Συνέντευξη Στέλιου Λουμάκη στο Θοδωρή Παναγούλη: Η αποθήκευση με μπαταρίες είναι ένα χρηματιστήριο "νευρικό" και ιδιαίτερο - Τι πρέπει να προσέξουν οι υποψήφιοι επενδυτές

Πολύτιμες συμβουλές στους επενδυτές των ΑΠΕ και της αποθήκευσης παρείχε ο πρόεδρος του ΣΠΕΦ, Στέλιος Λουμάκης, μιλώντας στο δημοσιογράφο Θοδωρή Παναγούλη στο πλαίσιο της εκπομπής Plug into Green του OPEN.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Λουμάκη:

Σε ποια φάση βρισκόμαστε στα φωτοβολταϊκά;

Καταρχήν είναι ένα εξαιρετικό οικοσύστημα και σπανίζουν στην ελληνική οικονομία τέτοια οικοσυστήματα όπως των ανεξάρτητων παραγωγών ενέργειας από ΑΠΕ, ιδίως φωτοβολταϊκών, που είναι γεωγραφικά, κοινωνικά και οικονομικά διεσπαρμένα. Αυτό δεν είναι μόνο μια στιγμιαία αναλαμπή, αλλά ήδη πλησιάζουμε την εικοσαετία.
Παρά τα προβλήματα που έχουμε αντιμετωπίσει ως κλάδος και τα δύσκολα χρόνια των μνημονίων, σήμερα αισθάνομαι ευτυχής που έχουμε καταφέρει να κρατήσουμε όλοι μαζί, παραγωγοί και εκπρόσωποι, τον κλάδο να είναι πολυσχιδής, πολυπληθυσμιακός, με αποτέλεσμα να υπάρχει έντονος και παραγωγικός διάλογος, συνέδρια όπου κατατίθενται απόψεις, και είναι ένας κλάδος με νεύρο και δυναμική. Μακάρι να μπορέσουμε να το κρατήσουμε. Προφανώς η τεχνολογία των φωτοβολταϊκών έχει ως άνω όριο τη ζήτηση ρεύματος. Με τη δυναμική ανάπτυξη που έχουμε, τα πράγματα έχουν φτάσει ήδη σε έναν κορεσμό. Το ξέρουμε όλοι. 

Να δούμε από εδώ και πέρα πως θα μπορέσουμε να κρατήσουμε το επενδυτικό ενδιαφέρον διότι το παραγωγικό υπάρχει. Αυτές οι επενδύσεις είναι μακράς διαρκείας, τα πρώτα έργα λειτουργούν από το 2006 και αποδίδουν κανονικά. Δεν έχει χρειαστεί συστηματικό repowering. Υπάρχει βεβαίως μια μείωση της απόδοσης, αλλά δεν είναι τέτοια που να αναγκάσει τον παραγωγό να κάνει ολικό repowering με εξαίρεση περιπτώσεις όπου υπήρχε αστοχία εξοπλισμού.

Να δούμε τώρα πως το επενδυτικό ενδιαφέρον θα μπορέσει να αξιοποιηθεί σε τομείς όπου, στο χώρο πάντα του ρεύματος, θα είναι επωφελείς για το σύστημα.

Ως έχουν σήμερα τα πράγματα, βγάζει αποτέλεσμα για έναν νέο επενδυτή ο τομέας των φωτοβολταϊκών;

Η άποψή μου, και την έχω καταθέσει δημόσια, είναι ότι ο κλάδος έχει κλείσει ως χωρητικότητα για νέες επενδύσεις με δεδομένη τη σημερινή δομή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Έχουμε μια ζήτηση μη αυξάνουσα, έχουμε μια αλματώδη αύξηση των φωτοβολταϊκών τα τελευταία χρόνια, έχουν ξεπεράσει τα 2,5 γιγαβάτ μέσα σε ενάμιση χρόνο, έχουμε φτάσει μια διείσδυση φωτοβολταϊκών 10 γιγαβάτ. Επιπλέον, έχουμε άλλα 5,5 γιγαβάτ αιολικών και με τις υπόλοιπες ΑΠΕ φτάνουμε τα 16 γιγαβάτ συνολικά, όταν η αιχμή της ζήτησης στη χώρα είναι στα 6-7 γιγαβάτ και δεν ξεπερνά τα 10 γιγαβατ σε όρους ισχύος. Σε όρους ενέργειας σήμερα έχουμε από ΑΠΕ περίπου το 45% της ηλεκτρικής ενέργειας και αν βάλουμε και τα μεγάλα υδροηλεκτρικά υπερβαίνουμε το 50%.

