Κ. Ράπτης: Γιατί βυθίζονται και πάλι οι τιμές του πετρελαίου

Η μείωση της τιμής του αργού πετρελαίου κάτω από το ψυχολογικό όριο των 50 δολαρίων το βαρέλι δεν υπενθύμισε μόνο πόσο ανταγωνιστικό παραμένει το πλαίσιο της παγκόσμιας πετρελαιοπαραγωγής, παρά τις προσπάθειες των μεγάλων παραγωγών να ρυθμίσουν την αγορά, αλλά και το πόσο καθοριστική έχει αναδειχτεί η αμερικανική παραγωγή μετά την εξέλιξη των τεχνικών εξόρυξης σχιστολιθικού πετρελαίου.

Όταν τις πρώτες εβδομάδες του 2016 οι τιμές του μαύρου χρυσού κατέρρευσαν, θέτοντας εν κινδύνω τις οικονομίες των χωρών που εξαρτώνται από τις εξαγωγές πετρελαίου, οι χώρες του OPEC αντέδρασαν δοκιμάζοντας έναν περιορισμό της παραγωγής, ώστε να ανακάμψουν οι τιμές. Της σχετικής προσπάθειας ηγήθηκαν η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, αν και ο πιο ένθερμος οπαδός της πολιτικής του περιορισμού υπήρξε η Βενεζουέλα, στην οποία η μείωση των εσόδων από το πετρέλαιο δημιουργεί μεγάλα κοινωνικά προβλήματα.

Τελικά, το Δεκέμβριο του 2016 οι Khalid al-Falih και Alexander Novak, υπουργοί Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας και της Ρωσίας ανακοίνωσαν ένα σχέδιο περιορισμού της παραγωγής κατά το πρώτο εξάμηνο του 2017 στο οποίο συμμετέχουν 24 χώρες. Ωστόσο, μέχρι στιγμής αυτό δεν έχει αποδώσει, ενώ η παράλληλη ανακοίνωση ότι αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο τα αμερικανικά αποθέματα θεωρήθηκε σημάδι ότι δεν πρόκειται να υπάρξει σύντομα σημαντική αύξηση των τιμών.

Ο αριθμός των πετρελαιοπηγών σχιστολιθικού πετρελαίου τις ΗΠΑ ανέβηκε από 248 τον περασμένο Μάιο σε 513, ξεπερνώντας ακόμη και τις πιο αισιόδοξες προσδοκίες. Επιπλέον, σημαντικό ρόλο παίζει και η ανακάλυψη νέων κοιτασμάτων στην Αλάσκα, όπως και η συνολική πολιτική της κυβέρνησης Trump υπέρ της ανάπτυξης της πετρελαϊκής βιομηχανίας των ΗΠΑ - σε αντίθεση με την προσπάθεια της κυβέρνησης Obama για μεγαλύτερη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, η τιμή του πετρελαίου επηρεάζεται και από τη συμπεριφορά των fund managers και το πώς αυτοί τοποθετούνται στις προθεσμιακές αγορές. Η σημασία τους για τη διαμόρφωση της τιμής γίνεται όλο και πιο καθοριστική, ενώ η αλλαγή συμπεριφοράς τους μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αυξομειώσεις. Υπάρχουν λ.χ. εκτιμήσεις ότι αρκετοί ανέμεναν άνοδο των τιμών και μόλις αυτό άρχισε να διαψεύδεται το επέτειναν με την σπασμωδική προσπάθειά τους να το αντιμετωπίσουν.

Σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς, η συγκέντρωση αποθεμάτων, έστω και με μειωμένες τιμές, αποτελεί φυσιολογική αντίδραση καθώς οι μεμονωμένοι παραγωγοί επιδιώκουν να συνεχίσουν να δέχονται χρηματικές ροές. Ενδέχεται συνεπώς να υπερεκτιμήθηκε η δυνατότητα να διορθωθεί η τιμή μέσα από τη μείωση της παραγωγής. Άλλωστε, πλέον η διαμόρφωση της τιμής δεν είναι υπόθεση μόνο αποφάσεων του OPEC αλλά ενός τριγώνου αποτελούμενου από τις χώρες του OPEC, τα hedge funds και τους παραγωγούς σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ. Είναι ακριβώς η απώλεια της ισορροπίας και του συντονισμού σε αυτό το τρίγωνο που προκαλεί σήμερα την κινητικότητα στις τιμές του πετρελαίου. Σε όλα αυτά, προστίθεται και η διακύμανση της τιμής του δολαρίου, στο οποίο παραδοσιακά αποτιμάται το πετρέλαιο. Η ανοδική τάση του αμερικανικού νομίσματος, ιδίως εάν η FED προχωρήσει σε αύξηση επιτοκίων, αναμένεται να έχει το αντίστροφο αποτέλεσμα μιας μείωσης στην τιμή του πετρελαίου.

Από την άλλη, όμως, ακόμη και στις ηγετικές δυνάμεις του OPEC η πίεση από τις χαμηλές τιμές είναι μεγάλη. Το 2016 το έλλειμμα του προϋπολογισμού της Σαουδικής Αραβίας έφτασε το 16.9% του ΑΕΠ και το κυβερνητικό σχέδιο μείωσης του ελλείμματος στο 12%  απαιτεί τιμή τουλάχιστον 55 δολαρίων (η εξάλειψη του ελλείμματος θα απαιτούσε μια εκτίναξη της τιμής στα 98 δολάρια το βαρέλι). Ούτως ή άλλως λίγοι προβλέπουν επάνοδο των τιμών σε επίπεδα των 120 δολαρίων ανά βαρέλι, όπου είχαν φτάσει το 2014 πριν καταρρεύσουν. Σε αυτό το πλαίσιο, παραμένει ανοικτό ερώτημα εάν τελικά η Σαουδική Αραβία θα επιμείνει σε μια θέση περιορισμού της παραγωγής και στο δεύτερο εξάμηνο του 2017 ή θα δοκιμάσει μια αύξησή της, με στόχο διατήρηση εσόδων έστω και με χαμηλότερες τιμές.

Σε αντίθεση, με τα οικονομικά προβλήματα και τις ανησυχίες της Σαουδικής Αραβίας, η Ρωσία δεν δείχνει να ανησυχεί τόσο. Η αιτία βρίσκεται στην ελεύθερη διακύμανση και τη σχετική υποτίμηση του ρουβλιού που δίνει τη δυνατότητα στη Μόσχα να βελτιώνει την ανταγωνιστικότητά της και έτσι να προσδοκά καλύτερους ρυθμούς ανάπτυξης.

Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο διάστημα οι ανταγωνισμοί και οι συγκρούσεις γύρω από την τιμή του πετρελαίου θα ενταθούν, σε ένα πεδίο όπου δεν υπάρχουν μόνο οικονομικοί αλλά και πολιτικοί ανταγωνισμοί. Με αυτή την έννοια, οι προειδοποιήσεις του Σαουδάραβα υπουργού Ενέργειας Khalid al-Falih ότι η χώρα του δεν πρόκειται να συνεχίσει να στηρίζει με δικό της κόστος τις επενδύσεις άλλων δεν ήταν απλώς ρητορικές. Η "αυτοσυγκράτηση" των μεγάλων παραγωγών του OPEC διευκολύνει τους Αμερικανούς παραγωγούς σχιστολιθικού πετρελαίου να αυξάνουν το μερίδιό τους στην αγορά. Εάν διακοπεί ο τρέχων περιορισμός της παραγωγής από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και η τιμή βυθιστεί στα 40 δολάρια το βαρέλι τότε η λειτουργία πολλών από τις αμερικανικές πετρελαιοπηγές καθίστανται ασύμφορες και η τάση θα αντιστραφεί.

(capital.gr)