Αποθήκευση: Ο λογαριασμός των περικοπών ΑΠΕ και ο αγώνας για περισσότερες μπαταρίες

Σε έναν από τους κρίσιμους παράγοντες για την επόμενη φάση ανάπτυξης της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού εξελίσσεται η αποθήκευση, καθώς η ταχεία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος των ΑΠΕ δεν έχει μέχρι σήμερα συνοδευτεί από αντίστοιχη ανάπτυξη μπαταριών και άλλων μέσων ευελιξίας.

Το αποτέλεσμα γίνεται περισσότερο εμφανές όσο αυξάνονται οι ώρες υψηλής παραγωγής από φωτοβολταϊκά. Η προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας ξεπερνά σε συγκεκριμένες ώρες τις δυνατότητες απορρόφησης του συστήματος, οδηγώντας σε μηδενικές ή αρνητικές τιμές αλλά και σε αυξανόμενες περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ.

Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι περικοπές πράσινης παραγωγής έφθασαν περίπου τις 1,6 TWh, ενώ εκτιμήσεις παραγόντων της αγοράς τοποθετούν το μέγεθος για το σύνολο του έτους στην περιοχή των 3-3,2 TWh.

Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για τους παραγωγούς ΑΠΕ, αλλά συνολικά για τη λειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς. Με μεγαλύτερη αποθηκευτική ικανότητα, μέρος της ενέργειας που σήμερα περικόπτεται θα μπορούσε να αποθηκεύεται στις ώρες μεγάλης παραγωγής και να επιστρέφει στο σύστημα το απόγευμα και το βράδυ, όταν μειώνεται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών και αυξάνεται η ανάγκη συμμετοχής των θερμικών μονάδων.

Το κόστος για το σύστημα

Η οικονομική διάσταση του προβλήματος δεν είναι εύκολο να αποτυπωθεί σε έναν μοναδικό αριθμό, καθώς περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες κόστους και απαιτεί προσοχή ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις.

Ωστόσο, υπολογισμοί που γίνονται στην αγορά δείχνουν το μέγεθος της επιβάρυνσης. Εφόσον οι ετήσιες περικοπές κινηθούν στις 3 TWh, η αξία της μη αξιοποιούμενης ενέργειας αντιστοιχεί ενδεικτικά σε 150 εκατ. ευρώ με τιμή 50 ευρώ/MWh και σε 300 εκατ. ευρώ με τιμή 100 ευρώ/MWh.

Στον συνολικό λογαριασμό πρέπει να συνυπολογιστούν οι ανάγκες που δημιουργούνται για τη διατήρηση της ευστάθειας του ηλεκτρικού συστήματος και οι ανακατανομές παραγωγής, καθώς σε περιόδους υψηλής διείσδυσης ΑΠΕ ο ΑΔΜΗΕ χρειάζεται να διασφαλίζει ότι υπάρχει επαρκής διαθέσιμη ισχύς και εφεδρεία.

Παράγοντες της αγοράς συνδέουν σημαντικό μέρος της αύξησης του κόστους του ΛΠ3 και της αγοράς εξισορρόπησης με αυτές τις ανάγκες, εκτιμώντας ότι η σχετική επιβάρυνση μπορεί να κινείται σε επίπεδα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ ετησίως.

Πρόσθετη παράμετρο αποτελεί το κόστος που συνδέεται με την αποζημίωση περικοπτόμενης παραγωγής ΑΠΕ. Υπό συγκεκριμένες παραδοχές, η συνολική οικονομική επίπτωση που σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την ανεπαρκή αποθήκευση μπορεί, σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, να προσεγγίζει ακόμη και το 1 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση.

Τι μπορούν να αλλάξουν οι μπαταρίες

Η σημασία της αποθήκευσης αναγνωρίζεται πλέον και στον κυβερνητικό σχεδιασμό. Όπως επισημάνθηκε στην πρόσφατη παρουσίαση του ΥΠΕΝ για τον στόχο μείωσης του ενεργειακού κόστους κατά 30%, στις ώρες περιορισμένης συμμετοχής των ΑΠΕ οι τιμές μπορούν να διαμορφώνονται αισθητά υψηλότερα. Η αποθήκευση μπορεί να περιορίσει αυτές τις αιχμές, μειώνοντας παράλληλα την ανάγκη λειτουργίας ακριβότερων μονάδων φυσικού αερίου.

