Κύπρος: Περιοχές αποκλεισμού στη νέα πολιτική για έργα ΑΠΕ

Τη δυνατότητα χωροθέτησης έργων που αξιοποιούν Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής στη βάση του εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και το κλίμα άναψε η Περιβαλλοντική Αρχή με γνωμοδότησή της. Ειδικότερα, στο νέο πλαίσιο θα περιληφθούν διατάξεις για τις περιοχές αποκλεισμού χωροθέτησης εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Σημειώνεται ότι λόγω απουσίας νομοθετικής ρύθμισης για χωροθετικά κριτήρια των έργων ΑΠΕ, η Περιβαλλοντική Αρχή τον Φεβρουάριο του 2021 πάγωσε τη διαδικασία αξιολόγησης περιβαλλοντικών μελετών για έργα ΑΠΕ. 

Η Υπηρεσία Ενέργειας στη βάση της γνωμοδότησης πρέπει να συμπεριλάβει στα έντυπα αίτησης τις περιοχές αποκλεισμού από τη στιγμή που έχει την ευθύνη για την εφαρμογή και την παρακολούθηση των όρων της γνωμάτευσης. Περαιτέρω, το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως καλείται να εκπονήσει το πολεοδομικό πλαίσιο για την αδειοδότηση των εγκαταστάσεων ΑΠΕ που να περιληφθεί σε Εντολή του υπουργού Εσωτερικών.

Η χωροθετική πολιτική πρέπει να συνάδει με το Εθνικό Σχέδιο Ανάπτυξης των ΑΠΕ και να λαμβάνει υπόψη το μεγάλο μέγεθος ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών. Τα περιβαλλοντικά κριτήρια χωροθέτησης έργων ΑΠΕ δύναται να λαμβάνουν υπόψη τα ακόλουθα:

(α) Τεχνικά χαρακτηριστικά των έργων όπως για παράδειγμα η ικανότητα σύνδεσης των φωτοβολταϊκών πάρκων με το σύστημα μεταφοράς ενέργειας, η απαίτηση για επιπρόσθετες υποδομές, κ.α.

(β) Η αποφυγή χωροθέτησης εντός περιοχών του Δικτύου Natura 2000, σε περιοχές με Υψηλή Φυσική Αξία και σε περιοχές με αξιόλογη βιοποικιλότητα. 

(γ) Ο περιορισμός ανάπτυξης ΑΠΕ σε περιοχές με αξιόλογη γεωργική γη, περιοχές με ψηλή παραγωγικότητα σε αρδευόμενες περιοχές.

(δ) Ο περιορισμός ανάπτυξης ΑΠΕ σε παράκτια ζώνη και ποτάμιους σχηματισμούς. 

(ε) Η αποφυγή γεωμορφολογικής υποβάθμισης του τοπίου σε περιοχές εξαιρετικής καλλονής.

(στ) Η αποφυγή επηρεασμού της ποιότητας της ζωής και ανέσεων των κατοίκων σε οικιστικές περιοχές.

ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΓΙΑ ΑΠΕ

Περιοχές δικτύου Natura 2000

Απαγόρευση: Αποκλείονται οι περιοχές του δικτύου Natura 2000 από την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ. Επίσης, αποκλείεται η εγκατάσταση αιολικών εγκαταστάσεων σε απόσταση μέχρι 1.000μ. από τις ΖΕΠ. (α) Για φωτοβολταϊκές και ηλιοθερμικές εγκαταστάσεις σε απόσταση από 0 μέχρι 500μ. απαιτείται η υποβολή Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης, ενώ από 500μ. μέχρι 1.000μ. απαιτείται διαδικασία προελέγχου (screening) για να διαπιστωθεί εάν χρειάζεται υποβολή Μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης. (β) Για αιολικές εγκαταστάσεις, σε απόσταση από 0 μέχρι 1.500μ. από ΤΚΣ απαιτείται υποβολή Μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης. Για αιολικές εγκαταστάσεις σε απόσταση από 1.000μ. μέχρι 2.500μ. απαιτείται η υποβολή Μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης.

Υγροβιότοποι

Απαγόρευση: Οι υγροβιότοποι και περιοχές του δικτύου Natura 2000 "Αλυκές Λάρνακας", "Λίμνη Ορόκληνης", "Λίμνη Παραλιμνίου" και "Φράγμα Άχνας" και μια ζώνη ανάσχεσης (buffer zone) πλάτους 500μ. γύρω από αυτούς αποκλείονται από τη διαθέσιμη περιοχή ανάπτυξης έργων ΑΠΕ. Για απόσταση από 500μ. μέχρι 1.000μ. απαιτείται η υποβολή Μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης. 

