Η αναστάτωση στην Αυστραλία φέρνει κλυδωνισμούς στην Ευρώπη - Η θεωρία του Χάους στην αγορά φυσικού αερίου και το εκκρεμές προσφοράς- ζήτησης

Η θεωρία του Χάους μελετά τη συμπεριφορά ορισμένων μη γραμμικών δυναμικών συστημάτων, που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις αρχικές συνθήκες, ένα αποτέλεσμα το οποίο ευρέως αναφέρεται ως το φαινόμενο της πεταλούδας. Σύμφωνα με μια από τις διατυπώσεις, λέγεται ότι «αν μια πεταλούδα κινήσει τα φτερά της στον Αμαζόνιο, μπορεί να φέρει βροχή στην Κίνα». Στη προκειμένη περίπτωση μια απεργία στην μακρινή Αυστραλία απειλεί να βάλει φωτιά στους λογαριασμούς ρεύματος της Ευρώπης.

Η αναστάτωση που επικρατεί σε τρία εργοστάσια υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Αυστραλία, προκαλεί κλυδωνισμούς στην  Ευρώπη. Κι αυτό γιατί οι διαπραγματεύσεις μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων θα μπορούσαν να επηρεάσουν σημαντικά τον παγκόσμιο εφοδιασμό φυσικού αερίου και, κατ' επέκταση την τιμή των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης του ολλανδικού TTF.

Η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου γνώρισε σημαντική αστάθεια τις τελευταίες εβδομάδες. Με την αβεβαιότητα για το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στην Αυστραλία, η Ευρώπη θα πρέπει να προετοιμαστεί για περισσότερη αστάθεια και αύξηση των τιμών.

Αυτό αναφέρει σε ανάλυσή του το Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης (IEEFA), υπογραμμίζοντας ότι οι  εγκαταστάσεις LNG που θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τις απεργίες είναι η North West Shelf (που διαχειρίζεται η Woodside Energy), η Gorgon και η Wheatstone (και τις δύο εκμεταλλεύονται η Chevron). Μαζί, αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG.

Μεγάλος παίκτης

Η Αυστραλία είναι ένας μεγάλος παίκτης στην παγκόσμια αγορά LNG. Το Κατάρ, η Αυστραλία και οι ΗΠΑ μαζί αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 60% της παγκόσμιας προσφοράς LNG. Παρόλο που η πλειονότητα των αυστραλιανών εξαγωγών LNG προορίζεται για την Ιαπωνία, την Κίνα και τη Νότια Κορέα, η διακοπή από τις απεργίες θα οδηγήσει την Ασία και την Ευρώπη να ανταγωνίζονται για το LNG από άλλους προμηθευτές.

Βουτιά στις τιμές

Το IEEFA στη μελέτη του την οποία υπογράφει η Ana Maria Jaller-Makarewicz, υπενθυμίζει ότι μετά την τιμή ρεκόρ των 340 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh) που κατέγραψε το TTF τον Αύγουστο του 2022, οι τιμές μειώθηκαν σε περίπου 23,11 ευρώ/MWh μέχρι τις αρχές Ιουνίου 2023.

Η βουτιά στην τιμή προκλήθηκε κυρίως από τη μείωση της ευρωπαϊκής ζήτησης φυσικού αερίου το πρώτο εξάμηνο του 2023 κατά περισσότερο από 10%, ή περισσότερα από 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm). Η πτώση στη ζήτηση επηρεάστηκε κυρίως από τις υψηλές τιμές του φυσικού αερίου, τη χαμηλή βιομηχανική ζήτηση, τους μηχανισμούς εξοικονόμησης αερίου, την αύξηση των εγκαταστάσεων αντλιών θερμότητας, τη μείωση της παραγωγής φυσικού αερίου και την αύξηση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το εκκρεμές προσφοράς-ζήτησης

Ωστόσο, εν μέσω της μειωμένης κατανάλωσης φυσικού αερίου, οι ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου γνώρισαν συνεχείς διακυμάνσεις των τιμών τους τελευταίους τρεις μήνες, λόγω των καιρικών συνθηκών, της συντήρησης στα εργοστάσια φυσικού αερίου και πιο πρόσφατα του κινδύνου πιθανών απεργιών στην Αυστραλία. Ο φόβος ενός μη ισορροπημένου εκκρεμούς προσφοράς και ζήτησης φυσικού αερίου έχει κυριαρχήσει στις αγορές.Ωστόσο, όπως τονίζει το IEEFA, υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ της μέγιστης τιμής TTF των 340 €/MWh τον Αύγουστο του 2022 και της αιχμής των 43 €/MWh τον Αύγουστο του 2023. Αυτοί οι δύο μήνες ξεκίνησαν με διαφορετικές συνθήκες στα αντίστοιχα έτη.

Η ζήτηση φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Ιούλιο του 2022 ήταν 20,5 bcm, 26% υψηλότερη από ό,τι ήταν τον Ιούλιο του 2023 (15,1 bcm).

Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές αποθήκες αερίου στα τέλη Ιουλίου 2022 ήταν γεμάτες μόνο κατά 69%, σε σύγκριση με 86% τον Ιούλιο του 2023 (σήμερα το ποσοστό φτάνει το 94%).

Δεδομένου ότι η κατανάλωση φυσικού αερίου ήταν χαμηλότερη κατά το 2023, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης αερίου γέμισαν νωρίτερα, γεγονός που μέχρι στιγμής έχει αποτρέψει ένα ράλι τιμών ανάλογο με αυτό του 2022.

