Η Ευρώπη δεν πρέπει να μπλοκάρει τον South Stream

Ως απάντηση στην ουκρανική κρίση ασφάλειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε να έχει κάνει οτιδήποτε μπορούσε για να απομονώσει την ενεργειακή σχέση Ρωσίας-Ευρώπης από την ένταση της εξωτερικής πολιτικής. Με το να αντιταχθεί στον South Stream, τον αγωγό που θα παρακάμπτει την Ουκρανία ως χώρα διαμετακόμισης αερίου, έχει κάνει ακριβώς το αντίθετο.

Αρκετά δικαιολογημένα, οι ηγέτες των κρατών της ΕΕ δηλώνουν ότι είναι απρόθυμοι να συνεργαστούν με τη Μόσχα σε βάρος του Κιέβου. φαίνεται ότι ξαφνικά συνειδητοποίησαν πως μια Ουκρανία που θα παρακαμφθεί, θα είναι οικονομικά και πολιτικά αποδυναμωμένη. Την ίδια στιγμή, φαίνεται ότι έχουν ξεχάσει πως για 20 χρόνια το Κίεβο λάμβανε τεράστια ενοίκια (με τη μορφή φθηνού ή δωρεάν αερίου) από τη Ρωσία, χρησιμοποιώντας την εξάρτηση της Ευρώπης από την κυρίαρχη θέση διέλευσης της Ουκρανίας, ως την υπέρτατη εγγύηση ότι η Μόσχα δεν θα σταματήσει να το κάνει. Η Ευρώπη υπήρξε ένας ιδιαίτερα χρήσιμος όμηρος, επιτρέποντας στο Κίεβο να καταχράται της ισχύς του στις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία.

Οι ευρωπαϊκές κρίσεις προμήθειας αερίου το 2006 και το 2009 ξεκίνησαν από την Ουκρανία που έκανε πραγματικότητα την έμμεση απειλή της να κλέψει πετρέλαιο που προοριζόταν για την Ευρώπη από τους αγωγούς διαμετακόμισης, εάν η Ρωσία απαιτούσε το Κίεβο να πληρώσει την τιμή της αγοράς μακροπρόθεσμα. Αυτά τα περιστατικά ενίσχυσαν την αποφασιστικότητα της Ρωσίας για την κατασκευή αγωγών κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα ((nord Stream) και τη Μαύρη Θάλασσα (South Stream) σε μια προσπάθεια να προστατέψει την σχέση της με την Ευρώπη (αναφορικά με το φυσικό αέριο) από τις προβληματικές της σχέσεις με την Ουκρανία.

Μετά από αυτά τα περιστατικά, ιδιαίτερα μετά από την κρίση του 2009, οι δυτικοευρωπαϊκές επιχειρήσεις επένδυσαν δισεκατομμύρια στον Nord Stream και στη συνέχεια στον South Stream, προφανώς ενεργώντας ως εντολοδόχοι της ενεργειακής πολιτικής των κυβερνήσεών τους. Η παράκαμψη της Ουκρανίας έγινε στην πραγματικότητα μέρος της προσαρμογής της σχέσης Ρωσίας-Ευρώπης για το αέριο, στις μετά τον Ψυχρό Πόλεμο πραγματικότητες.

Ωστόσο, το να βοηθήσει τη Ρωσία να παρακάμψει την Ουκρανία, δεν θεωρήθηκε ποτέ μια νόμιμη ευρωπαϊκή πολιτική από αρκετές χώρες-μέλη της ΕΕ. Η Κομισιόν -η οποία είχε δώσει “προτεραιότητα” στον Nord Stream και εν μέρει απάλλαξε τα χερσαία τμήματά του από τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς- είχε φαινομενικά ανυπέρβλητα νομικά εμπόδια για τα χερσαία τμήματα του South Stream. Η ουκρανική κρίση φαίνεται να έχει χαλάσει την ισορροπία: πολιτικά, ο South Stream δεν μπορεί να προχωρήσει στο τρέχον πλαίσιο.

