Η νέα κανονικότητα για την αγορά ενέργειας

Δεν υπάρχει μέρα τους τελευταίους μήνες που να μη μας απασχολούν τα καμώματα του Ντόναλντ Τραμπ. Και προφανώς η αναστάτωση που έφερε στην παγκόσμια οικονομία δεν μπορούσε να αφήσει ανέγγιχτο τον ενεργειακό τομέα. Αν δώσει κανείς βαρύτητα στα όσα κατά καιρούς έχει πει, τότε λογικά θα περίμενε κοσμογονικές αλλαγές και στα ενεργειακά τεκταινόμενα. Σε αντίθεση όμως με τον βαρύγδουπο τίτλο του “πλανητάρχη” που φέρει, οι αποφάσεις του επηρεάζουν (αρνητικά) τα ενεργειακά δρώμενα στις ΗΠΑ, ελάχιστα όμως επιδρούν στις παγκόσμιες τάσεις.

Ας μείνουμε λοιπόν στα βασικά και θεμελιώδη. Πρώτον, η πράσινη ενεργειακή μετάβαση κάθε άλλο παρά αποτελεί παρελθόν. Κι αυτό γιατί η κλιματική κρίση δεν καταργείται με προεδρικά διατάγματα και υπερμεγέθεις υπογραφές που “γράφουν” στις κάμερες. Δυστυχώς, η κλιματική απειλή είναι εδώ προς πείσμα όσων αρνούνται να δουν την πραγματικότητα. Και θα είναι εδώ όσο εξαρτόμαστε από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα. Η στροφή στις ΑΠΕ είναι λοιπόν υπαρξιακό ζήτημα για την ανθρωπότητα και γι’ αυτό οι καθαρές πηγές ενέργειας θα συνεχίσουν να σαρώνουν στο διάβα τους τις συμβατικές ρυπογόνες πηγές. Ναι, αλλά ας επιβραδύνουμε κι ας πάμε πιο προσεκτικά ισχυρίζονται κάποιοι. Δυστυχώς δεν έχουμε την πολυτέλεια του χρόνου. Λίγα χρόνια μετά, είτε κάποιες εξελίξεις θα είναι μη αναστρέψιμες είτε, στην καλύτερη περίπτωση, θα κοστίσει πολύ περισσότερο για να επαναφέρουμε μια ανεκτή κλιματική ισορροπία.

Το 2025 είναι η πρώτη χρονιά που τόσο ξεκάθαρα συγκρούονται δυο κόσμοι: ο “πετρό-κοσμος” του Τραμπ με τον “ηλεκτρό-κοσμο” της Ευρώπης, της Κίνας και όσων κρατών κοιτούν μπροστά και δεν αναζητούν λύσεις στο παρελθόν. Η σύγκρουση δεν έχει μόνο φιλοσοφικό-ιδεολογικό χαρακτήρα, αλλά και οικονομικό. Εδώ και κάποια χρόνια, τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά είναι οι φθηνότερες τεχνολογίες ηλεκτροπαραγωγής και κανείς δεν είναι τόσο ανόητος για να επιλέξει κάτι που είναι ακριβότερο και βρώμικο. Όσο και αν ακούγεται κλισέ, it’s the economy stupid!

Κλείνοντας αυτή την βόλτα στον κόσμο ας δούμε τι γίνεται στην Ευρώπη. Παρά του περί αντιθέτου θρυλούμενα, η ΕΕ δεν δείχνει διατεθειμένη να κάνει στροφή στο παρελθόν αλλάζοντας ρότα από τους στόχους της για μιά πράσινη μετάβαση. Οι προσαρμογές και οι συμβιβασμοί που κάνει κατά καιρούς δεν στρέφουν το καράβι.

Ας δούμε τώρα και τη χώρα μας. Τι βλέπουμε; Τις ΑΠΕ να καταλαμβάνουν ένα ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο της συνολικής εγχώριας ηλεκτροπαραγωγής, με τα φωτοβολταϊκά να έχουν βάλει πλώρη να φτάσουν το στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 ήδη στις αρχές του 2026. Με άλλα λόγια, δεν βλέπουμε την εγκατάλειψη της τρέχουσας πολιτικής, αλλά τη συνέχιση ενός νέου Business as Usual που φέρνει αποτελέσματα. Αποτελέσματα περιβαλλοντικά (με μείωση των εκπομπών), αναπτυξιακά (με χιλιάδες θέσεις εργασίας) και οικονομικά (αφού χωρίς τις ΑΠΕ θα πληρώναμε ακριβότερα το ρεύμα).