Είναι το φυσικό αέριο το νέο πετρέλαιο;

Ιστορικά μια πληθώρα γεγονότων επηρεάζουν την προσφορά και τη ζήτηση φυσικού αερίου και κατά συνέπεια προκαλούν  αστάθεια στις τιμές του φυσικού αερίου παγκοσμίως. Τέτοια γεγονότα περιλαμβάνουν θέματα ασφάλειας στις εξαγωγικές εγκαταστάσεις, οικονομικές κρίσεις, φυσικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλαγές στις τιμές του πετρελαίου, μείωση της προσφοράς, αλλαγές στην παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στα επίπεδα αποθήκευσης.

Οι τιμές του LNG καθορίζονται από  τους αγοραστές και τους πωλητές , ανάλογα με το πού αγοράζεται το καύσιμο. Το φυσικό αέριο διακινείται παγκοσμίως τόσο μέσω αγωγών όσο και ως LNG.

Το φυσικό αέριο άρχισε να εμπορεύεται κυρίως περιφερειακά μέσω αγωγών, αλλά άρχισε να εξελίσσεται σε παγκόσμιο εμπόρευμα με την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών LNG. Αυτή η εξέλιξη είχε σημαντική επίδραση στην αστάθεια των τιμών που βιώνουν οι αγορές φυσικού αερίου και LNG τα τελευταία χρόνια.

Take or pay

Αρχικά, το φυσικό αέριο πωλούνταν σε μακροπρόθεσμες συμφωνίες πώλησης και αγοράς με ρήτρες take-or-pay και αναπροσαρμόστηκε στο αργό πετρέλαιο και τα προϊόντα πετρελαίου. Με την αύξηση του παγκόσμιου εμπορίου LNG, νέοι παραγωγοί και καταναλωτές εισήλθαν στην αγορά και χρησιμοποιήθηκαν νέες μορφές συμβάσεων και μηχανισμοί τιμολόγησης.

Η έκθεση του ινστιτούτου αναφέρει ότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους το φυσικό αέριο μπορεί να διαπραγματευτεί και να τιμολογηθεί. Κατά την τελευταία δεκαετία, υπήρξε μια μετατόπιση από τις ευρωπαϊκές τιμές με βάση την τιμαριθμική αναπροσαρμογή του πετρελαίου στην τιμολόγηση.

Οι τιμές, ειδικά στη βορειοδυτική Ευρώπη, συνεχίζουν να καθορίζονται από τη δυναμική προσφοράς και ζήτησης φυσικού αερίου και διαπραγματεύονται ενεργά σε κόμβους φυσικού αερίου. Τα τελευταία χρόνια, το TTF έχει γίνει ο μεγαλύτερος και πιο ρευστός από αυτούς τους κόμβους με σημαντικό περιθώριο. Οι συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιηθούν σε χρηματιστήρια ή εξωχρηματιστηριακά. Οι ανταλλαγές είναι γενικά πιο εύκολα προσβάσιμες σε όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά και παρέχουν διαφάνεια.

Παγκόσμια κατανάλωση

Η παγκόσμια κατανάλωση φυσικού αερίου αυξήθηκε σταθερά από 630 bcm το 1965 σε 4.038 bcm το 2021, ενώ η ζήτηση φυσικού αερίου στην Ευρώπη κορυφώθηκε το 2005 (628 bcm) και από τότε μειώνεται. Η αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης φυσικού αερίου επηρέασε επίσης την ανάπτυξη του εμπορίου LNG, το οποίο αυξήθηκε 11% ετησίως από 2,6 εκατομμύρια τόνους (Mt) το 1971 σε 372,3 Mt το 2021, όταν το LNG παραδόθηκε σε 44 διαφορετικές αγορές σε όλο τον κόσμο. Το μερίδιο του spot και του βραχυπρόθεσμου εμπορίου LNG αυξήθηκε από μόλις 5% το 2000 σε 40% το 2020 και 36,6% το 2021.

Η απότομη αύξηση της ζήτησης φυσικού αερίου που γνώρισε ο κόσμος τα τελευταία 50 χρόνια και η άνοδος του LNG που διαπραγματεύεται παγκοσμίως και σε spot και βραχυπρόθεσμες πωλήσεις είχαν σημαντικό αντίκτυπο στη συμπεριφορά των τιμών του φυσικού αερίου.

Αυξημένη επικινδυνότητα

Οι αγορές φυσικού αερίου γίνονται πιο επικίνδυνες — οι τιμές του φυσικού αερίου και του LNG είναι όλο και πιο ασταθείς και επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από παγκόσμιους παράγοντες. Η αβεβαιότητα των μελλοντικών γεγονότων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον εφοδιασμό φυσικού αερίου καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την πρόβλεψη του τρόπου με τον οποίο η προσφορά και η ζήτηση θα μπορούσαν να εξισορροπηθούν και πόσο θα μπορούσαν να κλιμακωθούν οι τιμές. Όπως φαίνεται στα περσινά γεγονότα στην Ευρώπη, ο μόνος τρόπος με τον οποίο οι χώρες εισαγωγής μπορούν να μετριάσουν αυτόν τον κίνδυνο είναι μειώνοντας την εσωτερική τους κατανάλωση.