Φυσικό αέριο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη: Βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα σχέδια ενεργειακής ασφάλειας

Αναλύοντας  τους αγωγούς και τα έργα τα οποία αναμένεται να καλύψουν την ζήτηση φυσικού αερίου στα Βαλκάνια και στις χώρες Νοτιοανατολικής Ευρώπης, η Ντάρια Νοτσέβνικ, ειδικός  σε θέματα ενεργειακής ρύθμισης και στρατηγικής ανάλυσης  Ευρωπαικών αγορών ενέργειας και Αναπληρωτής Επικεφαλής του Greek Energy Forum στις Βρυξέλλες, επισημαίνει τα εξής βασικά ενεργειακά έργα:

-  Νότιος Διάδρομος Φυσικού Αερίου (αποτελούμενος από тα Shah Deniz-2, SCPX, TANAP και TAP), σχεδιαζόμενος για να μεταφέρει φυσικό αέριο από την Κασπία μέσω της Ελλάδας, της Αλβανίας και της Αδριατικής στην Ιταλία και την υπόλοιπη Ευρώπη.

- δεύτερη φάση αναβάθμισης του τερματικού σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) Ρεβυθούσας στην Ελλάδα

- τερματικός σταθμός ΥΦΑ Krk στην Κροατία

- ενεργειακός Διάδρομος Ανατολικής Μεσογείου

- καθώς και οι διασυνδέσεις οι οποίες επιτρέπουν αμφίδρομες ροές φυσικού αερίου.

Η ίδια υποστηρίζει: «Τα έργα αυτά απέκτησαν νέα δυναμική μετά την ακύρωση του South Stream, τουλάχιστον στην αρχική του μορφή, όπως aνακοινώθηκε απο την Ρωσία το Δεκέμβριο του 2015, και την μεταμόρφωση του South Stream στο λεγόμενο Tourkish Stream".

Στη συνέχεια της παρουσίασής της στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Φυσικού Αερίου στη Βιέννη της Αυστρίας, η κα Νοτσέβνικ  μοιράζεται τις απόψεις της σχετικά με το Natural Gas Europe.

Natural Gas Europe (NGE): Πόσο βιώσιμο νομίζετε ότι είναι το σχέδιο του αγωγού Turkish Stream;

Αυτή τη στιγμή το έργο προχωράει, καθώς η Μόσχα και η Άγκυρα υπέγραψαν το μνημόνιο συμφωνίας, ενέκριναν τη νέα διαδρομή του αγωγού και συμφώνησαν για την έκπτωση 10,25% στο αέριο που θα εισάγει η Τουρκία.

Από την πλευρά της ΕΕ όμως ακόμα υπάρχουν πολλά ερωτήματα, όπως αυτό που αφορά την κατασκευή της απαραίτητης υποδομής που θα επιτρέψει την μεταφορά Ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη από τα σύνορα Ελλάδας - Τουρκίας, τα οποία υποτίθεται ότι θα αποτελέσουν σημείο παράδοσης αερίου του νέου αγωγού στην ΕΕ.

Ταυτόχρονα, υπάρχουν συζητήσεις σχετικά με την πίεση που δέχονται ορισμένες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης στην Κομισιόν για την αναβίωση του South Stream, και προσκλήσεις σε διάλογο μεταξύ του Αντιπρόεδρου της Επιτροπής κου Šefčovič και των Ρώσων ομολόγων για την εκ νέου έναρξη του έργου, κάτι που προς το παρόν φαίνεται πολύ απίθανο.

Επίσης, με την προϋπόθεση ότι θα ακυρωθεί επισήμως το σχέδιο του αγωγού South Stream και θα δρομολογηθεί ο Tourkish Stream, η Ρωσία θα πρέπει να αναθεωρήσει τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις διαμετακόμισης φυσικού αερίου (long-term transit contracts) με τους ευρωπαίους εταίρους της, οι οποίες υποτίθεται ότι θα διαρκέσουν μέχρι τη δεκαετία του 2020.

Πώς θα περιγράφατε την κατάσταση σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης;

Αντλώντας στοιχεία από τις κρίσεις φυσικού αερίου του 2007 και του 2009, τα ΜΜΕ πολλές φορές έχουν χειραγωγήσει κοινή γνώμη με ηχηρές πολιτικές δηλώσεις σχετικά με τον φόβο διακοπής αερίου φέτος τον χειμώνα. Ωστόσο, στην πραγματικότητα συμβαίνει το εξής: οι περισσότεροι από τους τόπους αποθήκευσης φυσικού αερίου ήταν πλήρεις, φτάνοντας σε επίπεδα ρεκόρ στην Ευρώπη, και κάτι πιο σημαντικό – η συμφωνία μεταξύ της ΕΕ, της Ρωσίας και της Ουκρανίας για τη διαμετακόμιση του φυσικού αερίου για το λεγόμενο «χειμωνιάτικο πακέτο»  είχε κλείσει από τον Οκτώβριο και έχει ισχύ μέχρι το Μάιο.

Ένας σημαντικός παράγοντας με μακροπρόθεσμες συνέπειες που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η αποφασιστική αλλαγή της ενεργειακής στρατηγικής της Ρωσίας. Επομένως, η ματαίωση του South Stream πρέπει να εξεταστεί ενόψει του γεγονότος ότι η Gazprom ακύρωσε την κοινοπραξία της με την Wintershall, καθώς και αποσύρθηκε από την υποβολή προσφορών για το 100% των μετοχών της Opal.