Ταυτόχρονα, οι μπαταρίες μπορούν να προσφέρουν υπηρεσίες εφεδρείας, περιορίζοντας μέρος των πρόσθετων αναγκών που δημιουργεί για το σύστημα η υψηλή διείσδυση μεταβλητών ΑΠΕ.

Τα πρώτα στοιχεία από τη λειτουργία μπαταριών στην ελληνική αγορά δείχνουν ήδη αυτή την κατεύθυνση. Παρά το γεγονός ότι η εγκατεστημένη ισχύς παραμένει ακόμη περιορισμένη, οι πρώτες μονάδες απορροφούν ενέργεια κυρίως τις ώρες υψηλής ηλιακής παραγωγής και την επιστρέφουν στο σύστημα τις απογευματινές και βραδινές ώρες.

600 εκατ. ευρώ για αποθήκευση

Το επόμενο διάστημα αναμένεται σημαντική επιτάχυνση των επενδύσεων. Μέχρι σήμερα έχουν διατεθεί 400 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ άλλα 200 εκατ. ευρώ προβλέπονται μέσω της ρήτρας διαφυγής.

Έχουν ολοκληρωθεί τρεις διαγωνισμοί για έργα αποθήκευσης, ενώ στο συνολικό πλέγμα περιλαμβάνονται τα φωτοβολταϊκά στέγης με μπαταρίες, προγράμματα αποθήκευσης για επιχειρήσεις και το έργο αντλησιοταμίευσης της Αμφιλοχίας. Παράλληλα προχωρούν άλλα έργα αντλησιοταμίευσης και η δυνατότητα προσθήκης αποθήκευσης σε έργα ΑΠΕ.

Στην προηγούμενη φάση αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων, η κυβερνητική επιλογή ήταν να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε προγράμματα ενεργειακής εξοικονόμησης και αναβάθμισης, με το σκεπτικό της μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας για την οικονομία, και όχι να κατευθυνθεί μεγαλύτερο μέρος των πόρων αποκλειστικά στην επιδότηση μπαταριών.

Πλέον όμως οι ανάγκες του ηλεκτρικού συστήματος έχουν μεταβληθεί. Η μεγάλη αύξηση των ΑΠΕ καθιστά την αποθήκευση αναγκαίο συμπλήρωμα της νέας παραγωγικής βάσης.

Στόχος 1,5 GW μέσα στο 2027

Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για αποθήκευση, αυτοκατανάλωση και ΟΤΑ, καθώς και στήριξη μεγάλων έργων τόσο σε συνδυασμό με ΑΠΕ όσο και standalone.

Παράλληλα έχει ανοίξει ο δρόμος για την ανάπτυξη μεμονωμένων μπαταριών με όρους αγοράς, με το σχετικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο να φθάνει τα 4,7 GW.

Με βάση τον κυβερνητικό προγραμματισμό, η εγκατεστημένη αποθήκευση αναμένεται να φθάσει περίπου το 1 GW έως το τέλος του 2026 και το 1,5 GW μέχρι τα μέσα του 2027, με σημαντική περαιτέρω ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια.

Η επιτάχυνση αυτή θεωρείται κρίσιμη για να μπορέσει η αγορά να αξιοποιήσει αποτελεσματικότερα τη μεγάλη παραγωγική βάση ΑΠΕ που έχει ήδη δημιουργηθεί. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να προστεθούν περισσότερα φωτοβολταϊκά και αιολικά, αλλά να δημιουργηθεί η ευελιξία που θα επιτρέπει στο σύστημα να μεταφέρει την πράσινη ενέργεια από τις ώρες που περισσεύει στις ώρες που πραγματικά χρειάζεται.