Τι σημαίνει για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές η απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να κλείσει τον αγωγό East-West

Μια νέα ευπάθεια στην καρδιά του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος αναδεικνύει η  απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να διακόψει τη λειτουργία του πετρελαιαγωγού East-West: ακόμη και οι διαδρομές που έχουν σχεδιαστεί για να παρακάμπτουν τα πιο επικίνδυνα θαλάσσια σημεία διέλευσης της Μέσης Ανατολής δεν βρίσκονται πλέον εκτός της εμβέλειας της διευρυνόμενης σύγκρουσης στην περιοχή.

Σύμφωνα με τις σαουδαραβικές αρχές, ο αγωγός, γνωστός και ως Petroline, τέθηκε εκτός λειτουργίας ως προληπτικό μέτρο, αφού πολλά drones έπληξαν περιοχές γύρω από το Ριάντ και τη Μεδίνα την περασμένη Πέμπτη. Οι επιθέσεις προκάλεσαν τραυματισμούς και υλικές ζημιές, ενώ ομάδες έκτακτης ανάγκης και τεχνικό προσωπικό κινήθηκαν για να ασφαλίσουν την εγκατάσταση και να αξιολογήσουν την κατάσταση.

Ο άμεσος αντίκτυπος στις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου παραμένει αβέβαιος. Η Σαουδική Αραβία δεν έχει διευκρινίσει την έκταση των ζημιών ούτε πότε θα επαναληφθεί η άντληση.

Μια κρίσιμη εναλλακτική 

Ο αγωγός, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, εκτείνεται από το Αμπκάικ, στην πλούσια σε πετρέλαιο ανατολική επαρχία της Σαουδικής Αραβίας, έως το Γιανμπού, στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας. Ο αγωγός λειτουργεί υπό τη διαχείριση της Saudi Aramco και επιτρέπει τη μεταφορά αργού πετρελαίου στο εσωτερικό της χώρας, χωρίς να απαιτείται διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.

Αυτό αποκτά τεράστια σημασία σε περιόδους περιφερειακής σύγκρουσης.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σημεία διέλευσης στον κόσμο, από όπου κανονικά μεταφέρεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Όταν η διέλευση από τα στενά καθίσταται επικίνδυνη ή αδύνατη, η Σαουδική Αραβία μπορεί να χρησιμοποιήσει τον αγωγό Petroline για να μεταφέρει μέρος του αργού προς τα δυτικά και να το φορτώσει σε δεξαμενόπλοια στα λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας.

Το σύστημα έχει ονομαστική μέγιστη δυναμικότητα περίπου 7 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Νωρίτερα φέτος, η Aramco ανακοίνωσε ότι ο αγωγός είχε αυξήσει τη λειτουργία του στο επίπεδο αυτό, προκειμένου να στηρίξει τις προμήθειες και τις εξαγωγές από τις δυτικές ακτές της Σαουδικής Αραβίας.

Παράγοντες της αγοράς, ωστόσο, διευκρινίζουν ότι το ποσό των 7 εκατομμυρίων βαρελιών δεν θα πρέπει να ερμηνεύεται ως άμεση απώλεια 7 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Η δυναμικότητα ενός αγωγού δεν ταυτίζεται με την πραγματική ροή και ούτε όλη η δυναμικότητα του συστήματος προορίζεται για εξαγωγές. Περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μπορούν να κατευθυνθούν σε διυλιστήρια στις δυτικές ακτές.

Οι πρόσφατες εκτιμήσεις εταιρειών που παρακολουθούν τις θαλάσσιες μεταφορές δείχνουν επίσης ότι οι πραγματικές φορτώσεις στο Γιανμπού ήταν σημαντικά χαμηλότερες από τη θεωρητική μέγιστη δυναμικότητα του αγωγού.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η έλλειψη εναλλακτικών

Ως εκ τούτου, η σημασία της διακοπής δεν βρίσκεται τόσο στον αριθμό των βαρελιών που χάνονται άμεσα όσο στο τι αποκαλύπτει για τη συρρίκνωση των ασφαλών εναλλακτικών διαδρομών.

