Ν. Καράτζιου: Τοπίο στην αιθαλομίχλη και φέτος η Αθήνα

Η αύξηση στην τιμή του πετρελαίου θέρμανσης, ελέω ΕΦΚ, έβλαψε τόσο την υγεία των πολιτών, που έκαιγαν ό,τι έβρισκαν για να ζεσταθούν, όσο και τα κρατικά έσοδα. Φενάκη η διεύρυνση του επιδόματος θέρμανσης.

Δεν είναι μόνο η οικονομία, είναι και η υγεία. Με την εξίσωση προς τα πάνω του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης του πετρελαίου θέρμανσης με αυτό της κίνησης, η κυβέρνηση έβαλε αυτογκόλ και στους δύο τομείς. Πέρσι το χειμώνα τα αστικά κέντρα της χώρας πνίγηκαν από την αιθαλομίχλη. Ενα μεγάλο ποσοστό νοικοκυριών στράφηκε στην καύση στερεών καυσίμων, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις ήταν αμφίβολης ποιότητας και σε κάποιες άλλες εξαιρετικά επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία.

Στο οικονομικό πεδίο, η πάταξη του λαθρεμπορίου πετρελαίου, όχι μόνο δεν έφερε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, αλλά αντίθετα απέφερε και μείωση των εσόδων του Δημοσίου (σχετικό ρεπορτάζ, στη σελ. 2 της «Οικονομίας»). Φέτος, ίσως τα πράγματα να είναι ακόμη χειρότερα. Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι ακόμη πιο ακριβό, το πετρέλαιο που αγοράστηκε φθηνότερα τον Απρίλιο του 2012 έχει εξαντληθεί από τους λέβητες των πολυκατοικιών, ενώ ακόμη και το επίδομα, όποτε κι αν ληφθεί, δεν θα αποτρέψει -σύμφωνα με τους γνωρίζοντες- την ανεξέλεγκτη καύση από τζάκια και ξυλόσομπες.

Εκκλήσεις

Στις αρχές του έτους, η τότε υφυπουργός Υγείας, Φ. Σκοπούλη, αναφέρθηκε σε επείγον πρόβλημα δημόσιας υγείας, και έκανε έκκληση προς το αρμόδιο υπουργείο για μείωση του ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης. Ταυτόχρονα, το ΚΕΕΛΠΝΟ προειδοποιούσε ότι οι αυξημένες συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ελαφρά τη καρδία. Φυσικά, η δημόσια υγεία, και κατ' επέκταση το περιβαλλοντικό πρόβλημα, δεν προκάλεσε την ευαισθησία του οικονομικού επιτελείου, που συνέχισε στην ίδια ρότα.

Τον περασμένο χρόνο το μαύρο νέφος της αιθαλομίχλης σηματοδότησε τη βίαιη φτωχοποίηση της ελληνικής κοινωνίας. Με σβηστούς τους καυστήρες των πολυκατοικιών, η πλειονότητα των πολιτών αναζήτησε ζεστασιά σε τζάκια και σόμπες. Σε αρκετές περιπτώσεις, δυστυχώς, με τραγικές συνέπειες: 20 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, σε δυστυχήματα με «συστήματα θέρμανσης» που επέβαλε η κρίση. Ο θάνατος των δύο φοιτητών στη Λάρισα από μαγκάλι και της οικογένειας στην Καβάλα έκανε αίσθηση στην ελληνική κοινωνία. Οχι όμως και στην κυβέρνηση και τα στελέχη της, που κατηγορούν όσους προβαίνουν στη σχετική αναγωγή, ως λαϊκιστές.

Σχεδόν το σύνολο των αστικών κέντρων της χώρας βίωσε πέρσι την πρωτόγνωρη εμπειρία της αιθαλομίχλης. Τον περασμένο Δεκέμβριο τζάκια και σόμπες έκαιγαν στο φουλ. Στους σταθμούς μέτρησης ρύπων του ΥΠΕΚΑ, οι τιμές των αιωρούμενων σωματιδίων (pm10) που εκλύονται στην ατμόσφαιρα εξαιτίας του φαινομένου χτύπησαν κόκκινο. Οι εξουθενωμένοι από την κρίση πολίτες έριξαν στη φωτιά ακόμη και ακατάλληλα είδη ξυλείας (βερνικωμένα έπιπλα, μελαμίνες). Ταυτόχρονα, η λαθροϋλοτομία οργίασε, ενώ τα αρμόδια υπουργεία Περιβάλλοντος - Ανάπτυξης αδυνατούσαν να ελέγξουν τόσο την ποιότητα των καυσίμων που κυκλοφορούν στην αγορά όσο και τις εστίες καύσης που πολλαπλασιάζονται με ραγδαίους ρυθμούς.

