Το ETS2 αναδιαμορφώνει την αγορά άνθρακα της ΕΕ έως το 2030: Στο επίκεντρο οι οδικές μεταφορές και η θέρμανση κτιρίων

Το νέο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 2 (ΣΕΔΕ ΙΙ/ETS2) της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να αγγίξει άμεσα την οικιακή θέρμανση και τους προμηθευτές / πρατήρια καυσίμων έως το 2027. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση–τομή στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης  για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς επεκτείνει την τιμολόγηση άνθρακα σε τομείς που δεν καλύπτονταν από το αρχικό ETS1 (ΣΕΔΕ), όπως οι οδικές μεταφορές, τα κτίρια και δραστηριότητες μικρής κλίμακας. Το ETS2 θεσπίστηκε στο πλαίσιο του πακέτου Fit for 55, έχει σχεδιαστεί για να επιταχύνει την απανθρακοποίηση σε αυτούς τους τομείς, οι οποίοι αθροιστικά αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ. Μέχρι το 2030, το ΣΕΔΕ ΙΙ εκτιμάται ότι θα εξελιχθεί στη μεγαλύτερη αγορά άνθρακα της ΕΕ, υπερβαίνοντας το ETS1, με εκτιμώμενο όγκο 1,1 δισ. τόνους CO₂ (MtCO₂) υπό την αρμοδιότητά του μέχρι το 2027. Αξίζει να σημειωθεί ότι μόνο οι οδικές μεταφορές αναμένεται να συνεισφέρουν περίπου 596 MtCO₂, δηλαδή πάνω από το ήμισυ του συνόλου, γεγονός που υπογραμμίζει τον κεντρικό τους ρόλο στο σύστημα.

Το ETS2 λειτουργεί θέτοντας ένα ανώτατο όριο (cap) για το σύνολο των επιτρεπόμενων εκπομπών, με το όριο αυτό να μειώνεται σταδιακά ώστε να ευθυγραμμιστεί με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης 55% έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Σε αντίθεση με το ETS1, όπου η υποχρέωση συμμόρφωσης προκύπτει από την καύση καυσίμων στην τελική χρήση, το ETS2 απαιτεί από τις ρυθμιζόμενες εταιρείες - προμηθευτές καυσίμων, να συμμορφώνονται με την υποχρέωση αγοράς δικαιωμάτων εκπομπής. Οι ρυθμιζόμενες εταιρείες οφείλουν να αγοράζουν δικαιώματα για την κάλυψη των εκπομπών που αντιστοιχούν στα καύσιμα που θέτουν σε κατανάλωση, δημιουργώντας ισχυρό οικονομικό κίνητρο για μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος. Καθώς το ανώτατο όριο μειώνεται, η προσφορά δικαιωμάτων περιορίζεται προοδευτικά, ωθώντας την τιμή άνθρακα υψηλότερα και ενθαρρύνοντας επενδύσεις σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Vertis Environmental Finance, έως το 2030 η τιμή των EUA2 θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα 147,8 € ανά δικαίωμα, αντανακλώντας ένα διαρθρωτικό έλλειμμα στην αγορά που αναμένεται να αναδειχθεί έως το 2029 λόγω μειούμενης προσφοράς και της διατήρησης της ζήτησης.

Οι προοπτικές για μείωση των εκπομπών στο ETS2 ενισχύονται από τη χρήση βιώσιμων βιοκαυσίμων στις οδικές μεταφορές, την ταχεία διείσδυση υβριδικών/ηλεκτρικών οχημάτων και ευρεία υιοθέτηση αντλιών θερμότητας στα κτίρια. Οι προβλέψεις δείχνουν αύξηση κατά 73 % στη χρήση βιοκαυσίμων μεταξύ 2024 και 2030, λόγω των υποχρεώσεων που επιβάλλει η οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (RED) σε κάθε χώρα και της αυξανόμενης ζήτησης για βιώσιμα καύσιμα. Μέχρι το 2030, τα βιοκαύσιμα αναμένεται να αντιπροσωπεύουν περίπου το 14% του μείγματος καυσίμων οδικών μεταφορών, με την υποστήριξη ισχυρών πολιτικών της ΕΕ και επενδύσεων σε υποδομές. 

Η ΕΕ εξετάζει πρόσθετες δικλίδες για τη μεταβλητότητα τιμών του ETS2. Τον Ιούνιο 2025, αρκετά κράτη-μέλη πρότειναν την ενίσχυση του προσαρμοσμένου στον πληθωρισμό ανώτατου ορίου των €45/EUA2, μεταξύ άλλων μέσω έγχυσης πρόσθετων δικαιωμάτων από το Αποθεματικό Σταθερότητας Αγοράς του ETS2 (MSR). Η μοντελοποίηση δείχνει ότι η έγχυση 90 εκατ. πρόσθετων EUA2 όταν οι τιμές υπερβούν το όριο, πιθανότατα το 2029–2030, θα μπορούσε να συγκρατήσει την τιμή στα €111,4/EUA2 έως το 2030, έναντι €147,8/EUA2 στο βασικό σενάριο. Παρότι τέτοια μέτρα μετριάζουν τις απότομες ανόδους, δεν αναιρούν την πορεία προς διαρθρωτικό έλλειμμα, διασφαλίζοντας ότι το ETS2 παραμένει ισχυρό εργαλείο απανθρακοποίησης.

Συνοπτικά, το ETS2 έρχεται να επεκτείνει την τιμολόγηση άνθρακα σε οδικές μεταφορές, κτίρια και επιλεγμένες μικρές βιομηχανικές χρήσεις, με σταδιακά αυστηρότερο cap, αυξημένη τιμή άνθρακα και ταχεία διάδοση βιοκαυσίμων και λύσεων χαμηλών εκπομπών. Η εξέλιξη της αγοράς έως το 2030 θα προκύψει από την αλληλεπίδραση ρυθμιστικών παρεμβάσεων (π.χ. MSR2), τεχνολογικής ωρίμανσης και δυναμικής ζήτησης/προσφοράς, καθιστώντας το ETS2 βασικό μοχλό απανθρακοποίησης. Πιθανή μελλοντική ενοποίηση με το ETS1 δεν μπορεί ακόμη να χρονοθετηθεί· προτεραιότητα είναι η εδραίωση λειτουργικών μηχανισμών τιμολόγησης και διαρθρωτικής μείωσης των εκπομπών.