Κατά περίπτωση: Η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε απόσταση 1.000μ. μέχρι 1.500μ. από τους υγροβιότοπους "Αλυκές Λάρνακας", "Λίμνη Ορόκληνης", “Λίμνη Παραλιμνίου” και "Φράγμα Άχνας" εξετάζεται κατά περίπτωση.

Περάσματα Αποδημητικών Πτηνών:

Απαγόρευση: Αποκλείονται από την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ τα Περάσματα Αποδημητικών Πτηνών. Σε απόσταση 500μ. από αυτά δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση αιολικών εγκαταστάσεων.

Κατά περίπτωση: Η εγκατάσταση ηλιακών εγκαταστάσεων (φωτοβολταϊκών και ηλιοθερμικών) σε ζώνη πλάτους 500μ. εξετάζεται κατά περίπτωση, σε συνεννόηση με την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας. 

Στα περάσματα με αρίθμηση 6A (Αγ. Ηλιόφωτοι-Ορούντα, Καλό Χωριό-Κλήρου, Πολιτικό-Καμπιά) και 7 (Κάβο Γκρέκο) εκτός της περιοχής ΖΕΠ Κάβο Γκρέκο του δικτύου Natura 2000, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων θα επιτρέπεται υπό όρους. 

Πανίδα

Κατά περίπτωση: Η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εξετάζεται κατά περίπτωση σε τεμάχια που εμπίπτουν στις περιοχές φωλεοποίησης και σε περιοχές χωροκράτιας των αρπακτικών πτηνών, τα οποία σύμφωνα και με τη νομοθεσία είναι «υπό απειλή» και αφορούν τα είδη του περδικοσιάχινου / αετός του Μπονέλλι (Aquila fasciata) και του γύπα (Gyps fulvus). Γίνεται διαβούλευση με την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας για αποφυγή απώλειας σημαντικών περιοχών τροφοληψίας και πρόκλησης όχλησης λόγω της επέκτασης των δικτύων ηλεκτροδότησης και οδικού δικτύου.

Χλωρίδα

Κατά περίπτωση: Η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε περιοχές που απαντώνται είδη του Κόκκινου Βιβλίου, αιωνόβιες ελιές και καλλιέργειες που επιδοτούνται από τον ΚΟΑΠ (χαρουπιές/ αμυγδαλιές/ φουντουκιές) εξετάζονται κατά περίπτωση σε βαθμό που τα έργα να μην επηρεάσουν αρνητικά τα είδη αυτά.

Κρατικά δάση 

Απαγόρευση: Πέρα από τα κρατικά δάση που αποκλείονται από την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ, η Ζώνη Ανάσχεσης (buffer zone) πλάτους 500μ. από τα όρια των Κρατικών Δασών έκτασης άνω των 100 εκταρίων ισχύει μόνο για αιολικές εγκαταστάσεις, ενώ τα φωτοβολταϊκά συστήματα μπορούν να εγκατασταθούν υπό όρους και προϋποθέσεις που καθορίζει το αρμόδιο Τμήμα Δασών, για θέματα πυρασφάλειας και υπογειοποίησης καλωδίων, όπου κρίνεται σκόπιμο/απαραίτητο. 

Κατά περίπτωση: Η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ στη μεταβατική ζώνη μεταξύ δασικών και άλλων γειτονικών οικοσυστημάτων, θέσεις φωλεοποίησης και καταφύγια άγριας πανίδας, προστατευόμενα δέντρα και άλλα είδη χλωρίδας με έμφαση στα είδη που περιλαμβάνονται στο Κόκκινο Βιβλίο για τη χλωρίδα της Κύπρου θα εξετάζεται κατά περίπτωση.

Ορεινές περιοχές

Απαγόρευση: Οι ορεινές περιοχές με ιδιαίτερα τοπογραφικά χαρακτηριστικά, κυρίως μεγάλα υψόμετρα πέραν των 850μ. (ορεινές περιοχές, υψώματα, βουνοκορφές, περιοχές γεωλογικής επικινδυνότητας, κ.α.), όπως αυτές καθορίζονται στους κτηματολογικούς χάρτες και τους σχετικούς χάρτες των ισχυόντων Σχεδίων Ανάπτυξης αποκλείονται από τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ. 

Κατά περίπτωση: Οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις στις ενεργειακές κοινότητες, η οποία γίνεται σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα 2021-2030 και την Εθνική Στρατηγική Ανάπτυξης Ορεινών Κοινοτήτων Τροόδους, εξετάζονται κατά περίπτωση.

Κλίσεις πάνω από 25%

Απαγόρευση: Η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε τεμάχια με κλίση μεγαλύτερη του 25% δεν υλοποιείται.

Υδατορέματα

Απαγόρευση: Άμεσες, κοντινές, ευρύτερες και παρόχθιες ζώνες προστασίας ταμιευτηρίων ύδρευσης (φράγματα πόσιμου νερού και ζώνες προστασίας γεωτρήσεων ύδρευσης) και Ζώνες Προστασίας Γεωτρήσεων Ύδρευσης εξαιρούνται από τη διαθέσιμη περιοχή ανάπτυξης έργων ΑΠΕ λόγω προστασίας πιθανής ρύπανσης του νερού του ταμιευτήρα καθορίζοντας απόσταση ασφαλείας από ανθρώπινες δραστηριότητες και αναπτύξεις οι οποίες αποτελούν τις κύριες πιέσεις ρύπανσης για τον ταμιευτήρα.

Γεωλογικές Ζώνες 

Απαγόρευση: Οι περιοχές που εντάσσονται στις Ζώνες Γεωλογικής Καταλληλότητας 00 και 00Α, αποκλείονται από την κατασκευή εγκαταστάσεων έργων ΑΠΕ. 

Κατά περίπτωση: Απαιτείται να γίνεται διαβούλευση με το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης για κάθε έργο λόγω του ότι οι Ζώνες Γεωλογικής Καταλληλότητας και τα γεωμορφώματα αναθεωρούνται σε συνεχή βάση.

Γεωργική γη

Κατά περίπτωση: Η μόνιμα αρδευόμενη γη, οι περιοχές αρδευόμενου αναδασμού και ξηρικού αναδασμού εξετάζονται ανά περίπτωση μόνο σε περιπτώσεις αγροφωτοβολταϊκών ή/και φωτοβολταϊκών πάνω σε οροφές θερμοκηπίων, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Τμήματος Γεωργίας και την απαραίτητη προϋπόθεση ότι υπάρχει σε μόνιμη βάση χρήση της γεωργικής γης με κατάλληλες καλλιέργειες. Επίσης, οι αναπτύξεις φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων που είναι προς εξυπηρέτηση γεωργών σύμφωνα με το σχετικό Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2021-2027 εξετάζονται κατά περίπτωση.

Αρχαιολογικοί χώροι / αρχαία μνημεία

Απαγόρευση: Οι αρχαιολογικοί χώροι και αρχαία μνημεία του πίνακα Α και Β αποκλείονται από την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ. 

Κατά περίπτωση: Στην περιοχή γύρω από τους αρχαιολογικούς χώρους η εξέταση γίνεται κατά περίπτωση διασφαλίζοντας τη μη οπτική ρύπανση ή μη επιβάρυνση στο αρχαίο μνημείο. 

Αεροδρόμιο και Αεροδιάδρομος 

Απαγόρευση: Η εγκατάσταση ανεμογεννητριών με ύψος μεγαλύτερο των 30μ. δεν υλοποιείται.

Κατά περίπτωση: Οι φωτοβολταϊκές / ηλιοθερμικές εγκαταστάσεις εξετάζονται κατά περίπτωση και συνοδεύονται από μελέτη αντανάκλασης. Αντίστοιχα, η εξέταση των αιολικών εγκαταστάσεων με ύψος μεγαλύτερο των 30μ. γίνεται κατά περίπτωση.

Στρατιωτική εγκατάσταση, έργο ή περιοχή

Κατά περίπτωση: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε στρατιωτική εγκατάσταση ή περιοχή εξετάζονται κατά περίπτωση και ζητούνται οι απόψεις του Υπουργείου Άμυνας.

Χωρική Θάλασσα & Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη

Κατά περίπτωση: Η χωροθετική πολιτική για τις υπεράκτιες αιολικές εγκαταστάσεις λαμβάνει υπόψη το υπό εκπόνηση Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχέδιο.

(του Άγγελου Νικολάου, Φιλελεύθερος)