Πόρισμα ENTSO-E τεχνικές αστοχίες και όχι οι ΑΠΕ ευθύνονται για το μπλακ άουτ της Ισπανίας - τα διδάγματα για την Ελλάδα

Το μπλακ άουτ που βύθισε στις 28 Απριλίου την Ισπανία και την Πορτογαλία στο σκοτάδι για αρκετές ώρες ήταν αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας ασυνήθιστων ηλεκτρικών διαταραχών, οι οποίες εξελίχθηκαν σε μια ανεξέλεγκτη αλυσίδα γεγονότων. Το προκαταρκτικό πόρισμα του ENTSO-E, του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας, κάνει λόγο για ένα «πρωτοφανές φαινόμενο» όχι μόνο για την Ευρώπη, αλλά πιθανότατα και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η έκταση του γεγονότος ήταν τέτοια που χαρακτηρίστηκε ως το σοβαρότερο μπλακ άουτ της τελευταίας εικοσαετίας στην ήπειρο, πλήττοντας όχι μόνο την ηλεκτροδότηση αλλά και κρίσιμες υποδομές επικοινωνιών, όπως το διαδίκτυο και τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας.

Σύμφωνα με το πόρισμα, το συμβάν ξεκίνησε περίπου 30 λεπτά πριν από τη γενικευμένη διακοπή, όταν οι χειριστές των δικτύων της Ιβηρικής κατέγραψαν διαδοχικές διακυμάνσεις στη συχνότητα, την ισχύ και την τάση του συστήματος. Για να σταθεροποιήσουν την κατάσταση, οι διαχειριστές προχώρησαν στη μείωση των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας προς τη Γαλλία – μια κίνηση που πρόσκαιρα φάνηκε να αποδίδει, αλλά προκάλεσε αντίθετα αποτελέσματα στο εσωτερικό της Ιβηρικής.

Η μείωση των διασυνοριακών ροών είχε ως αποτέλεσμα υπερτάσεις στο ισπανικό και πορτογαλικό δίκτυο, οι οποίες με τη σειρά τους οδήγησαν σε αυτόματες αποσυνδέσεις μονάδων ανανεώσιμων πηγών – κυρίως αιολικών και φωτοβολταϊκών. Η απώλεια αυτής της ισχύος δημιούργησε νέο κύμα διαταραχών, που επηρέασε και τις θερμικές μονάδες, προκαλώντας αλυσιδωτές αποσυνδέσεις παραγωγών χωρίς να ενεργοποιηθούν έγκαιρα εφεδρικές μονάδες.

Σε διάστημα λίγων λεπτών, η αδυναμία αντιστάθμισης των απωλειών οδήγησε σε κατάρρευση συστήματος σε όλη την Ιβηρική, με εκατομμύρια καταναλωτές χωρίς ρεύμα επί ώρες.

Ασάφειες, ελλιπή δεδομένα και διαφωνίες

Η έρευνα των ευρωπαϊκών αρχών παραμένει σε εξέλιξη. Το προσωρινό πόρισμα, που συντάχθηκε από ομάδα 45 τεχνικών εμπειρογνωμόνων, αναγνωρίζει ότι η πλήρης εικόνα του τι συνέβη παραμένει ελλιπής, καθώς ορισμένα κρίσιμα δεδομένα δεν παραδόθηκαν ποτέ στον ισπανικό διαχειριστή Red Eléctrica de España (REE).

Όπως ανέφερε ο αντιπρόεδρος της επιτροπής, Klaus Kaschnitz, «ορισμένοι τρίτοι φορείς δεν επέτρεψαν τη μετάδοση ουσιωδών τεχνικών πληροφοριών», γεγονός που δυσχεραίνει τη χαρτογράφηση της αρχικής αιτίας.

Παράλληλα, υπάρχουν διαφωνίες για την ευθύνη. Η Ισπανίδα υπουργός Οικολογικής Μετάβασης, Sara Aagesen, υποστήριξε ότι το δίκτυο δεν διέθετε επαρκές σύστημα ελέγχου τάσης την κρίσιμη ημέρα. Από την πλευρά της, η πρόεδρος της REE, Beatriz Corredor, απέδωσε μέρος της ευθύνης στους παραδοσιακούς παραγωγούς – πυρηνικούς, υδροηλεκτρικούς και φυσικού αερίου – υποστηρίζοντας ότι τα όρια προστασίας των εγκαταστάσεών τους είχαν ρυθμιστεί υπερβολικά συντηρητικά, με αποτέλεσμα να αποσυνδεθούν πιο γρήγορα απ’ ό,τι θα έπρεπε.

Όχι αποτυχία των ΑΠΕ, αλλά πολυπαραγοντική κρίση

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα του πορίσματος είναι ότι το μπλακ άουτ δεν προκλήθηκε από την υψηλή διείσδυση των ΑΠΕ, όπως αρχικά υπέθεσαν ορισμένοι αναλυτές. Αντίθετα, όπως επισημαίνει η δεξαμενή σκέψης Ember, που συμμετείχε στην ανάλυση, το φαινόμενο προήλθε από μια σειρά τεχνικών αστοχιών σε διαφορετικά σημεία του συστήματος, οι οποίες ενισχύθηκαν από μηχανισμούς προστασίας που λειτούργησαν αντίστροφα από τον σκοπό τους.

Με άλλα λόγια, δεν υπήρξε ένα ενιαίο σφάλμα, αλλά μια σύνθετη τεχνική αλληλουχία που προκάλεσε την κατάρρευση.

Το τελικό πόρισμα το 2026 

Το τελικό πόρισμα του ENTSO-E αναμένεται να δοθεί στη δημοσιότητα το πρώτο τρίμηνο του 2026 και θα περιλαμβάνει συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών ηλεκτρικών δικτύων. Ανάμεσά τους, εξετάζεται η ανάγκη αναθεώρησης των πρωτοκόλλων προστασίας, καλύτερης ανταλλαγής δεδομένων σε πραγματικό χρόνο μεταξύ των διαχειριστών και αυτοματισμών πρόληψης cascading failures.

Τα διδάγματα για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, το επεισόδιο της Ιβηρικής αποτελεί καμπανάκι προειδοποίησης. Ο ΑΔΜΗΕ έχει επενδύσει σημαντικά στην ψηφιοποίηση και την ενίσχυση της ευστάθειας του συστήματος, ωστόσο το ισπανικό συμβάν δείχνει πόσο ευάλωτα παραμένουν ακόμη και τα πιο ανεπτυγμένα δίκτυα απέναντι σε αλληλεπιδράσεις τάσης, συχνότητας και παραγωγής.

Η συνεχώς αυξανόμενη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα – σε συνδυασμό με τις μεγάλες διεθνείς διασυνδέσεις που αναπτύσσονται (Αίγυπτος, Κύπρος, Ιταλία) – καθιστά αναγκαία την αναθεώρηση των πρωτοκόλλων προστασίας και την πλήρη διαλειτουργικότητα όλων των συστημάτων.

Το «μάθημα» από την Ισπανία είναι σαφές: ακόμη και αν οι ΑΠΕ δεν αποτελούν την αιτία μιας διαταραχής, η ταχύτητα αντίδρασης του συστήματος, οι σωστά ρυθμισμένοι αυτοματισμοί και η ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των διαχειριστών είναι ζωτικής σημασίας για να αποφευχθεί ένα ευρωπαϊκό ντόμινο.