Επίσης έχουμε ανησυχητικά αυξανόμενες περικοπές διότι είναι άλλο πράγμα το ισοζύγιο ισχύος και άλλο το ισοζύγιο ενέργειας. Το να κυνηγάμε το 80% ή το 100% βάζοντας συνεχώς νέες εγκαταστάσεις δεν θα είναι εύκολο. Θα βάζουμε νέες ΑΠΕ, αλλά η αύξηση που θα λαμβάνουμε στο ισοζύγιο ενέργειας θα είναι πολύ μικρότερη του αναμενόμενου λόγω των περικοπών τις οποίες επιβάλει το ισοζύγιο ισχύος.

Τί πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα;

Αυτό που πρέπει να γίνει και είναι λίγο θεωρητικό, είναι να μην κατασκευαστούν άλλα φωτοβολταϊκά πάρκα. Εγώ θα έλεγα μάλιστα, επειδή ακούω το διάλογο ότι πρέπει να δώσουμε "γκάζι" στα αιολικά, θα έλεγα ότι "γκάζι" δεν χρειάζεται πουθενά. Διότι ναι μεν τα αιολικά έχουν ένα σταθερότερο παραγωγικό προφίλ, πλην όμως εγχέουν οπωσδήποτε και αυτά και τα μεσημέρια. Άρα το μεσημέρι, έχουμε τα φωτοβολταϊκά, αν βάλουμε και παραπάνω αιολικά το πρόβλημα θα επιταθεί. Βεβαίως θα γεμίσουμε περισσότερη ενέργεια ΑΠΕ τη νύχτα, αν και εκεί αρχίζουν να υπάρχουν κάποια προβλήματα μηδενικών τιμών.

Συνεπώς, θεωρητικά δεν θα πρεπε να γίνουν άλλες επενδύσεις μέχρι να βάλουμε την αποθήκευση η οποία χέρι-χέρι θα πρέπει να προχωρήσει με τις νέες ΑΠΕ. Η αποθήκευση, όμως, αργεί ακόμα. 

Αυτό που εμφανίζεται ως ελπίδα είναι ότι θα πιάσουμε τους στόχους που έχουμε θέσει. Όμως, μπορεί να πιάσουμε το 80-90% στις ΑΠΕ και να πετάμε το 30-40% της ενέργειας. Αυτό δεν είναι ένας οικονομικά αποδοτικός τρόπος. Και αν φαντάζεται κάποιος ότι αυτό θα είναι επί ζημία μόνο των παραγωγών, να υπενθυμίσω ότι στους παραγωγούς ΑΠΕ από εδώ και πέρα που δεν υπάρχουν πια συμβάσεις με διοικητικά οριζόμενες τιμές ή από διαγωνισμούς, η αγορά θα κυριαρχείται από τους καθετοποιημένους. Οι οποίοι δεν πρόκειται να χάσουν, την όποια απώλεια θα τη χρεώνουν στα τιμολόγια των καταναλωτών με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Το λέω αυτό γιατί μπορεί να φαντάζεται κάποιος, λογικά σκεπτόμενος, ότι αφού οι επενδυτές θέλουν  να επενδύσουν και να έχουν 40% περικοπές, ο καταναλωτής θα είναι ωφελημένος. Εντούτοις, δεν βγαίνει τελικά ωφελημένος, διότι η απώλεια θα μετακυλιστεί από τους καθετοποιημένους ομίλους που έχουν τη δυνατότητα. Οι υπόλοιποι είτε δεν θα κάνουν τα έργα, είτε θα πτωχεύσουν. 

