Βιομάζα και Βιοενέργεια: Από αβέβαιη προοπτική σε ρεαλιστικό μοχλό περιφερειακής ανάπτυξης

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό δυναμικό στερεής βιομάζας που παραμένει ανεκμετάλλευτο, με δυνατότητα να στηρίξει την κλιματική ανθεκτικότητα, τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση και την ανάπτυξη των περιφερειών. Μέσω συντονισμένης δράσης, δημιουργίας βιοκόμβων logistics και εφαρμογής συστημάτων πιστοποίησης αειφορίας, η βιοενέργεια μπορεί να μετατραπεί από αβέβαιη προοπτική σε ρεαλιστικό και στρατηγικό μοχλό ανάπτυξης, ξεκινώντας από το 2026.

Η νέα ευρωπαϊκή ατζέντα και η θέση της βιοενέργειας

Το 2026 βρίσκει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια κρίσιμη καμπή: η ανάγκη για επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης συνυπάρχει με την απαίτηση για οικονομική ανθεκτικότητα, ενεργειακή ασφάλεια, μετριασμό του ενεργειακού κόστους και του κόστους διαβίωσης και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Μέσα σε αυτό το μεταβαλλόμενο τοπίο, η βιοενέργεια εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο σταθερό και προσβάσιμο πυλώνα ανανεώσιμης ενέργειας στην Ευρώπη με συνεισφορά 52% συνολικά σε ηλεκτροπαραγωγή, θέρμανση/ψύξη και μεταφορές.

Η πρόσφατη δημοσίευση του νέου στρατηγικού πλαισίου της Ε.Ε. για μια ανταγωνιστική και βιώσιμη βιοοικονομία δημιουργεί υποχρεώσεις αλλά και μοναδικές ευκαιρίες για τα κράτη-μέλη. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα καλείται να ολοκληρώσει την κατάρτιση ενός Εθνικού Σχεδίου Βιοοικονομίας, στο οποίο η Ελληνική Εταιρεία Ανάπτυξης Βιομάζας (ΕΛΕΑΒΙΟΜ) επισημαίνει την ανάγκη η βιοενέργεια να ενταχθεί με σαφή, λειτουργικό και ολοκληρωμένο τρόπο μέσα από την ανάπτυξη πολυπαραγωγικών μοντέλων, τροφοδοτώντας βιοβασισμένες κυκλικές αλυσίδες αξίας.

Το ευρωπαϊκό περιβάλλον για το 2026: δέσμευση άνθρακα, κυκλικότητα και βιωσιμότητα

Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο πιστοποίησης απορροφήσεων άνθρακα και οι ενισχυμένες απαιτήσεις της οδηγίας RED για αειφορία διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου η στερεή βιομάζα αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα επίτευξης κλιματικών στόχων.

Η αξιοποίηση υπολειμματικής αγροτικής, δασικής, αγροβιομηχανικής και αστικής βιομάζας μπορεί να στηρίξει:

• παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και ΣΗΘΥΑ,

• παραγωγή στερεών βιοκαυσίμων,

• παραγωγή βιοάνθρακα,

• δέσμευση και αποθήκευση βιογενούς CO₂ (BioCCS, biochar carbon removal - BCR),

• παραγωγή βιοπροϊόντων στο πλαίσιο της κυκλικής βιοοικονομίας.

Σε όλο αυτό το πλέγμα εφαρμογών, η πιστοποίηση αειφορίας μέσω σχημάτων όπως το SURE - του οποίου η ΕΛΕΑΒΙΟΜ αποτελεί εθνικό φορέα υποστήριξης - κατοχυρώνει τη διαφάνεια, την ιχνηλασιμότητα και την ασφαλή συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο. Η επαλήθευση αειφορίας δεν αποτελεί πλέον «προαιρετική υπεραξία», αλλά αναγκαία προϋπόθεση για συμμετοχή στην αγορά ενέργειας.

Το ανεκμετάλλευτο δυναμικό της Ελλάδας: αγροτική και δασική βιομάζα

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικούς πόρους στερεής βιομάζας που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανενεργοί. Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ υπογραμμίζει σταθερά ότι η οργανωμένη αξιοποίησή τους μπορεί να ενισχύσει την ενεργειακή αυτάρκεια αγροτικών και ορεινών περιοχών, να μειώσει το κόστος παραγωγής αγροτικών και αγροδιατροφικών εκμεταλλεύσεων και να συμβάλει στη διαχείριση κινδύνου πυρκαγιών.

Η εφαρμογή του Ν. 5106/2024 για τη δασική διαχείριση αποτελεί μια σημαντική τομή, αλλά απαιτεί εξειδίκευση και συνοδευτικές πιλοτικές δράσεις, ώστε να εμπεδωθεί το απαραίτητο κλίμα εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Εξίσου κρίσιμο είναι να κινητοποιηθεί το δυναμικό των υπολειμμάτων δενδροκομίας και αγρωστωδών καλλιεργειών, τα οποία σήμερα συχνά καίγονται στο χωράφι, επιβαρύνοντας το περιβάλλον και υποβαθμίζοντας την ποιότητα του αέρα.