Υπάρχει λύση για φέτος; Προς το παρόν δεν διαφαίνεται κάτι τέτοιο στον ορίζοντα. Αν την προηγούμενη χρονιά η ελληνική πολιτεία μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη δικαιολογία ότι πιάστηκε εξαπίνης, φέτος δεν μπορεί να πει το ίδιο. Από τη Γενική Γραμματεία του ΥΠΕΚΑ μάς είπαν ότι «συσκέπτονται πυρετωδώς με τους υπηρεσιακούς φορείς για το θέμα, αλλά και με συναρμόδιες υπηρεσίες, χωρίς όμως να υπάρχει ακόμη τίποτα ανακοινώσιμο».

Ωστόσο, το επόμενο διάστημα το ΥΠΕΚΑ θα κληθεί να απαντήσει με ποια μέτρα θα ελέγξει την καύση ακατάλληλων και επικίνδυνων υλικών στην οικιακή θέρμανση. Από το ίδιο υπουργείο, επίσης, αναμένονται οι προτάσεις της Επιτροπής, που σύστησε στις αρχές του 2013, με στόχο την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου φαινομένου.

Το πόσο βλάπτει τη δημόσια υγεία, αλλά και το περιβάλλον η αύξηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης ανέδειξαν 26 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, με επίκαιρη ερώτηση προς τους αρμόδιους υπουργούς. Εκεί αποδεικνύουν με αριθμούς ότι το μέτρο μείωσε αντί να αυξήσει τα δημόσια έσοδα. «Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι υπήρξε αύξηση των κρατικών εσόδων 102 εκατ. ευρώ. Αποκρύπτει όμως το γεγονός ότι τα έσοδα από ΦΠΑ μειώθηκαν κατά 257,39 εκατ. ευρώ και αν σε αυτά προστεθούν τα 82 εκατ. ευρώ που διατέθηκαν ως επίδομα θέρμανσης, δημιουργείται έλλειμμα 340 εκατ. ευρώ στα οποία αφαιρώντας τα 102 εκατ. ευρώ της αύξησης στα έσοδα λόγω του αυξημένου ΕΦΚ, προκύπτει ότι τα συνολικά έσοδα από το πετρέλαιο θέρμανσης μειώθηκαν κατά 237 εκατ. ευρώ», υποστηρίζουν οι βουλευτές και ζητούν μείωση του φόρου.

Στον αντίποδα, η κυβέρνηση αντιπροτείνει τη διεύρυνση των δικαιούχων, χρυσώνοντας το χάπι. Μια διεύρυνση, η οποία, όμως, θα αφήσει πολλούς απ' έξω και δεν θα βοηθήσει στη μείωση του φαινομένου της αυξημένης ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Ο δρ Δ. Χατζηδάκης, με 25ετή θητεία στις υπηρεσίες περιβάλλοντος του ΥΠΕΚΑ, εξηγεί στην «Κ.Ε.» τους λόγους: «Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό για το επίδομα θέρμανσης, μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες (40% επί του συνόλου) των αστικών κέντρων δεν θα έχουν πρόσβαση σε φθηνότερο πετρέλαιο. Τόσο οι υπερβαίνοντες το εισοδηματικό κριτήριο όσο και οι πένητες, ντόπιοι ή αλλοδαποί, που στερούνται ΑΦΜ (ή άλλο απαιτούμενο δικαιολογητικό), είναι αναμενόμενο να στραφούν και σε καθαρά ή/και επιλήψιμα στερεά καύσιμα, με τα εκ του ασφαλούς προβλεπόμενα υπερταξικού χαρακτήρα αποτελέσματα».