Σε ό,τι αφορά την αποθήκευση, ευτυχώς έχουν αρχίσει να ωριμάζουν έργα. Το νομοθετικό πλαίσιο νομίζω είναι σε μια πολύ καλή κατάσταση και χρειάζεται μόνο ορισμένες πινελιές. Μπορούμε να έχουμε μονάδες αποθήκευσης τόσο στο δίκτυο (ΔΕΔΔΗΕ), όσο και στο σύστημα (ΑΔΜΗΕ). Υπάρχουν δύο ειδών κατηγορίες: Η μια είναι να μπαίνουν σε μονάδες ΑΠΕ μαζί και μπαταρίες. Εγώ διαφωνώ με την πρακτική να φτιάχνουμε ΑΠΕ για να βάζουμε μαζί και αποθήκευση. Αυτή τη στιγμή όπως είμαστε, θέλουμε μόνο αποθήκευση. Χρειαζόμαστε η αποθήκευση να προλάβει τις ΑΠΕ.

Η αμιγής αποθήκευση είναι οι μονάδες standalone.

Το νομοθετικό πλαίσιο έχει δώσει και κάποια κίνητρα για να έχουμε αποθήκευση σε κάποιους υφιστάμενους σταθμούς, όπως γρήγορη αδειοδότηση. Εγώ θα συνιστούσα βήμα σημειωτόν στους επενδυτές και πολύ καλή μελέτη διότι όταν βάζεις μια μπαταρία σε ένα φωτοβολταϊκό εν λειτουργία, θα πρέπει η μπαταρία αυτή να κάνει δύο πράγματα τουλάχιστον: Το πρώτο είναι να υπερκεράσει τις απώλειες που θα έχει ο σταθμός αν δεν έβαζες μπαταρία λόγω των περικοπών, άρα τίθεται το θέμα ποιες θα είναι οι εν λόγω περικοπές ώστε να δικαιολογούν το κόστος. Εφόσον θα γίνουν μονάδες standalone που θα κάνουν μόνο αυτό, μήπως το λύσουν εκείνες το πρόβλημα και δεν χρειάζεται τελικά να επωμισθεί ένας παραγωγός το κόστος μιας μπαταρίας;

Το δεύτερο είναι αν αυτή η μπαταρία θα μπορούσε να φέρει και κάποια παραπάνω κέρδη μεταθέτοντας την παραγωγή σε κάποιες άλλες ώρες. Σε κάθε περίπτωση, είναι μια άσκηση με αρκετό ρίσκο υπό την έννοια ότι πας να κάνεις μια νέα επένδυση και μπορεί να χαλάσεις μια υφιστάμενη. Να συμπληρώσω ότι είναι αρκετά πιο επιδεινωμένα τα κόστη των μπαταριών μικρού μεγέθους. Σε μια μπαταρία 100-200 KWh το κόστος ανά KWh είναι πολύ πιο αυξημένο σε σχέση με τις αντίστοιχες των 5-6 MWh.

Όσον αφορά τις standalone μπαταρίες, φαίνεται από τις αδειοδοτήσεις ότι έχουμε ένα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Επειδή δεν υπάρχουν πια επιδοτήσεις, αν δούμε τις συνθήκες σήμερα στο arbitrage της προημερήσιας αγοράς και την αγορά εξισορρόπησης διαπιστώνουμε μια οικονομική απόδοση στην πλειοψηφία των σεναρίων καλύτερη των αποτελεσμάτων των διαγωνισμών. Αυτό μας δείχνει ότι στους διαγωνισμούς οι τιμές διολίσθησαν χαμηλότερα από αυτά που μπορεί να δώσει σήμερα η εμπορική προσέγγιση έγχυσης ρεύματος από αποθήκευση. 

Βέβαια, η προσομοίωση που κάνουμε σήμερα είναι με βάση τις τωρινές συνθήκες στη χονδρική με μηδενική αποθήκευση. Τους διαγωνισμούς θα πρέπει να τους δούμε όχι μόνο με βάση το παρόν, αλλά με την εξασφάλιση εσόδων επί δεκαετία. Ο κανιβαλισμός των αγορών είναι μια πρόκληση στο πως θα εξελιχθούν τα αμιγώς εμπορικά έργα. 

Όμως, στο κομμάτι των υποδομών σταθεροποίησης του συστήματος δεν θα είναι μόνες τους οι μπαταρίες, καθώς υπάρχουν ήδη οι μονάδες φυσικού αερίου. Πιστεύω ότι αυτές θα ζημιωθούν πρώτες από τη διείσδυση των μπαταριών στην αγορά εξισορρόπησης και τις εφεδρείες. Θεωρώ ότι η Πολιτεία μέσα από ένα μηχανισμό ισχύος θα διασφαλίσει τη βιωσιμότητα αυτών των έργων, πέραν των όσων μπορούν να πάρουν από τις αγορές. 

