Η ανάγκη για τη θωράκιση της ενεργειακής μετάβασης και για ένα πιο πράσινο ΑΕΠ

Τον τελευταίο καιρό εκδηλώνεται στην Ευρώπη, τη γενέτειρα και κοιτίδα της πράσινης μετάβασης, ένα εντεινόμενο κύμα απαξίωσής της που τροφοδοτείται εν μέρει από τις αυξήσεις των ενεργειακών τιμών και υποστηρίζεται αναφανδόν από συνωμοσιολόγους, αρνητές της κλιματικής κρίσης και λαϊκιστές πολιτικούς που σαλπίζουν την «επιστροφή στα κανόνια μας», δηλαδή στα ρυπογόνα, υποτιθέμενα φθηνά και ως επί το πλείστον εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Άλλοι πάλι «ξεπλένουν»  συλλήβδην άμεσες και έμμεσες επενδύσεις σε ορυκτά καύσιμα χαρακτηρίζοντάς τις παραπλανητικά ως δήθεν αναγκαίες ή συμπληρωματικές για την πράσινη μετάβαση.

Στη χώρα μας οι λαϊκιστικές θεωρίες που πρεσβεύουν ότι η μετάβαση στην πράσινη ενέργεια δεν είναι μια δημοσιονομικά υπεύθυνη εναλλακτική λύση και ότι οι οικονομίες θα πρέπει να επικεντρωθούν ξανά σε παραδοσιακές και δήθεν πολύ πιο «φθηνές» ενεργειακές επιλογές, όπως τα ορυκτά καύσιμα, τροφοδοτούνται από υπαρκτές δυσχέρειες και προκλήσεις της εξέλιξης της ενεργειακής μετάβασης, πολλές από τις οποίες αποτελούν αντικείμενο διαρκούς δημόσιας συζήτησης και διαβούλευσης μέσα από τα έντυπα και ηλεκτρονικά ΜΜΕ, συνέδρια, μέσα κοινωνικής δικτύωσης  και άλλα fora.

Σαν τέτοιες δυσχέρειες και προκλήσεις, για παράδειγμα στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, επισημαίνονται ενδεικτικά οι αυξανόμενες περικοπές της παραγωγής σε εν λειτουργία έργα, η συμφόρηση μεγάλου αριθμού αναπτυσσόμενων επενδυτικών σχεδίων στο στάδιο της χορήγησης Όρων Σύνδεσης στα δίκτυα Μεταφοράς και Διανομής και η χρονίζουσα επικαιροποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, ενώ υπάρχουν και αρκετές άλλες.

Η Ελληνική ενεργειακή αγορά  προσδοκά στο αμέσως επόμενο διάστημα να παραγάγουν αποτελέσματα οι εξαγγελθείσες κυβερνητικές πρωτοβουλίες για την άρση των εμποδίων αυτών σε όλο το φάσμα των ενεργειακών δραστηριοτήτων και να διασφαλιστεί η ομαλότερη δυνατή συνέχεια της στροφής της χώρας προς τις ΑΠΕ και τη βιώσιμη ανάπτυξη. 

Οι πράσινες επενδύσεις και το ΑΕΠ

Η μεγαλύτερη όμως πρόκληση για την επιτυχία του εγχειρήματος της μετάβασης στη χώρα μας αλλά και διεθνώς είναι η κατανόηση της ανάγκης ο σχεδιασμός, η ανάπτυξη και η λειτουργία πράσινων επενδύσεων όχι μόνο να συντελεί στη μετρήσιμη και πραγματική αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος αλλά και να τη μεγιστοποιεί στο βαθμό του εφικτού.

Εστιάζοντας πάλι στην εγχώρια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ας αναρωτηθούμε: Έχει άραγε νόημα η πράσινη μετάβαση στον τομέα αυτό να είναι μια απλή  μεταφορά πόρων από ένα πλέγμα επενδύσεων και οικονομικών δραστηριοτήτων με βάση το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και το λιγνίτη,  προς ένα νέο οικοσύστημα πράσινων επενδύσεων με «καρδιά» τις ΑΠΕ και την αποθήκευση; 

Έχει νόημα να είναι αυτό ένα οικοσύστημα το οποίο απαιτεί  από τους πολίτες να πληρώνουν υψηλότερες τιμές ενέργειας  “επειδή αυτό είναι το σωστό που πρέπει να πράξει κανείς για το περιβάλλον”; 

Ο ΕΣΗΑΠΕ υποστηρίζει πάγια τη θέση ότι για να έχει νόημα και να είναι βιώσιμη η πράσινη μετάβαση πρέπει πρωτίστως, πέραν της ανάταξης δομικών στρεβλώσεων που αφορούν στην πεπαλαιωμένη αρχιτεκτονική της αγοράς ηλεκτρισμού και της ορθολογικής, δίκαιης και αποτελεσματικής αντιμετώπισης των λοιπών εμποδίων που προκύπτουν κατά την εξέλιξή της, να δημιουργείται και να διατηρείται νέα και υψηλή εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Με άλλα λόγια, πρέπει να δίδεται προτεραιότητα και να στηρίζονται περισσότερο εκείνες οι δραστηριότητες/επενδύσεις για καθαρή πράσινη παραγωγή μαζί με τις υποστηρικτικές τους υποδομές (δίκτυα και αποθήκευση) οι οποίες (α) έχουν υψηλότερη προστιθέμενη αξία τόσο για την εθνική όσο και για την τοπική οικονομία και (β) επιπλέον συνεισφέρουν όχι μόνο στο μετριασμό αλλά και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Καθαρές τεχνολογίες υψηλής εγχώριας προστιθέμενης αξίας

Τεχνολογίες κλειδιά σ’ αυτό το πλαίσιο είναι η αντλησιοταμίευση, τα υδροηλεκτρικά, τα υπεράκτια αιολικά και η δασική βιομάζα.

