Η Ευρώπη συσσωρεύει αρκετό φυσικό αέριο για να αποφύγει μια νέα ενεργειακή κρίση

Για να προβλέψει κανείς τις προοπτικές του πληθωρισμού στην Ευρώπη, θα βοηθούσε να ρίξει μια ματιά κάτω από το έδαφος: στις δεκάδες εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου που χρησιμοποιούνται για την αποθήκευση καυσίμων το καλοκαίρι, με σκοπό τη χρήση τους το χειμώνα. Αν και η εποχική αναπλήρωση των αποθεμάτων προχωράει αργά, η Ευρώπη μάλλον πρόκειται να συσσωρεύσει επαρκείς ποσότητες ώστε να αποφύγει μια εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας, όπως αυτή το 2022, και έτσι να αποτρέψει νέους φόβους για πληθωρισμό.

Μέχρι πριν από πέντε χρόνια, η εποχική αναπλήρωση των αποθεμάτων ήταν μια διαδικασία ρουτίνας, η οποία τραβούσε ελάχιστα την προσοχή ακόμα και μέσα στον ίδιο τον ενεργειακό κλάδο. Επειδή η ζήτηση για φυσικό αέριο είναι χαμηλή την άνοιξη και το καλοκαίρι, το καύσιμο είναι φθηνότερο εκείνη την περίοδο, οπότε οι πάροχοι και οι traders το αγοράζουν και το αποθηκεύουν υπόγεια, για να το χρησιμοποιήσουν όταν πέσει η θερμοκρασία. 

Το 2021, η Ρωσία διέκοψε τις προμήθειες φυσικού αερίου προς την Ευρώπη πριν από την εισβολή της στην Ουκρανία. Ακολούθησε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης επικών διαστάσεων: η γερμανική κυβέρνηση αναγκάστηκε να παρέμβει για να αναπληρώσει τα αποθέματα φυσικού αερίου, ωθώντας το κόστος του εμπορεύματος σε ιστορικό υψηλό των 345 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh) τον Ιούλιο του 2022, από τα προ της κρίσης επίπεδα των περίπου 25 ευρώ ανά MWh. Η ισχυρή άνοδος των τιμών έφερε την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Τράπεζα της Αγγλίας αντιμέτωπες με ένα εφιαλτικό σενάριο, καθώς ο πληθωρισμός εκτοξεύθηκε πάνω από το 10%. Σε όλη την Ευρώπη, πολλές κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να παρέμβουν για να διασώσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις που έφτασαν στο χείλος της καταστροφής λόγω των εξωφρενικά υψηλών λογαριασμών.

Τώρα, ο πόλεμος στο Ιράν περιπλέκει εκ νέου τη διαδικασία αναπλήρωσης των αποθεμάτων, καθώς το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει διακόψει περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού με υγροποιημένο φυσικό αέριο. Με τη μνήμη της κρίσης του 2021-2022 να είναι ακόμη νωπή, όλοι –από τους κεντρικούς τραπεζίτες στη Φρανκφούρτη έως τους traders στο Λονδίνο– παρακολουθούν με νευρικότητα την πρόοδο της αναπλήρωσης των αποθεμάτων. 
 

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι τρέχουσες ροές, αλλά το σημείο εκκίνησης. Η Ευρώπη βγήκε από τον χειμώνα του 2025-2026 με τα αποθέματα φυσικού αερίου της εξαντλημένα, σε χαμηλό τετραετίας, μόλις στο 27% της συνολικής χωρητικότητας. Από τότε, η διαδικασία αναπλήρωσης έχει εξελιχθεί όσο καλά θα μπορούσε κανείς να περιμένει. Από την 1η Απριλίου, η Ευρώπη έχει προσθέσει στα αποθέματά της το ισοδύναμο 145 τεραβατωρών (TWh) φυσικού αερίου, λιγότερες από τις περίπου 166 TWh που πρόσθεσε κατά την ίδια περίοδο το 2025, αλλά περισσότερες από τις 126 TWh του 2024. Ωστόσο, με το σημείο εκκίνησης να είναι τόσο χαμηλό, υπάρχει πολύς δρόμος για να καλυφθεί το χαμένο έδαφος. Μέχρι την 1η Ιουνίου, οι αποθήκες ήταν γεμάτες μόνο κατά 41%, σε σύγκριση με τον μέσο όρο 10 ετών που είναι περίπου 53%.

