θέση που ασπάζεται και η ενεργοβόρος βιομηχανία της Ευρώπης.

Η διαφορά με τη κυβέρνηση Μελόνι είναι ότι αυτή έχει ήδη λάβει μέτρα για την αφαίρεση του εν λόγω κόστους από τις τιμές που διαμορφώνονται στο ιταλικό χρηματιστήριο ενέργειας.  Στον αντίποδα, άλλες χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, τάσσονται υπέρ κάποιων προσαρμογών, θέση που φαίνεται να υιοθετεί και η Κομισιόν.

Η δυσκολία να βρεθεί κοινός τόπος

Οι πιθανότητες πάντως να συμφωνήσουν οι «27» σε πιο δομικές αλλαγές στην αγορά ενέργειας δεν είναι πολλές. Το δείχνει η αδυναμία τους να βρουν κοινό τόπο σε φαινομενικά πιο «εύκολα» ζητήματα, όπως η πρόταση της Κομισιόν που αφορά τα δίκτυα (Grids Package).

Στον χθεσινό Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, η μεν Ισπανία συντάχθηκε με τη πρόταση της Κομισιόν, προκειμένου να σταματήσει η Ιβηρική να αποτελεί ένα «ενεργειακό νησί», ωστόσο η γειτονική της Γαλλία προειδοποίησε ότι η υπερβολική συγκέντρωση του σχεδιασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να αποδυναμώσει τον εθνικό σχεδιασμό των δικτύων.

Η πιο χαρακτηριστική ωστόσο αντίδραση ήταν αυτή της Σουηδίας και αφορούσε την υποχρέωση των Διαχειριστών των Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) να διαθέτουν το 25% των εσόδων από συμφόρηση στα δίκτυα (congestion revenues) για νέες επενδύσεις σε διασυνδέσεις.

Η υπ. Ενέργειας Ebba Busch χαρακτήρισε απαράδεκτο να τιμωρείται με τέτοια μέτρα μια χώρα που παράγει σχεδόν το 100% της ηλεκτρικής της ενέργειας από ΑΠΕ, εξηγώντας ότι ακριβώς αυτό το «πρασίνισμα» συνέβαλε ώστε να έχει έσοδα 3 δισ ευρώ από συμφόρηση στο δίκτυο.

«Το 75% των εσόδων αυτών προέρχεται από εσωτερικά σημεία συμφόρησης και όχι από διασυνδέσεις. Η απόφαση για το πώς θα χρησιμοποιηθούν αυτά τα έσοδα πρέπει να είναι αρμοδιότητα του κάθε κράτους μέλους, όχι της Κομισιόν», ανέφερε και προανήγγειλε ότι η χώρα θα θέσει μορατόριουμ στην ανάπτυξη νέων διευρωπαϊκών διασυνδέσεων εάν δεν υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό.

Στο θέμα παρενέβη ο κ. Παπασταύρου λέγοντας «με όλο τον σεβασμό προς την εκλεκτή συνάδελφό μου από τη Σουηδία, τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να λειτουργούμε αυτή τη στιγμή», λέγοντας ότι δεν υπάρχει ενιαία αγορά ενέργειας και θυμίζοντας το «τείχος τιμών ηλεκτρικής ενέργειας», το οποίο παρατηρούνταν μέχρι πρόσφατα στην ΕΕ, λόγω της περιορισμένης αξιοποίησης των ροών από τη Κεντρική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια