Κώστας Ράπτης: Η Μόσχα πήρε το (ενεργειακό) όπλο της

Ούτε τα στρατεύματα τα οποία η Ρωσία έχει συγκεντρώσει στα δυτικά της σύνορα με την δικαιολογία της διεξαγωγής ασκήσεων, ούτε οι “τρομοκρατικοί πυρήνες” σαν αυτόν που γνωστοποίησαν ότι εξάρθρωσαν οι ουκρανικές αρχές στο Λουχάνσκ, συλλαμβάνοντας 15 άτομα: η μεγαλύτερη απειλή για την ασφάλεια της Ουκρανίας προέρχεται, όπως πάντα, από την καταρρέουσα οικονομία της.

Η Moody΄s υποβάθμισε την πιστοληπτική αξιολόγηση του ουκρανικού δημοσίου από το Caa2 (“ακραία κερδοσκοπικό”) στο Caa3 (“επικείμενη χρεωκοπία”), με αρνητικές προοπτικές, επικαλούμενη τρεις παράγοντες που επιδεινώνουν, παρά την βραχυπρόθεσμη ρευστότητα που αναμένεται να παράσχει το ΔΝΤ, την “επί μακρόν εύθραυστη οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση της χώρας”: την πολιτική κρίση, την απομείωση των συναλλαγματικών αποθεμάτων και την αύξηση της τιμής του ρωσικού φυσικού αερίου.

Πράγματι, την ώρα που στους κόλπους του ΝΑΤΟ καλλιεργούνταν κλίμα συναγερμού για μία ενδεχόμενη επέμβαση της Ρωσίας στην ανατολική Ουκρανία, η Μόσχα αξιοποιούσε το ισχυρότερο όπλο της – το οποίο δεν είναι στρατιωτικό.

Την Πέμπτη, ο επικεφαλής της Gazprom, Alexei Miller ανακοίνωσε την άμεση αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου που χορηγείται στην Ουκρανία στα 485 δολάρια ανά χίλια κυβικά μέτρα, καθώς μετά την προσάρτηση της Κριμαίας δεν υφίσταται λόγος για την έκπτωση που προέβλεπε αφενός η Συμφωνία του Χαρκόβου του 2010 (ως αντάλλαγμα για την χρήση μέχρι το 2042 της βάσης της Σεβαστούπολης από τις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις) και αφετέρου η συμφωνία του περασμένου Δεκεμβρίου ανάμεσα στη Μόσχα και την κυβέρνηση Yanukovych για το “πακέτο βοηθείας” που περιλάμβανε και δάνειο 15 δισ. δολαρίων.

Είχε προηγηθεί η αύξηση της τιμής κατά 44% από τα 268,5 στα 385 δολάρια την 1η Απριλίου, με την επίκληση των συσσωρευμένων χρεών της Ουκρανίας προς την Gazprom, που στα τέλη Μαρτίου έφθαναν τα 2,2, δισ. δολάρια.

Υπενθυμίζεται ότι το 2013 η Ουκρανία κατανάλωσε 50 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, ενώ η μέχρι τώρα τιμολόγηση βασιζόταν στην συμφωνία στην οποία κατέληξαν μετά την “κρίση του φυσικού αερίου” του 2009 οι Vladimir Putin και Yulia Timoshenko και προέβλεπε μέση τιμή 232,98 δολαρίων ανά χίλια κυβικά μέτρα (έναντι 500 δολαρίων κατ΄ ελάχιστον για τους λοιπούς Ευρωπαίους πελάτες τότε). Για την συμφωνία αυτή η πρώην πρωθυπουργός Timoshenko καταδικάσθηκε ως γνωστόν μετά την απώλεια της εξουσίας σε φυλάκιση.

Ο Ουκρανός μεταβατικός πρωθυπουργός Arseniy Yatsenyuk δήλωσε ότι οι αυξήσεις είναι καθαρά πολιτικές (εφόσον δεν υπάρχει ανατίμηση άλλων ορυκτών καυσίμων με τα οποία συνδέεται η τιμή του αερίου) και συνιστούν άλλη μία επίθεση εναντίον της χώρας του, ενώ ο Λευκός Οίκος κατήγγειλε τις κινήσεις του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού χαρακτηρίζοντας “καταναγκαστικές” τις αυξήσεις της τιμής και ζητώντας να αφεθεί να αναλάβει τη ρύθμισή τους η ίδια η αγορά. Ωστόσο, πολιτικά υπαγορευμένη ήταν η έκπτωση, ενώ ο “καταναγκασμός” συνίσταται στην εναρμόνιση της τιμής με αυτήν που καταβάλλουν άλλοι πελάτες της Gazprom όπως η Γερμανία.

Οι νέοι ιθύνοντες του Κιέβου επαίρονται ότι δίνουν τη μάχη της “εθνικής ανεξαρτησίας” απέναντι στη Μόσχα – προϋπέθεταν ωστόσο για την επιτυχία του εγχειρήματος την... επιδότησή του από την Ρωσία.

Οι συζητήσεις για την ανάπτυξη μιας επιπλέον ταξιαρχίας του αμερικανικού στρατού στην Ευρώπη, όπως έχει προτείνει ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Robert Gates, ή για την υιοθέτηση νέων κυρώσεων που θα υποχρέωναν την Ρωσία να αναδιπλώσει τα στρατεύματά της μακριά από τα ουκρανικά σύνορα, όπως συνιστά ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών William Hague φαντάζουν άτοπες μπροστά στο περισσότερο πεζό, αλλά απολύτως επείγον καθήκον να στηριχθεί η ουκρανική οικονομία.

Ήδη σε έκτακτες διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες εξετάσθηκε το ενδεχόμενο αναστροφής της ροής στους αγωγούς που από την Ουκρανία διοχετεύουν το ρωσικό φυσικό αέριο προς τη Σλοβακία, την Ουγγαρία και την Πολωνία. Ωστόσο, ο Miller διαμηνύει ότι μια τέτοια αναστροφή είτε δεν είναι τεχνικά εφικτή είτε εγείρει νομικά ζητήματα – ενώ οι αρχές της Σλοβακίας εμφανίζονται απρόθυμες να συνεργασθούν σε ένα τέτοιο σχέδιο, που ούτως ή άλλως δεν μπορεί να ολοκληρωθεί πριν από την παρέλευση εξαμήνου και πάντως καλύπτει μόνο το ένα τρίτο των αναγκών της Ουκρανίας.

Η ουκρανική πλευρά προαναγγέλλει προσφυγή στο διαιτητικό δικαστήριο της Στοκχόλμης, όμως η Gazprom απαντά ότι η τιμή των 485 δολαρίων είναι αυτή που ήδη προβλέπει ο ουκρανικός προϋπολογισμός.

Το πραγματικό επίδικο της σύγκρουσης το αντιλαμβάνεται πρώτος ο Arseniy Yatsenyuk, σύμφωνα με τον οποίο, το μήνυμα της Μόσχας προς τον ουκρανικό πληθυσμό είναι η εξίσωση της Ρωσίας με την ευημερία. "Λένε: εάν πάτε στη Ρωσία, θα είστε ευτυχισμένοι, γελαστοί, και δεν θα ζείτε σε μία δυτική κόλαση” δηλώνει ο Ουκρανός πρωθυπουργός, ο ίδιος ο οποίος προαναγγέλλει “λιτότητα-καμικάζι”. "Αυτοί” προσθέτει “προσπαθούν να απαντήσουν στις δυτικές κυρώσεις. Αλλά εμείς μπορούμε να πληρώσουμε το τίμημα της ανεξαρτησίας”.

Το αν πράγματι το Κίεβο “μπορεί” είναι πολύ συζητήσιμο – ακόμη και με τη βοήθεια της Δύσης. Σε κάθε περίπτωση, με δεδομένο το άνισο επίπεδο ανάπτυξης των ουκρανικών περιφερειών, η λιτότητα πρόκειται να πλήξει περισσότερο τις δυτικές επαρχίες, οι οποίες αποτελούν και την πολιτική βάση της νέας εξουσίας. Λ.χ. Σύμφωνα με στοιχεία του Γάλλου οικονομολόγου Jacques Sapir, το έλλειμμα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών έφθασε το 2013 τα 13,5 δισ. δολάρια – θα ανερχόταν όμως στα 22,6 δισ. δολάρια σε μία Ουκρανία που θα την είχαν εγκαταλείψει οι ανατολικές επαρχίες της. Ομοίως, ο περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ συνεπάγεται προσαρμογή 10% για το σύνολο της Ουκρανίας, αλλά 16,6% του ΑΕΠ χωρίς τις ανατολικές επαρχίες.

(capital.gr)