Μα δεν βλέπεις τι γίνεται στην αγορά, θα αναρωτηθεί κανείς. Περικοπές της παραγωγής ΑΠΕ, αρνητικές τιμές, αδυναμία σύνδεσης στο δίκτυο. Ναι, όλα αυτά συμβαίνουν. Συμβαίνουν γιατί ακριβώς είμαστε στο μέσον μιας ενεργειακής μετάβασης και παρόμοιες προκλήσεις αντιμετωπίζουν όλες οι χώρες (όσες τουλάχιστον βρίσκονται σε ένα προχωρημένο στάδιο αυτής της μετάβασης). Θυμηθείτε ποια ήταν η κατάσταση μόλις πέντε χρόνια πριν. Ουρές αναμονής στη ΡΑΕ (ΡΑΑΕΥ πλέον) για μια Βεβαίωση Παραγωγού. Αυτό ήταν το πρόβλημα τότε, να πάρει κανείς το πρώτο χαρτί για να συνεχίσει. Ποιός γκρινάζει για τη ΡΑΑΕΥ σήμερα; Ύστερα ήρθε το πρόβλημα των όρων σύνδεσης και τώρα τα σημερινά προβλήματα. Και όταν τα ξεπεράσουμε κι αυτά, θα εμφανιστούν νέα. Έτσι είναι η ζωή. Όσοι πιστεύουν ότι θα βάλουμε τον αυτόματο πιλότο και θα βαδίσουμε χωρίς προβλήματα, μάλλον διάλεξαν λάθος δουλειά.

Και πώς θα λυθούν αυτά τα προβλήματα θα αναρωτηθεί κανείς. Με την αποθήκευση, τις διασυνδέσεις, τις εφαρμογές που μας παρέχει η τεχνολογία σήμερα (π.χ. τεχνητή νοημοσύνη, τεχνολογία blockchain, grid-forming inverters, έξυπνα δίκτυα), και φυσικά με επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού στα σπίτια, τις μεταφορές και τη βιομηχανία. Και με τις απαραίτητες κανονιστικές ρυθμίσεις για να γίνουν όλα αυτά πραγματικότητα.

Παρόλο που καθυστερήσαμε στον τομέα της αποθήκευσης, ο κύβος πλέον ερρίφθη. Το ΥΠΕΝ έκανε την απαραίτητη στροφή και αύξησε σημαντικά τους στόχους για τις μπαταρίες. Μέσα στην επόμενη τριετία προγραμματίζονται περί τα 6 GW. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, για κάθε GW μπαταριών που εγκαθίσταται μειώνουμε τις περικοπές ΑΠΕ κατά 0,62-1,18 TWh (ανάλογα με τη χωρητικότητα των μπαταριών).

Νέες προκλήσεις ανοίγονται μπροστά μας την τρέχουσα χρονιά. Να ενσωματώσουμε π.χ. τη νέα Κοινοτική Οδηγία 2024/1711 που προβλέπει μεταξύ άλλων τις συμφωνίες ευέλικτης σύνδεσης, την απο κοινού χρήση και διαμοιρασμό της ενέργειας, τα μικροηλιακά συστήματα με ρευματολήπτη (plug-in) μέγιστης ισχύος έγχυσης έως 800 W εντός και επί των κτιρίων. Να επιλύσουμε τα πρακτικά προβλήματα που ταλανίζουν την αυτοκατανάλωση, κάνοντας περισσότερους πολίτες κοινωνούς της ενεργειακής μετάβασης.

Ο κόσμος μας αλλάζει και, ευτυχώς (στα ενεργειακά), όχι όπως θέλει ο Τραμπ. Green is the new black. Το συνηθίζουμε και προχωράμε.

________

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2025 που εξέδωσε για 14η χρονιά η ομάδα του energypress.