Άρα, χρειάζεται μηχανισμός ισχύος που θα αμείβει και τις μπαταρίες για την ετοιμότητά τους, όπως και τις μονάδες αερίου;

Εάν σε έναν τέτοιο μηχανισμό δεν βάλουμε μέσα τις μονάδες αποθήκευσης, τότε δεν χρειάζεται κανένας μηχανισμός κατά την άποψη του ΣΠΕΦ και του κλάδου των ΑΠΕ. Διότι τα έσοδα των μονάδων αερίου είναι υπεραρκετά μέσα από την αγορά εξισορρόπησης και μέσα από την προημερήσια αγορά. Αυτή την περίοδο έχουμε πολύ υψηλές τιμές τα βράδια, ικανοποιητικές τιμές τα μεσημέρια, υπάρχει μια γκρίνια ότι προφανώς μετακυλίονται στα τιμολόγια. Πλην όμως είναι η μόνη περίοδος που κάνουμε εξαγωγές που είναι επωφελείς για την οικονομία μας. Γιατί όταν κάνουμε εξαγωγές με μηδενικές τιμές, ή κάτω του κόστους αποζημίωσης των μονάδων, πρακτικά πληρώνει ο Έλληνας το ρεύμα που εξάγει στο Βούλγαρο ή οπουδήποτε αλλού.

Εφόσον η οριακή τιμολόγηση είναι το ιερό δισκοπότηρο της αγοράς ηλεκτρισμού, οι εγχώριες τιμές δεν μπορούν να διαφέρουν από αυτές με τις οποίες εξάγουμε. Άρα δεν πρέπει να ξεκινήσει μηχανισμός ισχύος δίχως να υπάρχει άμβλυνση και κανιβαλισμός του arbitrage. Αν προκύψουν αυτές οι συνθήκες, τότε να το δούμε. Αν κάποιος λαμβάνει χρήματα εκτός αγοράς, τότε προκύπτουν προβλήματα των έργων που λειτουργούν εμπορικά.

Επειδή υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον για αποθήκευση, πείτε μας τι πρέπει να προσέξουν οι υποψήφιοι επενδυτές.

Η αποθήκευση είναι μια νέα πραγματικότητα. Τα πράγματα δεν έχουν καμία σχέση με τα φωτοβολταϊκά όπως τα ξέραμε. Αυτό που θα λεγα στο κομμάτι των μπαταριών, επειδή υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες για λάθη, οι επενδυτές θα πρέπει να απευθύνονται σε επαγγελματίες που μπορούν να διατυπώσουν ένα μπουκέτο σεναρίων με βάση την εξέλιξη της χονδρικής και το εκάστοτε προφίλ των ΦΟΣΕ. Σημασία έχει τόσο η απόδοση ανά μεγαβατώρα, όσο και το πόσο συχνά θα δουλεύει η μπαταρία. Υπάρχουν και συγκεκριμένες στρατηγικές ιδίως στην αγορά εξισορρόπησης για χαμηλό κόστος. Πρέπει ο επενδυτής να σταθμίσει πως θα μπορέσει καλύτερα να αποσβέσει την επένδυση. Η αγορά αποθήκευσης είναι για γνώστες της αγοράς ενέργειας. Είναι ουσιαστικά όπως στο χρηματιστήριο, όπου αν κάποιος έχει π.χ. 100 ευρώ δεν θα τα επενδύσει και τα 100 στο χρηματιστήριο, θα επενδύσει για παράδειγμα τα 20, τα 30... Αντιθέτως, τα φωτοβολταϊκά ήταν ένα "ομόλογο" όπου ο επενδυτής επένδυε, ακόμα και όλα του τα κεφάλαια. Στην αποθήκευση δεν υπάρχει καμία ταρίφα, είναι ένα χρηματιστήριο πολύ πιο νευρικό, ιδιότροπο και συναρπαστικό, το οποίο αξίζει, αλλά με πολλή προσοχή.