Γαζής (Aurora): Οι μπαταρίες ως κρίσιμος κρίκος στην ενεργειακή μετάβαση – Η εμπειρία από την Ευρώπη και οι προοπτικές για την Ελλάδα

Την εμπειρία από τις ευρωπαϊκές αγορές όπου οι μπαταρίες έχουν ήδη ενταχθεί δυναμικά στο ενεργειακό μείγμα και τις προοπτικές του κλάδου στην Ελλάδα, παρουσίασε ο κ. Ευάγγελος Γαζής, Επικεφαλής ΝΑ Ευρώπης στην Head of Aurora Energy Research, μιλώντας την Πέμπτη στο 7ο Renewable Storage Forum που διοργανώνει το energypress.gr.

Όπως ανέφερε, η μείωση του κόστους αποθήκευσης ενέργειας έχει υπάρξει θεαματική καθώς ανήλθε πάνω από 85% την τελευταία δεκαετία. Παρότι οι ρυθμοί μείωσης αναμένεται να επιβραδυνθούν, το κόστος θα συνεχίσει να πέφτει τόσο στο επενδυτικό σκέλος (CAPEX) όσο και στο λειτουργικό (OPEX), καθώς αυξάνεται η εμπειρία και η τεχνογνωσία στη διαχείριση μπαταριών.

Αναφερόμενος στις προσδοκίες εσόδων, τόνισε ότι αυτά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη διακύμανση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Το κύριο έσοδο για τις μπαταρίες προέρχεται από το λεγόμενο energy arbitrage, δηλαδή την αγορά ενέργειας όταν οι τιμές είναι χαμηλές και την πώληση όταν είναι υψηλές.

Οι υψηλές τιμές καθορίζονται κυρίως από το κόστος των θερμικών μονάδων, ιδίως του φυσικού αερίου και των δικαιωμάτων άνθρακα, που λειτουργούν με βάση το σύστημα marginal pricing. Η Aurora εκτιμά ότι, αν και οι τιμές έχουν σταθεροποιηθεί μετά την ενεργειακή κρίση, θα παραμείνουν υψηλότερες από τα ιστορικά επίπεδα, με νέα ανοδική τάση μετά το 2028-2029 λόγω της αυξημένης ζήτησης LNG και των περιορισμών στην ευρωπαϊκή παραγωγή.

Παράλληλα, εμφανίζεται ένα νέο φαινόμενο στην ευρωπαϊκή αγορά: όλο και πιο συχνά παρατηρούνται αρνητικές ή μηδενικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με τη μεγάλη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών, οι οποίες έχουν σταθερές ταρίφες και μπορούν να παράγουν ακόμα και με αρνητικές τιμές, αλλά και με θερμικές μονάδες που δεν μπορούν να διακόψουν εύκολα τη λειτουργία τους.

Ο κ. Γαζής σημείωσε ότι η αυξημένη συχνότητα αρνητικών τιμών, όπως φαίνεται από πολλές ευρωπαϊκές χώρες μετά το 2023, αναμένεται να ενταθεί και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες αλλά και προκλήσεις για τους επενδυτές σε έργα αποθήκευσης ενέργειας.

Αφού αναλύθηκαν οι υψηλές και οι χαμηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, ο ομιλητής τόνισε ότι το κρίσιμο μέγεθος για τις επενδύσεις σε μπαταρίες είναι η διαφορά των τιμών εντός της ημέρας, γνωστή ως «daily spread», δηλαδή η απόσταση ανάμεσα στη μέγιστη και την ελάχιστη τιμή μέσα σε ένα 24ωρο.

Η μεταβλητότητα αυτή, σημείωσε, επηρεάζεται από τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αλλά και από τη μεταβλητή παραγωγή των ανανεώσιμων πηγών, όπως η ηλιακή και η αιολική. Η αυξημένη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα δημιουργεί συχνότερα μεγάλες αποκλίσεις τιμών, γεγονός που καθιστά τις μπαταρίες κρίσιμες για την εξομάλυνση των τιμών και τη σταθερότητα του συστήματος.