Τα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας»: η στρατηγική που περιμένει εφαρμογή

Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ επαναφέρει σταθερά την πρόταση για τη δημιουργία «Πράσινων Σημείων Βιομάζας», δηλαδή βιοκόμβων συγκέντρωσης, διαλογής και προκατεργασίας βιομάζας από διαφορετικές πηγές, που μπορούν να γίνουν τοπικά κέντρα logistics για την ελληνική βιοοικονομία.

Τέτοια σημεία προσφέρουν πολλαπλά οφέλη:

• Μείωση κόστους συλλογής και μεταφοράς,

• Σταθερή ποιότητα καυσίμου ή ενδιάμεσων υλών,

• Ενσωμάτωση δημοτικών, αγροτικών, αστικών και περιαστικών ρευμάτων βιομάζας,

• Αυξημένη πυροπροστασία μέσω οργανωμένης απομάκρυνσης βιομάζας.

Όπως συνηθίζουμε να λέμε, «Το δυναμικό βιομάζας υπάρχει - λείπουν η οργάνωση, η βούληση και τα κίνητρα να το αξιοποιήσουμε». Με τα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας», η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει έναν διαχρονικά ανεκμετάλλευτο πόρο σε στρατηγικό εργαλείο ανάπτυξης και ασφάλειας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Ηλεκτροπαραγωγή και ΣΗΘΥΑ: Σταθερότητα σε μια περίοδο μεταβλητότητας

Σε ένα ενεργειακό σύστημα που «βηματίζει» με υψηλή διείσδυση διαλειπουσών ΑΠΕ, η βιομάζα προσφέρει κάτι πολύτιμο: προβλεψιμότητα και ευελιξία. Οι μονάδες βιομάζας μπορούν να λειτουργήσουν ως σταθερή βάση σε περιφερειακά δίκτυα ή να υποστηρίξουν τοπικές βιομηχανίες μέσα από συστήματα συμπαραγωγής ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας υψηλής απόδοσης (ΣΗΘΥΑ).

Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ υπογραμμίζει την ανάγκη διατήρησης του υφιστάμενου στόλου μονάδων ηλεκτροπαραγωγής από βιομάζα και ταυτόχρονα τη δημιουργία νέων μικρής και μεσαίας κλίμακας εκεί όπου υπάρχει διαθέσιμο καύσιμο και δυνατότητα πλήρους αξιοποίησης της συμπαραγόμενης θερμότητας από θερμικούς καταναλωτές.

Στερεά βιοκαύσιμα, θέρμανση και βιομηχανικές διεργασίες

Η παραγωγή πέλλετ, μπρικετών και άλλων στερεών βιοκαυσίμων στην Ελλάδα έχει προοπτικές σημαντικής ανάπτυξης, αρκεί να διασφαλιστεί η ποιότητα, η σταθερή προμήθεια πρώτης ύλης και η τήρηση πιστοποίησης.

Η χρήση σύγχρονων λεβήτων πέλλετ σε κατοικίες και μικρές εγκαταστάσεις αποτελεί βιώσιμη, οικονομική και χαμηλών εκπομπών λύση, ενώ το βιομηχανικό φορτίο (ξηραντήρια, θερμοκήπια, βιοτεχνίες τροφίμων, κ.α.) μπορεί να ωφεληθεί άμεσα από τη μετάβαση σε στερεή βιομάζα. Ειδικότερα στον οικιακό τομέα και όπως προβλέπεται στο επικαιροποιημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), η σύγχρονη βιοθερμότητα με πέλλετ υπολογίζεται να συνεισφέρει έως 20% μέχρι το 2030 και έως 26% μέχρι το 2050 στο μίγμα καυσίμων, αποτελώντας μαζί με τις αντλίες θερμότητας τα βασικά ανανεώσιμα οχήματα της πράσινης μετάβασης του συγκεκριμένου κλάδου.

Βιοάνθρακας και δέσμευση CO₂: το κρυμμένο κλιματικό δυναμικό

Η δυνατότητα παραγωγής βιοάνθρακα στην Ελλάδα υπερβαίνει το ένα εκατομμύριο τόνους ετησίως, οδηγώντας δυνητικά σε στόχο δέσμευσης 2,5 εκατομμυρίων τόνων CO₂ ετησίως μέχρι το 2050, όπως αναφέρεται και στο επικαιροποιημένο ΕΣΕΚ. Αυτό καθιστά τον βιοάνθρακα όχι μόνο τεχνολογία αγροτικής ενίσχυσης, αλλά και στρατηγικό εργαλείο κλιματικής πολιτικής για τον αγροκτηνοτροφικό τομέα.

Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις σχετικά με το ευρωπαϊκό πλαίσιο απορροφήσεων άνθρακα (Carbon Removal & Carbon Framing - CRCF) και υποστηρίζει την ένταξη του βιοάνθρακα σε γεωργικές και περιβαλλοντικές πρακτικές.

Δήμοι και ΔηΣΜΕ: η τοπική αυτοδιοίκηση μπροστά σε νέες υποχρεώσεις

Οι Δήμοι, στο πλαίσιο κατάρτισης των Δημοτικών Σχεδίων Μείωσης Εκπομπών (ΔηΣΜΕ), θα κληθούν να παρουσιάσουν συγκεκριμένες δράσεις για την κλιματική τους προσαρμογή.

Η αξιοποίηση της δημοτικής βιομάζας - από κλαδέματα, καθαρισμούς κοινόχρηστων χώρων, ζώνες πυροπροστασίας - μπορεί να αποτελέσει ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος των Δήμων, αντικαθιστώντας ορυκτά καύσιμα σε δημοτικές εγκαταστάσεις.

Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ θα συνεχίσει να υποστηρίζει την αυτοδιοίκηση με παροχή τεχνογνωσίας, προβολή καλών πρακτικών από Ελλάδα και εξωτερικό και προτάσεις για την ορθολογική διαχείριση της αστικής και περιαστικής βιομάζας.

Το 2026 ως έτος επιτάχυνσης: τι χρειάζεται τώρα

Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια μοναδική ευκαιρία: να εντάξει οργανωμένα τη βιοενέργεια στην εθνική στρατηγική βιοοικονομίας και να αξιοποιήσει πόρους που παραμένουν αναξιοποίητοι, αναγνωρίζοντας την τριπλή της διάσταση σε ενεργειακή μετάβαση, κυκλική οικονομία και κλιματική ανθεκτικότητα. Παρά το γεγονός ότι η πολιτική για την κινητοποίηση του δυναμικού βιομάζας διασπείρεται μέσα σε διαφορετικά χαρτοφυλάκια τουλάχιστον τριών υπουργείων (ΥΠΕΝ, Αγροτικής Ανάπτυξης, Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας) και πέντε Γενικών Γραμματειών (Ενέργειας, Δασών, Διαχείρισης Αποβλήτων, Αγροτικής Ανάπτυξης, Πολιτικής Προστασίας), ήρθε η ώρα της συναντίληψης, της κοινής δράσης, της συντονισμένης στρατηγικής και της αποτελεσματικής υλοποίησης.

Για να γίνει αυτό, απαιτούνται:

• οργανωμένη πολιτική για τις εφοδιαστικές αλυσίδες,

• ενεργοποίηση των Πράσινων Σημείων Βιομάζας,

• υποστήριξη μικρών και μεσαίων έργων βιομάζας,

• ένταξη της βιοενέργειας στον σχεδιασμό των Δήμων και Περιφερειών,

• ισχυρό πλαίσιο πιστοποίησης αειφορίας,

• χρηματοδότηση συνδυαστικών έργων διαχείρισης δασικής και αγροτικής βιομάζας, καθώς και γεωργίας άνθρακα.

Η ΕΛΕΑΒΙΟΜ παραμένει σταθερά προσανατολισμένη στη διαμόρφωση ενός ώριμου και αξιόπιστου κλάδου βιοενέργειας, ικανού να στηρίξει την ελληνική βιοοικονομία και την κλιματική προσαρμογή. Η Ελλάδα διαθέτει πόρους, γνώση και ανθρώπινο δυναμικό. Εκείνο που χρειάζεται τώρα είναι η επιτάχυνση των αποφάσεων και η σύγκλιση των αρμοδιοτήτων προς έναν κοινό στόχο. Το νέο έτος μπορεί να αποτελέσει το σημείο αναφοράς - τη χρονιά που πολιτεία, αυτοδιοίκηση και αγορά θα ευθυγραμμιστούν και θα μετατρέψουν ένα διαχρονικά ανεκμετάλλευτο δυναμικό σε πραγματική περιφερειακή και εθνική προοπτική.

Με συντονισμένη δράση, η βιώσιμη αξιοποίηση βιομάζας μέσω της βιοενέργειας και των βιοπροϊόντων μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους πιο ισχυρούς μοχλούς βιώσιμης ανάπτυξης της χώρας. Το παράθυρο ευκαιρίας είναι ανοιχτό - το 2026 θα δείξει αν όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς διαθέτουν τη βούληση, υπομονή και επιμονή να το αξιοποιήσουν.

________

Ο Νίκος Δαμάτης είναι Διπλ. Μηχανικός Παραγωγής & Διοίκησης | Γεν. Γραμματέας Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Ανάπτυξης Βιομάζας (ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ.)

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress: Η αγορά των ΑΠΕ μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα – Φόβοι και προσδοκίες από τη νέα χρονιά.