του Χρήστου Χριστοδουλόπουλου

ETS 2, μια μεγαλύτερη και αυστηρότερη αγορά συμμόρφωσης, που επηρεάζει τις σημερινές οντότητες του ΣΕΔΕ της ΕΕ (ETS)

16 04 2024 | 05:00

Τι είναι το ETS2;

Στην επικείμενη εξέλιξη του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΕΔΕ της ΕΕ), μια σαρωτική επέκταση βρίσκεται στον ορίζοντα, που θα περιλαμβάνει κρίσιμους τομείς όπως οι οδικές μεταφορές, τα κτίρια και οι βιομηχανίες του ΣΕΔΕ( ETS 1) που υπολείπονται του ελάχιστου ορίου των 20MW. Αυτή η σημαντική επέκταση, η οποία προβλέπεται να ξεκινήσει το 2027, με πιθανή αναβολή για το 2028, σε περίπτωση ιδιαίτερα υψηλών τιμών ενέργειας, σηματοδοτεί μια κομβική στιγμή επέκτασης της εμπορίας εκπομπών στην Ευρώπη.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ETS2 σε σύγκριση με το ETS1 είναι η εγκατάλειψη της δωρεάν κατανομής, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή όπου τα δικαιώματα εκπομπών θα διανέμονται αποκλειστικά μέσω δημοπρασίας. Ο ακριβής αριθμός των οντοτήτων που θα καλυφθούν παραμένει αβέβαιος, με την αρχική εκτίμηση επιπτώσεων της Επιτροπής της ΕΕ να υποδηλώνει τη συμμετοχή περίπου 11.400 εταιρειών.

Το τοπίο της εμπορίας πρόκειται επομένως να υποστεί έναν ολοκληρωμένο μετασχηματισμό, ο οποίος θα περιλαμβάνει όλο το φάσμα των συναλλαγών στην πρωτογενή αγορά, των συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά και των δραστηριοτήτων στην αγορά παραγώγων. Καθώς αυτή η επέκταση εξελίσσεται, η ονοματολογία των δικαιωμάτων εκπομπών, που ενδεχομένως θα ονομαστεί EUA2, παραμένει σε εξέλιξη, αναμένοντας την οριστικοποίησή της.

Η πλευρά της προσφοράς:

Η προσφορά θα εισέλθει στην αγορά το 2027, χωρίς δωρεάν κατανομές, πηγαίνοντας απευθείας σε δημοπρασία. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των αναφερόμενων εκπομπών και των δικαιωμάτων είναι καθοριστικής σημασίας. Το 2027, το ανώτατο όριο καθορίζεται με την εφαρμογή ενός συντελεστή γραμμικής μείωσης 5,10% επί του επιπέδου εκπομπών του 2024. Οι σχετικές εκπομπές για την περίοδο αυτή καθορίζονται από την IPCC, και όχι από την ΕΕ, λόγω έλλειψης δεδομένων MRV, αρχικά. Δεδομένου ότι το σύστημα ξεκινά μόνο το 2027, αυτό καθορίζει το ανώτατο όριο μόνο για εκείνο το έτος, καθώς για το 2028+ θα χρησιμοποιηθεί άλλος υπολογισμός. Ο συντελεστής γραμμικής μείωσης (LRF) αυξάνεται σε 5,38% και εφαρμόζεται σαν να ισχύει από το 2025. Η τιμή αναφοράς για την εφαρμογή του ποσοστού είναι οι εκπομπές (MRV) του 2024, 2025 και 2026.

Τα περισσότερα ΣΕΔΕ ξεκινούν με μεγάλη υπερπροσφορά.Το ETS 2, ωστόσο, θα είναι πιθανότατα ένα από, αν όχι το πιο θεμελιωδώς μικρό ΣΕΔΕ κατά την έναρξη του, που υπήρξε ποτέ, καθώς δεν ξεκινά με ανώτατο όριο μεγαλύτερο από τις εκπομπές. Επιπλέον, εφαρμόζει αναδρομικά το LRF, ήδη από το 2024 (εκπομπές), παρόλο που το σύστημα ξεκινά μόλις το 2027.