Πέρα από το πρόβλημα  εξωτερικής διάστασης της ενεργειακής ασφάλειας, ένα από τα σημαντικά ζητήματα στην περιοχή είναι η ύπαρξη των λεγόμενων «ενεργειακών νησίδων». Παρόλη την πολιτική ρητορική σχετικά με αυτό το θέμα, πρέπει ακόμα να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες για να πραγματοποιηθούν οι σχεδιαζόμενοι αγωγοί διασύνδεσης με αμφίδρομες ροές αερίου μεταξύ των αγορών φυσικού αερίου στην περιοχή, καθώς και άλλα PCIs (EU Projects of Common Interest), όπως και η αναβάθμιση του τερματικού σταθμού ΥΦΑ της Ρεβυθούσας, ο οποίος μπορεί να εξασφαλίσει την παροχή εφεδρικών αποθεμάτων φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η ανάπτυξη των εγχώριων υδρογονανθράκων στην περιοχή αποτελεί ένα άλλο στοιχείο της εξίσωσης ενεργειακής ασφαλείας. Στο πλαίσιο αυτό, το δυναμικό της Ρουμανίας, της Ελλάδας και της Κροατίας είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, καθώς και οι ανερχόμενες δραστηριότητες στη λεκάνη της Λεβαντίνης.

Ένα άλλο μέρος της εξίσωσης, που συχνά παραβλέπεται, είναι το κόστος της ενέργειας - θέμα το οποίο παραβλεπεται συχνά στις συζήτησεις σχετικα με το φυσικο αερίο στην περιοχή, και όμως αποτελεί ένα κρίσιμο στοιχείο της ενεργειακής ασφάλειας. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 3ο τρίμηνο του 2014 η Ελλάδα είχε τις υψηλότερες τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στη Ρουμανία, για παράδειγμα, παρατηρήθηκαν οι χαμηλότερες τιμές στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Συνολικά, όπως υπολογίζει το ENTSO-E, πάνω από 10 δισεκατομμύρια ευρώ χρειάζεται να επενδυθούν σε έργα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να αυξηθεί η διασύνδεση των περιφερειακών συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η κατανόηση της ενεργειακής ασφάλειας της περιοχής αυτής αλλά και της Ευρώπης γενικά, δεν πρέπει να περιοριστεί στην κατάσταση αγοράς ενός ενεργειακού εμπορεύματος, ενώ  το ενεργειακό σύστημα πρέπει να εξετάζεται σαν σύνολο.

Πόσο σημαντικό νομίζετε ότι θα είναι το ρωσικό φυσικό αέριο για την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας; Ποιά είναι η λύση για τον μετριασμό των εντάσεων σε σχέση με αυτό;

Σαφώς, το ρωσικό φυσικό αέριο θα παραμείνει σημαντική πηγή  για τις χώρες της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας. Ωστόσο, η γεωπολιτική των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία είναι πολύ διαφορετική από μια χώρα σε άλλη στην περιοχή. Η Ρουμανία είναι λιγότερο εξαρτημένη από τις ρωσικές προμήθειες, ενώ η Βουλγαρία στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε αυτές, επειδή βιώνει την έλλειψη διασύνδεσης με τις γειτονικές αγορές φυσικού αερίου.

Οι σημερινές εξελίξεις στην ενεργειακή γεωπολιτική του Ευξείνου Πόντου σίγουραωφελούν την Τουρκία, καθώς οι προμήθειες φυσικού αερίου από τη Ρωσία στη χώρα είναι σημαντικές όχι μόνο για να καλυφθεί η αυξανόμενη εγχώρια ζήτηση, αλλά και για την ενίσχυση της στρατηγικής θέσης της Τουρκίας στην περιοχή.

Η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική όταν πρόκειται για την Ουκρανία. Παρά το γεγονός ότι οι πρώτες αντίστροφες ροές φυσικού αερίου έχουν τοποθετηθεί στην χώρα και η Ουκρανία ήδη είχε εμπειρία στην παραλαβή ρωσικού φυσικού αερίου «από δεύτερο χέρι» από τη Σλοβακία, αυτό καλύπτει μόνο το 20% περίπου της ζήτησης της χώρας. Την ίδια στιγμή, υπό τις παρούσες τραγικές εξελίξεις στη χώρα, καθώς και λόγω της τρέχουσας δημοσιονομικής και νομοθετικής πολιτικής της νέας κυβέρνησης, οι διεθνείς εταιρείες πρέπει να θέσουν όλες τις δραστηριότητές τους σε αναμονή.

H άμβλυνση των εντάσεων που συνδέονται με την ενεργειακή εξάρτηση της Ουκρανίας από τη Ρωσία είναι εφικτή μόνο στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πολιτικού διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών.

* Η Ντάρια Νότσεβνικ είναι αναπληρωτής επικεφαλής του Greek Energy Forum στις Βρυξέλλες.

Το Greek Energy Forum είναι σύνδεσμος Ελλήνων και Κυπρίων επαγγελματιών στο χώρο της ενέργειας. Οι απόψεις που εκφράζονται είναι αποκλειστικά προσωπικές και δεν αντανακλούν τις απόψεις του συνόλου του Forum ή τις επιχειρήσεις που απασχολούν τους συγγραφείς.