Eurelectric: Ανέφικτοι οι στόχοι της Κομισιόν για 510 GW αιολικών και 594 GW φωτοβολταικών ως το 2030 χωρίς νέο πλέγμα μέτρων και γενναίες επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση

03 04 2023 | 07:39

Απουσιάζει σε πανευρωπαικό επίπεδο ένα ισχυρό πλέγμα μέτρων, τόσο σε επίπεδο αγοράς, όπως μηχανισμοί ισχύος και διευκόλυνση των PPAs, όσο και σε επίπεδο υποδομών, όπως νέα δίκτυα και συστήματα αποθήκευσης, απαραίτητα για να επιτευχθεί η πράσινη μετάβαση, χωρίς τα οποία ο φιλόδοξος στόχος τίθεται εν αμφιβόλω.

Στη διαπίστωση αυτή καταλήγει η έκθεση της Eurelectric, δηλαδή της ένωσης των ευρωπαικών εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας, που παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα στις Βρυξέλλες και εστιάζει στην μορφή που πρέπει να έχει το νέο Market Design της Κομισιόν. Η έκθεση επικαλείται πρόσφατο έγγραφο της Επιτροπής, ότι για την επίτευξη των στόχων του REPowerEU θα απαιτηθούν έως το 2030 εππλέον επενδύσεις 510 GW στα αιολικά και 592 GW στα φωτοβολταικά, οι οποίες με τους τρέχοντες ρυθμούς και το παρών επενδυτικό πλαίσιο, δεν πρόκειται να επιτευχθούν. Παραθέτει μάλιστα τα νούμερα του 2020, τα οποία δείχνουν ότι η εγκατεστημένη αιολική ισχύς στην ΕΕ ανήλθε σε 175 GW και στα φωτοβολταικά στα 100 GW. Απαιτείται δηλαδή να αυξηθούν 191% οι επενδύσεις σε αιολικά και 492% στα φωτοβολταικά!

Την ίδια τύχη θα έχουν, σύμφωνα με την Eurelectric οι αρχικές εκτιμήσεις της Κομισιόν (Μάιος 2022) ότι το REPowerEU απαιτεί επενδύσεις 300 δισ. ευρώ έως το 2030, επιπλέον των απαιτούμενων επενδύσεων για το Fit-for-55, όπως και τα απαιτούμενα κεφάλαια για να διατηρήσει το μπλοκ την δυναμικότητά του όσον αφορά στην πυρηνική ενέργεια. Στην κατεύθυνση αυτή θα χρειαστούν στις επόμενες δεκαετίες επενδύσεις περίπου 350-450 δισ. ευρώ.

Ακριβώς λόγω των σημαντικών επενδύσεων που χρειάζονται τα επόμενα χρόνια, είναι απαραίτητο η ΕΕ να αποκτήσει ένα πιο ισχυρό επενδυτικό πλαίσιο, για παράδειγμα στα πράσινα διμερή συμβόλαια (PPAs), αυξημένο ρόλο των σχημάτων επιδοτήσεων και ενισχύσεων για καθαρές τεχνολογίες, αλλά και να δοθεί έμφαση στους μηχανισμούς ισχύος (capacity mechanisms), οι οποίοι εγγυώνται ορατότητα και σταθερότητα στους επενδυτές.

Κοινός παρονομαστής των μέτρων που παραθέτει η έκθεση της Eurelectric είναι να μειωθεί ο επενδυτικός κίνδυνος. Ετσι μόνο θα μειωθεί το κόστος χρηματοδότησης και τελικά το κόστος για τους καταναλωτές.

Στο κείμενο των 39 σελίδων που αποτελεί τη συνεισφορά της Eurelectric στην δημόσια διαβούλευση της Κομισιόν για το νέο market design γίνεται αναφορά στην ανάγκη θωράκισης των προμηθευτών, προκειμένου να μπορούν να αντέξουν στην πίεση μιας τυχόν μελλοντικής ενεργειακής κρίσης και την αποφυγή νέων «κανονιών», καθώς και στην βελτίωση του hedging προκειμένου να προστετεύονται οι καταναλωτές απέναντι σε απότομες διακυμάνσεις τιμών. Εκτενείς επίσης είναι οι αναφορές στην ανάγκη βελτίωσης της πληροφόρησης των καταναλωτών, προκειμένου να γνωρίζουν καλύτερα τους κινδύνους της αγοράς ενέργειας και να μπορούν να δεσμευτούν με συμβόλαια για μεγαλύτερες περιόδους σε σχέση με σήμερα.

Μέτρα μόνιμου χαρακτήρα

Σταχυολογώντας τα μέτρα με μόνιμο χαρακτήρα, η έκθεση μιλά για την ανάγκη:

Καθιέρωσης μηχανισμών ισχύος (capacity mechanisms) για τη διασφάλιση της επάρκειας και την ασφάλεια του εφοδιασμού, επισημαίνοντας ότι πρέπει να διευκολυνθεί η εφαρμογή τους για τις χώρες που έχουν ανάγκη τέτοιους μηχανισμούς (η Ελλάδα είναι μια από αυτές).
Αρσης των εμποδίων σχετικά με τα πράσινα διμερή συμβόλαια (PPAs), με στόχο να ενισχυθεί η ταχεία διάδοσή τους και να μειωθούν οι όποιοι κίνδυνοι για τον αντισυμβαλλόμενο.
Βελτίωση του θεσμικού πλαισίου για τις ΑΠΕ και τις επενδύσεις χαμηλών εκπομπών άνθρακα με την ανάπτυξη σχημάτων υποστήριξης προς τις ΑΠΕ, κατά τρόπο ώστε να φτάνουν τα οφέλη των μακροχρόνιων συμβάσεων στους καταναλωτές.
Διευκόλυνση του hedging μέσω της ενίσχυσης των forward αγορών και αφαίρεση των όποιων εμποδίων.