Υλοποιώντας έργα αντλησιοταμίευσης μπορούμε ταυτόχρονα α) να αποθηκεύσουμε πολλή  Ανανεώσιμη Ενέργεια που ήδη σε συγκεκριμένες ώρες και μέρες περισσεύει (προσώρας για σημαντικά περισσότερες ώρες σε σχέση με τις μπαταρίες) β) να εξασφαλίσουμε τη σταθερότητα και την ευελιξία του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, γ) να ενισχύσουμε την απασχόληση και τη συνολική εθνική προστιθέμενη αξία, και, δ) να υλοποιήσουμε υποδομές που βοηθούν στο μετριασμό ακραίων φαινομένων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, όπως οι πλημμύρες.

Γενικότερα, η ενίσχυση υφιστάμενων και η κατασκευή νέων φραγμάτων αντιπλημμυρικής προστασίας μπορεί να συνδυαστεί πολύ αποτελεσματικά με την ανάπτυξη και τη λειτουργία μικρών και μεγάλων υδροηλεκτρικών σταθμών, που αξιοποιούνται συνηθέστατα ως έργα πολλαπλού σκοπού (παραγωγή ενέργειας, ύδρευση, άρδευση, αντιπλημμυρική προστασία).

Όπως δείχνει η διεθνής εμπειρία  η ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων δημιουργεί σημαντική εγχώρια προστιθέμενη αξία και αναμένεται να έχει ένα ιδιαίτερα θετικό αποτύπωμα στην αγορά εργασίας, ανταποδοτικά - και όχι μόνον - οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες και σοβαρές επενδυτικές προοπτικές σε υποδομές, εξοπλισμό και παραγωγικές μονάδες που συνοδεύουν το «άνοιγμα» του κλάδου των ΥΑΠ.

Νέες στρατηγικές και πρακτικές δασοπροστασίας μπορούν να συνδυαστούν με ουσιαστική αύξηση της οργανωμένης συλλογής και εκμετάλλευσης δασικής (και αγροτικής) βιομάζας, για την παραγωγή προσιτής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας για τις τοπικές κοινωνίες. 

Η ιδιοκατανάλωση και η κοινή χρήση ενέργειας προσθέτουν εγχώρια αξία

Οι καταναλωτές ενέργειας, τόσο τα νοικοκυριά όσο και οι επιχειρήσεις, θα πρέπει να μπορέσουν να γίνουν ενεργοί συμμετέχοντες σε ευρύθμως λειτουργούσες αγορές ενέργειας και να εκμεταλλευτούν την τεράστια πρόταση αξίας που προσφέρει η ιδιοκατανάλωση και η κοινή χρήση ενέργειας. Οι ενεργοί καταναλωτές και οι ενεργειακές κοινότητες αυξάνουν την αποδοχή και την τοπική υποστήριξη για έργα ΑΠΕ και ενισχύουν τις δημοκρατικές διαδικασίες και τη διαφανή διακυβέρνηση.

Διαφορετικά, εάν επιμείνουμε απλώς να «πρασινίσουμε» τις οικονομίες μας μέσω επενδύσεων που δεν δημιουργούν ουσιαστική τοπική αξία, το μόνο που θα καταφέρουμε είναι μια απλή μεταφορά περιορισμένων οικονομικών πόρων από την τοπική και εθνική παραγωγή (π.χ. λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή) σε κάποιο άλλο μέρος του κόσμου, ενισχύοντας με αυτό τον τρόπο ξένους μεταποιητικούς τομείς (π.χ. εξωχώρια παραγωγή και εισαγωγές Φ/Β). Με αποτέλεσμα την αποξένωση των τοπικών κοινωνιών και την πιθανή  στροφή τους εναντίον της ίδιας της έννοιας της πράσινης μετάβασης.

Σε κάθε περίπτωση, θα ήταν ευκταίο να μάθουμε να βλέπουμε τις πράσινες επενδύσεις ως μια πρώτης τάξεως αναπτυξιακή ευκαιρία και όχι να τις αντιμετωπίζουμε ως οικονομικό βάρος. 

* Ο Δρ. Σάββας Σεϊμανίδης είναι Σύμβουλος Μηχανικός, Συντονιστής Δραστηριοτήτων του Ελληνικού Συνδέσμου Ηεκτροπαραγωγών ΑΠΕ (ΕΣΗΑΠΕ) και Aντιπρόεδρος της European Renewable Energies Federation (EREF). 

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προκλήσεις, τους φόβους και τις προσδοκίες στον ενεργειακό τομέα το 2024.