Προς το παρόν, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Με τις περιφερειακές τιμές του φυσικού αερίου να κυμαίνονται λίγο κάτω από τα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, η ήπειρος κάνει ό,τι χρειάζεται για να προσελκύσει προμήθειες LNG από την Αμερική και να περιορίσει τη βιομηχανική ζήτηση. Οι Βρυξέλλες πιστεύουν ότι τα περιφερειακά αποθέματα φυσικού αερίου θα μπορούσαν ακόμα να αναπληρωθούν περίπου στο 80% της χωρητικότητάς τους πριν από την έναρξη του επόμενου χειμώνα, σύμφωνα με την Ομάδα συντονισμού φυσικού αερίου της ΕΕ η οποία περιλαμβάνει εμπειρογνώμονες του κλάδου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη της.

Ωστόσο, οι πρόχειροι υπολογισμοί μου δείχνουν ότι ο στόχος αυτός ενδέχεται να αποδειχθεί υπερβολικά αισιόδοξος. Με βάση τους τρέχοντες ρυθμούς αναπλήρωσης, οι υπολογισμοί μου δείχνουν ότι η Ευρώπη θα φτάσει μόνο στο 70% της χωρητικότητας μέχρι το τέλος της περιόδου αναπλήρωσης στα τέλη Οκτωβρίου. Εάν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν σύντομα, θα φτάσει περισσότερo LNG, βοηθώντας να γεμίσουν τα υπόγεια αποθέματα σε ένα πιο άνετο επίπεδο. Εάν η Ευρώπη καταφέρει να φτάσει περίπου στο 75% της χωρητικότητας, αυτό το επίπεδο θα πρέπει να είναι αρκετό.
 

Ευτυχώς, η αγορά φυσικού αερίου βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι το 2021-2022, καθώς μια σειρά νέων εγκαταστάσεων LNG, ιδίως στην Αμερική, ενισχύει τη διαθεσιμότητα. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας καταριανού LNG, και μερικοί άλλοι αγοραστές στην Ασία μπορούν να αντιμετωπίσουν τυχόν διαταραχές πολύ καλύτερα από ό,τι έκανε η Ευρώπη τότε, εν μέρει μεταβαίνοντας από το φυσικό αέριο στον άνθρακα. Η Κίνα απορροφά περίπου το 24% του συνόλου των εξαγωγών LNG του Κατάρ, ενώ η Ινδία, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές αντιπροσωπεύουν συνολικά ένα επιπλέον 28%. Όλες αυτές οι χώρες διαθέτουν άφθονη παραγωγική ικανότητα από άνθρακα. Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα στρέφονται επίσης όσο περισσότερο μπορούν στον άνθρακα, απελευθερώνοντας περαιτέρω φορτία για να γεμίσουν τις αποθήκες τους οι ευρωπαϊκές εταιρείες.

Η Ευρώπη παράγει επίσης σήμερα περισσότερο ηλεκτρική ενέργεια από ηλιακή και αιολική ενέργεια απ' ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια, μειώνοντας έτσι την κατανάλωση φυσικού αερίου. Η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας στη Γαλλία, η οποία ήταν περιορισμένη το 2022 καθώς δεκάδες αντιδραστήρες χρειάζονταν επισκευές, συμβάλλει επίσης σε αυτό. Η υδροηλεκτρική ενέργεια βοηθά επίσης σημαντικά αυτή τη φορά.

Συνοψίζοντας, και εκτός αν ξαναρχίσει ο πόλεμος στο Ιράν, μια κορύφωση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει μάλλον ξεπεραστεί. Τον Μάρτιο, οι χονδρικές τιμές ανέβηκαν για λίγο στα 75 ευρώ ανά μεγαβατώρα· οι τράπεζες της Wall Street δημοσίευσαν προβλέψεις προειδοποιώντας ότι τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα ήταν προ των πυλών. Από τότε, όμως, οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου κυμαίνονται μεταξύ 50 και 40 ευρώ. Βοηθάει το γεγονός ότι η Γερμανία έμαθε το μάθημά της από το 2022, όταν το Βερολίνο πανικοβλήθηκε και ξεκίνησε μια ξέφρενη αγορά φυσικού αερίου που δημιούργησε ένα αυτοεκπληρούμενο σπιράλ αύξησης των τιμών.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει να παραμείνουν σε εγρήγορση για την πιθανή ανάγκη παρέμβασης προκειμένου να βοηθήσουν στην αναπλήρωση των αποθεμάτων, εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για διάστημα πέραν του Ιουλίου-Αυγούστου. Ωστόσο, προς το παρόν, θα πρέπει απλώς να περιμένουν και να αφήσουν την αγορά να κάνει τη δουλειά της. 

(του Javier Blas, Bloomberg)