Κίνδυνοι και προκλήσεις για την αγορά ηλεκτρισμού

Σύμφωνα με το κείμενο, το σημερινό μοντέλο αγοράς ηλεκτρισμού της ΕΕ δεν πρέπει να αλλάξει ως προς τα θεμελιώδη του, απλώς χρειάζεται σημαντικές βελτιώσεις. Ποια είναι τα βασικότερα κενά;

Τα δίκτυα και οι επενδύσεις. Αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ σημαίνει και προκλήσεις για τα Ηλεκτρικά Συστήματα Μεταφοράς και Διανομής. Απαιτούνται επενδύσεις για τη σύνδεση περισσότερων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ο νέος σχεδιασμός της αγοράς θα πρέπει να αναγνωρίζει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά κάθε τεχνολογίας και την συμβολή στην ασφαλή λειτουργία του συστήματος. Επιπλέον, περισσότερες καθαρές τεχνολογίες απαιτούν μεγάλες επενδύσεις CAPEX, γεγονός που σημαίνει εστίαση στο κεφάλαιο αυτό (σσ: με επιδοτήσεις όπου χρειάζεται, κό.κ.).
Πώς θα δουν οι καταναλωτές τα οφέλη, η απουσία μετρητών. Οι καταναλωτές πρέπει να δουν τα οφέλη από τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες μέσω μειωμένων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και βελτίωσης των πρακτικών αντιστάθμισης κινδύνου από τους προμηθευτές. Επίσης, αυτό θα συμβεί όταν θα γενικευθεί η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών, ώστε οι καταναλωτές να επιλέγουν εκείνοι τη ζώνη της τιμολόγησής τους. Σήμερα μόλις το 54% των ευρωπαίων καταναλωτών έχουν πρόσβαση σε έξυπνους μετρητές.
Μεγαλύτερη προστασία των καταναλωτών απέναντι σε απότομες διακυμάνσεις τιμών. Η έκθεση στέκεται στην ανάγκη μεγαλύτερης προστασίας των καταναλωτών και το ρόλο που πρέπει να έχει σε αυτό το νέο market design. Σαν παράδειγμα φέρνει το γεγονός ότι παρά τις κρατικές παρεμβάσεις και τα εθνικά πακέτα επιδοτήσεων, η ενεργειακή κρίση προκάλεσε μέση αύξηση τιμών στο οικιακό ρεύμα κατά 25% στην ΕΕ (Σεπ 2021 - Σεπ 2022). Στους βιομηχανικούς καταναλωτές, η μέση αύξηση ήταν 40% (Σεπ 2021- 3ο τρίμηνο 2022). Αν και πανευρωπαικά, «έπεσαν» στην μάχη, επιδοτήσεις, συνολικού ύψους 600,4 δισ ευρώ, εντούτοις δεν κατάφεραν να αποτρέψουν τις αυξήσεις, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις σχέσεις εμπιστοσύνης των καταναλωτών με τους προμηθευτές.
Μικρής διάρκειας τα συμβόλαια των καταναλωτών με τις εταιρείες. Η μέση σύμβαση καταναλωτή - εταιρείας στην ΕΕ κυμαίνεται μεταξύ ενός και τριών ετών, αναλόγως την χώρα. Αυτό περιορίζει την ικανότητα των προμηθευτών να αντισταθμίζουν τον κίνδυνο για μεγαλύτερο διάστημα, για λογαριασμό των πελατών τους, δηλαδή να παρέχουν σταθερότητα τιμών για μια μακράς διάρκειας περίοδο. Πληρέστερη ενημέρωση των καταναλωτών θα μπορούσε να αυξήσει το ενδιαφέρον τους για συμβόλαια μεγαλύτερης διάρκειας, δημιουργώντας κίνητρο και στις εταιρείες να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση.
Ολιστική προσέγγιση της αγοράς. Χρειάζεται ένα θεσμικό πλαίσιο με μια ολιστική προσέγγιση της αγοράς, προκειμένου να συντονιστούν επενδύσεις διαφορετικών τεχνολογιών στην ηλεκτρική ενέργεια, εντός σύντομου χρονικού διαστήματος.

Σχεδιασμός του συστήματος μέχρι το 2050

Σχετικά με τις μελλοντικές ανάγκες του συστήματος, η έκθεση επισημαίνει ότι στην νέα εποχή δημιουργούνται νέες ευκαιρίες τόσο στις τεχνολογίες αποθήκευσης από την πλευρά της προσφοράς, όσο και στα νέα εύκαμπτα φορτία από πλευράς της ζήτησης, δηλαδή στις μεταφορές, τη βιομηχανία και τον κτιριακό τομέα. Χρειάζεται, επομένως, μια ολιστική προσέγγιση για τις ανάγκες του συστήματος αλλά και για τους διαχειριστές των δικτύων με :

Εξέταση των αναγκών του συστήματος και ειδικά των δικτύων (χωρητικότητα, ευελιξία) σε βάθος πολλών δεκαετιών, μέχρι το 2040 και το 2050.
Βελτίωση των υφιστάμενων μεθοδολογιών για την αξιολόγηση των αναγκών του συστήματος, για καλύτερη προσαρμογή στις νέες ανάγκες που επιτάσσει η ταχύτατη διείσδυση των ΑΠΕ.
Επανεξέταση των νομοθετικών ρυθμίσεων που διέπουν τις ανάγκες του συστήματος σε κάθε χώρα.