Τονίζει επίσης ότι «το πρόβλημα του λαθρεμπορίου πετρελαίου παρουσιάζει κυρίως οικονομικό ενδιαφέρον και εναπόκειται στην κυβέρνηση να βρει τρόπους περιορισμού του, χωρίς αυτό να χρησιμοποιείται ως φενάκη για αμφισβητήσιμους σχεδιασμούς επί χάρτου, όπως ο περσινός με τα τραγικά περιβαλλοντικά (και οικονομικά) αποτελέσματα. Αντιθέτως, η "αιθαλομίχλη" θέτει επιτακτικά ζήτημα δημόσιας υγείας. Πρακτικά αφορά το σύνολο των κατοίκων των (πυκνοκατοικημένων) αστικών κέντρων και ως εκ τούτου η προοπτική επανεμφάνισής της πρέπει να ενεργοποιήσει θεσμούς και φορείς δυνάμει εμπλεκομένους. Ο εισαγγελέας Περιβάλλοντος και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορούν να παραμένουν αδρανείς. Τόσο το Σύνταγμα της χώρας όσο και η ιδρυτική Συνθήκη της Ε.Ε. αναφέρονται και στην προληπτική προστασία της υγείας».

Παρατεταμένη έκθεση

Ο Δημήτρης Ηλιόπουλος, γιατρός Δημόσιας Υγείας και διευθυντής του Κέντρου Επιχειρήσεων του ΚΕΕΛΠΝΟ, εξηγεί στην «Κ.Ε.»: «Σε έναν αποδεδειγμένα επιβαρυντικό παράγοντα για την ανθρώπινη υγεία, όπως είναι τα αιωρούμενα σωματίδια pm10, στην περίπτωση που ο χρόνος/διάρκεια της έκθεσης είναι μεγάλος, υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες για την πρόκληση νοσημάτων».

Για την καύση ακατάλληλης καύσιμης ύλης (π.χ. βερνικωμένα έπιπλα, μελαμίνες κ.λπ.), τονίζει ότι «εκλύονται διάφορα οξείδια του αζώτου, εξαιρετικά επιβλαβή για την υγεία κατά την εισπνοή, αλλά και επικίνδυνα για την πρόκληση ατυχημάτων». Ο κ. Ηλιόπουλος προσθέτει ότι για να εξαγάγει κανείς ασφαλή συμπεράσματα «θα πρέπει να εξετάσει το ζήτημα με επιδημιολογικές μελέτες σε βάθος χρόνου, για να διαπιστωθεί αν τελικώς παρουσιάστηκαν αυξημένοι θάνατοι σε άτομα με προβλήματα στο αναπνευστικό».

Ωστόσο, το περασμένο καλοκαίρι δημοσιεύτηκαν δύο έγκυρες ευρωπαϊκές επιστημονικές έρευνες (Κέντρο Ερευνών Δανικής Εταιρείας Καρκίνου και Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου) που αποδεικνύουν τον αυξημένο κίνδυνο δημιουργίας καρκίνου των πνευμόνων, αλλά και καρδιοπαθειών, εξαιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Στο κόκκινο οι ρύποι στην Αθήνα

Η Ελλάδα ενσωμάτωσε την ευρωπαϊκή οδηγία για τη μέτρηση, μεταξύ άλλων ρύπων, και των αιωρούμενων σωματιδίων το 2002. Τα προβλεπόμενα όρια που θέτει η οδηγία είναι η μέση ετήσια τιμή των 40 mg/m3 και το πλήθος υπερβάσεων της ημερήσιας τιμής των 50mg/m3 περίπου 35 φορές ετησίως.

Από το 2005 ώς το 2011 καταγράφεται συστηματική υπέρβαση και των δύο οριακών τιμών σε πλήθος σταθμών μέτρησης ρύπων του ΥΠΕΚΑ, που είναι εγκατεστημένοι στην Αθήνα. Φέτος, λόγω της εκτεταμένης καύσης στερεών καυσίμων (ξύλου-πέλετ), οι τιμές αυτές χτύπησαν κόκκινο συγκεκριμένες μέρες του περασμένου Δεκέμβρη.

(Ελευθεροτυπία, 15/9/2013)