Οι Ευρωπαίοι γραφειοκράτες για χρόνια επιμένουν ότι η Ουκρανία θα γίνει αξιόπιστη μόνο εάν εφαρμόσει τις εμπνευσμένες από την ΕΕ μεταρρυθμίσεις στην βιομηχανία φυσικού αερίου, όπως να διαχωρίσει την μεταφορά και τον εφοδιασμό. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις έχουν υποσχεθεί από σειρά Ουκρανών υπουργών, μεταξύ των οποίων και εκείνων που συμμετέχουν στην μετά το Maidan προσωρινή κυβέρνηση. ΤΟ Κίεβο προσφάτως ανακοίνωσε ότι οι κοινοπραξίες μεταξύ των ευρωπαϊκών εταιρειών και της ουκρανικής Naftogaz θα μπορούσαν να αγοράζουν ρωσικό αέριο στα ανατολικά σύνορα της χώρας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, είχε υποστηριχθεί, η διέλευση θα γινόταν ασφαλής και ο South Stream περιττός.

Αλλά η διέλευση του αερίου δεν είναι ασφαλής και η ανάγκη για τον South Stream θα αποδειχθεί και πάλι σύντομα. Οι νέες ρυθμίσεις για την διαμετακόμιση δεν θα καταστήσουν ευκολότερο για τις εταιρείες θέρμανσης να πληρώσουν τους λογαριασμούς αερίου, ούτε θα βοηθήσουν τις ενεργοβόρες βιομηχανίες στην Ανατολική Ουκρανία να ανταγωνιστούν σε διεθνές επίπεδο χωρίς τις ρωσικές επιδοτήσεις. Η απροθυμία ή ανικανότητα του Κιέβου να διώξει τον εθισμό της στο φθηνό φυσικό αέριο δεν φευγει, και παραμένει η κύρια αιτία της ανασφάλειας στην διέλευση του αέριου. Η Ουκρανία σταμάτησε να λαμβάνει τις παραδόσεις ρωσικού αερίου στις 15 Ιουνίου, χάνοντας μεγάλο μέρος στη διάρκεια της περιόδου ανεφοδιασμού. Πριν από το τέλος του έτους, η Ουκρανία θα αρχίσει να κλέβει αέριο από τις γραμμές διέλευσης.

Φαίνεται σχεδόν αναπόφευκτο ότι θα υπάρξει άλλη μία ευρωπαϊκή κρίση αερίου το χειμώνα, όπως αυτή το 2009, και ότι αυτή τη φορά οι ελλείψεις θα διαρκέσουν για μήνες. Όλα θα εξαρτηθούν από την αντίδραση της Ρωσίας. Μία πιθανότητα είναι ότι θα συμφωνήσει σε μια μεγάλη πρόσκαιρη έκπτωση των όγκων που θα επιτρέψουν στην Ουκρανία να βγάλει τον χειμώνα. Η Μόσχα θα μπορούσε έτσι να αγοράσει ένα ορισμένο μέρος της διεθνούς καλής θέσης, γνωρίζοντας ότι η κατασκευή του South Stream θα διασφάλιζε πως αυτή θα ήταν η τελευταία φορά.

Αλλά εάν η ΕΕ αποφασίσει να μπλοκάρει τον South Stream, η Μόσχα θα έχει κίνητρο να κλείσει τον ουκρανικό διάδρομο. Σε αυτή την περίπτωση η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με έλλειμμα 60 εκατομμυρίων τόνων, ένα έλλειμμα που μπορεί να συγκριθεί με αυτό που προκλήθηκε από το κλείσιμο όλων των ιαπωνικών πυρηνικών αντιδραστήρων μετά από την καταστροφή στη Φουκουσίμα. Οι χώρες που θα πληγούν περισσότερο είναι εκείνες που υπήρξαν ισχυροί υποστηρικτές του South Stream και που θα επωφελούνταν περισσότερο από αυτόν. Αυτό θα κατέστρεφε την εύθραυστη ευρωπαϊκή ενότητα σχετικά με τη διαχείριση της ουκρανικής κρίσης και τις σχέσεις με τη Ρωσία.

Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η σχέση της Ευρώπης και της Ρωσίας για το αέριο πέτυχε διότι είχε διαχωριστεί από την γεωπολιτική. Στην τωρινή εποχή, πρέπει να προστατευτεί από τη μάχη για το μέλλον της Ουκρανίας. Η Ευρώπη δεν μπορεί να αναγκάσει τη Ρωσία να μεταφέρει αέριο μέσω της Ουκρανίας. Εάν το προσπαθήσει, θα αποτύχει να βοηθήσει την Ουκρανία ενώ θα βλάψει άμεσα την δική της ενεργειακή ασφάλεια.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: https://www.iiss.org/en/politics%20and%20strategy/blogsections/2014-d2de...

* του Pierre Noel

(capital.gr)