Συνεχίζοντας την ανάλυση για τη δυναμική των εσόδων από τις μπαταρίες, ο εκπρόσωπος της Aurora Energy Research επισήμανε ότι η διαφορά της μέγιστης και της ελάχιστης τιμής ηλεκτρικής ενέργειας μέσα σε μια ημέρα (daily spread) έχει αυξηθεί θεαματικά τα τελευταία χρόνια σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές.

Όπως ανέφερε, σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία και κυρίως η Πολωνία, το daily spread αυξήθηκε πάνω από 200% μέσα σε δύο χρόνια, γεγονός που μεταφράζεται σε σημαντικά υψηλότερα έσοδα για τις μπαταρίες που αξιοποιούν αυτές τις διακυμάνσεις. Η Aurora προβλέπει ότι η τάση αυτή θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, οδηγώντας σε ταχεία ανάπτυξη των έργων αποθήκευσης. Συνολικά, εκτιμά πως μέχρι το 2050 η εγκατεστημένη ισχύς μπαταριών στην Ευρώπη θα φτάσει τα 126 GW, με τις μικρότερες μονάδες να κυριαρχούν στην πρώτη φάση ενώ αργότερα, με την ωρίμανση της αγοράς, θα επικρατήσουν οι μεγαλύτερες μπαταρίες.

Παρουσιάζοντας στοιχεία από τη Γερμανία, σημείωσε ότι μια θεωρητική μπαταρία δύο ωρών, εάν λειτουργούσε με πραγματικά δεδομένα αγοράς, θα μπορούσε να εξασφαλίσει έσοδα έως 230 ευρώ ανά κιλοβάτ εγκατεστημένης ισχύος, δηλαδή απόδοση (IRR) γύρω στο 20%. Ωστόσο, τα έσοδα αυτά εμφανίζουν μεγάλη μεταβλητότητα ανάλογα με τις τιμές αγοράς και τη συμμετοχή των μπαταριών σε επικουρικές υπηρεσίες ή αγορές ισχύος (capacity markets).

Ο κ. Γαζής επεσήμανε ότι ο χρόνος εισόδου μιας μπαταρίας στην αγορά παίζει καθοριστικό ρόλο. Όσο περισσότερες μπαταρίες εντάσσονται στο σύστημα, τόσο μειώνονται τα πιθανά έσοδα, φαινόμενο γνωστό ως “κανιβαλισμός της αγοράς”. Έτσι, μια επένδυση που ξεκινά σήμερα μπορεί να έχει IRR 17%, ενώ αν καθυστερήσει τρία χρόνια μπορεί να πέσει στο 12% ή ακόμη και στο 6%, αν το δίκτυο γεμίσει από νέες εγκαταστάσεις.

Για να περιοριστεί αυτή η αβεβαιότητα, ο ομιλητής στάθηκε στη σημασία της συμβολαιοποίησης των εσόδων. Το πιο διαδεδομένο εργαλείο στην Ευρώπη είναι τα Tolling Agreements δηλαδή διμερείς συμβάσεις ανάμεσα σε έναν “off-taker” (εταιρεία ή aggregator που αγοράζει την ενέργεια ή τις υπηρεσίες) και τον επενδυτή της μπαταρίας, με σταθερή συμφωνημένη τιμή.

Ήδη τέτοιες συμφωνίες λειτουργούν στη Βρετανία, τη Γερμανία και την Ιταλία, εξασφαλίζοντας οφέλη και για τις δύο πλευρές:

Ο off-taker έχει πρόσβαση σε ενέργεια ή υπηρεσίες σε χαμηλότερη και προβλέψιμη τιμή, μειώνοντας το κόστος εξισορρόπησης και ενισχύοντας τη σταθερότητα του χαρτοφυλακίου του. Ο επενδυτής, από την άλλη, κατοχυρώνει μια σταθερή ροή εσόδων, περιορίζοντας το ρίσκο αγοράς και καθιστώντας εφικτή τη χρηματοδότηση του έργου.

Σύμφωνα με παραδείγματα από τη Γερμανία, τέτοιες συμφωνίες έχουν ήδη προσφέρει έσοδα που ξεπερνούν τα 200 ευρώ ανά κιλοβάτ, αποδεικνύοντας ότι τα Tolling Agreements μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για τη βιωσιμότητα των επενδύσεων αποθήκευσης ενέργειας.