Ωστόσο, το να είναι θεμελιωδώς μικρό από την αρχή, θα δημιουργούσε ήδη από την αρχή μια σοβαρή απειλή για τις τιμές, γι' αυτό και ο νομοθέτης αποφάσισε να διαθέσει εμπροσθοβαρώς (frontloading) ορισμένα δικαιώματα, ώστε να δώσει στους φορείς εκμετάλλευσης περισσότερο χρόνο, για να προσαρμοστούν στο νέο σύστημα. Ως εκ τούτου, το ανώτατο όριο για το 2027 ξεκινά από το 130%, το οποίο θα εμπροσθοβαρύνει για τους πρώτους 17 μήνες, μέχρι τον Μάιο του 2028, οδηγώντας σε μια αρχική πρόσβαση σε δικαιώματα. Η εμπροσθοβαρής διάθεση γίνεται από τις ποσότητες του 2029-2031, πράγμα που σημαίνει ότι η πρόσβαση είναι πραγματικά αρκετά βραχύβια. Με βάση την πρόβλεψή μας για τις εκπομπές, η συνολική προσφορά το 2027 θα είναι επομένως περίπου 1,3 δις δικαιώματα, ακολουθούμενη από περίπου 1,1 δις το 2028 και 830 εκατ. το 2029. Αυτή η εξαιρετικά απότομη πτώση της προσφοράς είναι απίθανο να συνδυαστεί με μια εξίσου απότομη πτώση της ζήτησης, γι' αυτό και αναμένουμε ότι αυτή η αγορά θα γίνει αρκετά γρήγορα short: το ερώτημα, πόσο γρήγορα, εξαρτάται από τις αναμενόμενες εκπομπές.

Η πλευρά της ζήτησης:

Η πλευρά της ζήτησης διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στον καθορισμό της ισορροπίας προσφοράς-ζήτησης και, ως εκ τούτου, της δυνητικής τιμής.

Στην πλευρά της ζήτησης του EU ETS 2, βλέπουμε τις προς κάλυψη εκπομπές να ομαδοποιούνται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: οδικές μεταφορές, κτίρια και βιομηχανικές δραστηριότητες που εξαιρούνται από τις υποχρεώσεις συμμόρφωσης στο πλαίσιο του EU ETS I (λόγω μη επίτευξης του ορίου των 20 MW). Οι υποχρεώσεις εκπομπών που σχετίζονται με την καύση στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια, τηρούνται από τους προμηθευτές που διανέμουν το καύσιμο στον τελικό καταναλωτή. Αυτό διαφέρει από το ΣΕΔΕ 1, το οποίο καλύπτει την καύση των αντίστοιχων καυσίμων και, ως εκ τούτου, βασίζεται στη στιγμή που δημιουργούνται οι εκπομπές.

Με βάση τα στοιχεία του ΕEA, αναμένουμε ότι οι εκπομπές από τις οδικές μεταφορές θα είναι περίπου 737 εκατομμύρια tCO2 το 2022 για την ΕΕ-27, την Ισλανδία, τη Νορβηγία και το Λιχτενστάιν. Η πρόβλεψη αυτού του τομέα είναι ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω των μεγάλων αλλαγών που συμβαίνουν στη βιομηχανία EV αυτή τη στιγμή, ενώ ταυτόχρονα συμπεριφορικοί, ρυθμιστικοί και θεμελιώδεις παράγοντες έχουν σημαντικό αντίκτυπο. Για να προβλέψουμε τις εκπομπές σε αυτόν τον τομέα, έχουμε συνυπολογίσει την αναμενόμενη αύξηση του στόλου αυτοκινήτων ελαφρών, μεσαίων και βαρέων οχημάτων στην ΕΕ. Σε κάθε αντίστοιχη κατηγορία οχημάτων, μοντελοποιήσαμε για την κατανομή του πληθυσμού οχημάτων ICE/υβριδικών/ZEV, λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη ζήτηση για τα EV (και σε μικρότερο βαθμό για τα οχήματα κυψελών καυσίμου υδρογόνου). Τέλος, συνυπολογίσαμε τις αναμενόμενες αλλαγές στην αύξηση του πληθυσμού. Ως αποτέλεσμα, το μοντέλο μας προβλέπει ότι οι εκπομπές στις οδικές μεταφορές θα ανέλθουν σε περίπου 590 εκατομμύρια τόνους CO 2 έως το 2030, δηλαδή θα μειωθούν κατά περίπου -21%. Θα περιμέναμε ότι πρόκειται για μια μάλλον συντηρητική εκτίμηση.