Ο αγωγός East-West σχεδιάστηκε για να προσφέρει στη Σαουδική Αραβία μια εναλλακτική λύση απέναντι στα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, το δυτικό άκρο αυτής της εναλλακτικής εξαρτάται από την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι μεταφορές έχουν δεχθεί ολοένα περισσότερες επιθέσεις από τις δυνάμεις των Χούθι στην Υεμένη.

Οι εξαγωγές πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας είχαν ήδη μειωθεί δραματικά, καθώς τα πλοία αντιμετώπιζαν αυξανόμενους κινδύνους στην Ερυθρά Θάλασσα. Τον Αύγουστο, οι εξαγωγές πετρελαίου του βασιλείου υποχώρησαν περίπου στα 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, στο χαμηλότερο επίπεδο των διαθέσιμων στοιχείων από τις αρχές του 2017.

Τώρα ο αγωγός που τροφοδοτεί αυτή τη δυτική διαδρομή έχει γίνει και ο ίδιος στόχος επιθέσεων.

«Πρόκειται για μια αρκετά σαφή απόδειξη ότι τόσο το Ιράν όσο και οι σύμμαχοί του διαθέτουν τόσο την ικανότητα όσο και τη βούληση να πλήξουν ενεργειακές υποδομές στην περιοχή», εξηγεί ο Gregory Brew, γεωπολιτικός αναλυτής της Eurasia Group. Οι επιθέσεις, πρόσθεσε, καταδεικνύουν την ευπάθεια των ενεργειακών υποδομών απέναντι σε drones και βαλλιστικούς πυραύλους.

Η ευπάθεια αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή οι ενεργειακές υποδομές συχνά συγκεντρώνονται σε σχετικά μικρό αριθμό στρατηγικά σημαντικών εγκαταστάσεων. Ένας και μόνο σταθμός άντλησης, ένας τερματικός σταθμός εξαγωγών ή ένας κόμβος αγωγών μπορεί να επηρεάσει τις ροές πολύ πέρα από το σημείο της επίθεσης.

Οι αγορές πετρελαίου 

Η αρχική αντίδραση των αγορών ήταν έντονη. Το Brent πλησίασε προσωρινά τα 110 δολάρια το βαρέλι την Πέμπτη, καθώς οι επενδυτές αξιολογούσαν τις πιθανές συνέπειες για την προσφορά.

Στη συνέχεια, οι τιμές σταθεροποιήθηκαν, με το Brent να διαπραγματεύεται γύρω στα 105 δολάρια το βαρέλι, μετά την επιβεβαίωση της διακοπής λειτουργίας από το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας.

Η σχετικά περιορισμένη αντίδραση της αγοράς αντανακλά την αβεβαιότητα γύρω από το περιστατικό. Οι traders δεν έχουν μέχρι στιγμής στοιχεία που να δείχνουν ότι ο αγωγός υπέστη σοβαρές δομικές ζημιές ή ότι η διακοπή θα είναι παρατεταμένη.

«Το μέγεθος της διαταραχής έχει ήδη αποτιμηθεί στις τιμές», δήλωσε ο Brew.

Αυτό μπορεί να αλλάξει γρήγορα, ωστόσο, εάν οι επιθεωρήσεις αποκαλύψουν σημαντικές ζημιές ή εάν οι επισκευές διαρκέσουν περισσότερο από το αναμενόμενο.

Η αγορά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη επειδή αρκετά από τα αποθέματα ασφαλείας που βοήθησαν να απορροφηθούν οι διαταραχές στην προσφορά κατά τα πρώτα στάδια της σύγκρουσης μειώνονται. Τα αποθέματα αργού πετρελαίου στις ΗΠΑ έχουν υποχωρήσει, ενώ τα στρατηγικά αποθέματα που απελευθέρωσαν οι κυβερνήσεις έχουν ήδη προσφέρει μεγάλο μέρος του πρόσθετου πετρελαίου που μπορούν άμεσα να διαθέσουν.

Αυτό αφήνει τους καταναλωτές περισσότερο εκτεθειμένους σε νέες διαταραχές.

Η πίεση φτάνει ήδη στους καταναλωτές

Οι συνέπειες της περιφερειακής ενεργειακής κρίσης δεν περιορίζονται πλέον στους traders πετρελαίου και στους διαχειριστές δεξαμενόπλοιων. Οι παγκόσμιες τιμές των καυσίμων έχουν αυξηθεί μαζί με τις τιμές του αργού. Στις ΗΠΑ, η μέση λιανική τιμή της βενζίνης έχει ξεπεράσει τα 4 δολάρια το γαλόνι, ενώ οι τιμές του ντίζελ έχουν αυξηθεί σε επίπεδα-ρεκόρ, περίπου στα 6 δολάρια το γαλόνι.

Η πίεση αναμένεται να είναι ιδιαίτερα έντονη εάν οι διαταραχές συνεχιστούν ταυτόχρονα σε πολλές διαδρομές.

Τα Στενά του Ορμούζ λειτουργούν ήδη σε σημαντικά μειωμένα επίπεδα. Μόλις περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια πετρελαϊκών προϊόντων την ημέρα φέρεται να διέρχονται από την αμφισβητούμενη θαλάσσια οδό, έναντι περίπου 4 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα πριν από τον πόλεμο.

Την ίδια στιγμή, οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα περιορίζουν την ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας να βασίζεται πλήρως στη δυτική διαδρομή εξαγωγών της.

Αυτό δημιουργεί μια επικίνδυνη μορφή «συμπίεσης» του ενεργειακού συστήματος: λιγότερες διαδρομές είναι διαθέσιμες, ενώ οι εναπομείνασες γίνονται ολοένα πιο ευάλωτες.

Ένα νέο στρατηγικό δίλημμα για το Ριάντ

Η Σαουδική Αραβία  μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια γύρω από τον αγωγό και τους σταθμούς άντλησής του, όμως αυτό μπορεί να απαιτήσει τη διάθεση σημαντικών στρατιωτικών πόρων. Ταυτόχρονα, οι συνεχιζόμενες επιθέσεις των Χούθι στις σαουδαραβικές υποδομές και στη ναυσιπλοΐα εγείρουν ερωτήματα σχετικά με το εάν το Ριάντ μπορεί να προστατεύει επ' αόριστον ολόκληρο το δίκτυό του.

«Το βασίλειο βρίσκεται σε δύσκολη θέση», δήλωσε ο Fernando Ferreira της Rapidan Energy Group, προειδοποιώντας ότι η αυξανόμενη πίεση προς το Ιράν θα μπορούσε να ενθαρρύνει περαιτέρω επιθέσεις στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του Κόλπου.

Η εξέλιξη αυτή είναι κρίσιμη για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Η Σαουδική Αραβία θεωρείται παραδοσιακά μία από τις σημαντικότερες πηγές διαθέσιμης παραγωγικής δυναμικότητας στον κόσμο και ένας παράγοντας σταθεροποίησης σε περιόδους διαταραχών της προσφοράς. Ωστόσο, η διαθέσιμη παραγωγική δυναμικότητα είναι χρήσιμη μόνο εάν το πετρέλαιο που παράγεται μπορεί να φτάσει με ασφάλεια στους καταναλωτές.

Μια προειδοποίηση για το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα

Η διακοπή λειτουργίας του αγωγού East-West δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι επίκειται μεγάλη παγκόσμια έλλειψη πετρελαίου. Εάν οι ζημιές είναι περιορισμένες και η άντληση αποκατασταθεί γρήγορα, ο αντίκτυπος στην αγορά μπορεί να εξασθενήσει σχεδόν τόσο γρήγορα όσο εμφανίστηκε.

Ωστόσο, δεν παύει να αποτελεί ένα ευρύτερο προειδοποιητικό μήνυμα.

Η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο πετρέλαιο υπάρχει στο υπέδαφος ή από το πόσο μπορεί να παράγει μια χώρα. Εξαρτάται επίσης από το εάν οι αγωγοί, τα λιμάνια, τα δεξαμενόπλοια και οι θαλάσσιες οδοί μπορούν να λειτουργούν με ασφάλεια.

Η Σαουδική Αραβία κατασκεύασε τον Petroline για να μειώσει την εξάρτησή της από τα Στενά του Ορμούζ. Όμως, καθώς η Ερυθρά Θάλασσα γίνεται ολοένα πιο αμφισβητούμενη και ο ίδιος ο αγωγός αποτελεί πλέον στόχο, η προσεκτικά σχεδιασμένη εναλλακτική υποδομή του βασιλείου δοκιμάζεται και από τις δύο κατευθύνσεις.