Οι εκπομπές από τον τομέα των κτιρίων αναμένεται να έχουν φθάσει σε περίπου 421 εκατομμύρια tCO2 το 2022, και βλέπουμε ότι τα επίπεδα αυτά θα μειωθούν σταδιακά για να φθάσουν σε περίπου 301 εκατομμύρια tCO2 το 2030, μια πτώση σχεδόν -29%. Αυτό βασίζεται στην οδηγία της ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, η οποία στοχεύει σε ένα ενωσιακό, κλιματικά ουδέτερο, κτιριακό απόθεμα έως το 2050

Συνολικά, βλέπουμε ότι το μερίδιο των εκπομπών από οντότητες που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ 2 της ΕΕ θα ανέλθει σε περίπου 1. 339 δισεκατομμύρια tCO2 το 2022, και να φθάσει τα 1,03 δισεκατομμύρια tCO2 το 2030, αντανακλώντας μείωση -24% κατά την περίοδο

Η ισορροπία προσφοράς-ζήτησης:

Λόγω του 130% frontloading του ανώτατου ορίου του 2027, αναμένουμε ότι θα υπάρξει αρχικά υπερπροσφορά περίπου 150 εκατ. στο σύστημα. Ωστόσο, κάθε TNAC κάτω από 210 εκατ. οδηγεί σε αποδέσμευση 100 εκατ. από το MSR. Διάφορες ενεργοποιήσεις τιμών μπορούν να οδηγήσουν σε απελευθέρωση πρόσθετου όγκου 20 εκατ. ευρώ, 50 εκατ. ευρώ και 150 εκατ. δικαιωμάτων. Υποθέτουμε ότι η πρώτη από τις δύο ενεργοποιήσεις είναι πιθανό να ενεργοποιηθεί πριν από το 2030, ενώ η τελευταία θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί γύρω στο 2030-2032, Αυτή η τελευταία ενεργοποίηση θα σήμαινε ότι οι τιμές θα έπρεπε να τριπλασιαστούν σε σύγκριση με την περίοδο αναφοράς των τελευταίων 6 μηνών, που είναι ένα υψηλό όριο. Ωστόσο, λόγω της αναμενόμενης θεμελιώδους ζήτησης του συστήματος, θα περιμέναμε αυτή την απελευθέρωση στην αγορά τουλάχιστον στις αρχές της δεκαετίας του 2030.

Συνολικά, βλέπουμε την αγορά να μετατρέπεται από θεμελιωδώς long σε θεμελιωδώς short, μόλις σταματήσει η εμπροσθοβαρής διάθεση (frontloading), καταναλώνοντας πολύ γρήγορα την υπερπροσφορά που δημιουργήθηκε αρχικά. Αν και η συμπεριφορά ολόκληρης της αγοράς είναι δύσκολο να προβλεφθεί, θα μπορούσαμε να φανταστούμε ότι η αγορά αρχικά θα έχει προβλήματα να ξεκινήσει πραγματικά, μέχρι να δημιουργηθεί αρκετή ρευστότητα, οπότε οι χρηματοπιστωτικοί παράγοντες θα εισέλθουν πιθανότατα στην αγορά, οδηγώντας πιθανώς σε συμπίεση των τιμών, όμοια με αυτή που παρατηρήθηκε στο ETS1, την περίοδο 2019-2021. Το μέγεθος και των δύο ΣΕΔΕ είναι συγκρίσιμο, αλλά ενώ το ETS 1 θα εξακολουθεί πιθανότατα να έχει TNAC αρκετών εκατοντάδων εκατομμυρίων, το ETS 2, σύμφωνα με τις υποθέσεις μας, θα στερέψει σχεδόν εντελώς ήδη από το 2030 - γεγονός που θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε ισχυρή συμπίεση των τιμών.

Συνοψίζοντας, μετά από αυτή την αρχική αξιολόγηση, θα περιμέναμε τις τιμές του ETS2 αρχικά να είναι χαμηλότερες από τις τιμές του ETS 1, πριν δούμε γρήγορα υψηλότερες τιμές στο ETS2 σε σύγκριση με το ETS 1, πριν από το τέλος της δεκαετίας.