Στον αέρα το καλώδιο Ελλάδας - Κύπρου μετά το «πάγωμα» των πληρωμών και την αποχώρηση των ερευνητικών πλοίων - Το «χαρτί» του Ισραήλ και πώς μπορεί να το αξιοποιήσει η Αθήνα

Απέναντι στον υπαρκτό κίνδυνο της αδρανοποίησης, όπως συνέβη κατά το παρελθόν με άλλα μεγαλόπνοα project, βρίσκεται το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου, μετά το προσωρινό πάγωμα πληρωμών προς τη γαλλική Nexans και την αναστολή των εργασιών, με τον απόπλου από το Ηράκλειο και του δεύτερου ερευνητικού σκάφους που επιστρέφει στη βάση του στην Ιταλία.

Στη πραγματικότητα η κυβέρνηση δείχνει να είχε υποτιμήσει το κίνδυνο και το πολύμηνο powergame της Τουρκίας γύρω από το έργο και αν επιβεβαιωθεί το κακό σενάριο θα βρεθεί αντιμέτωπη με διπλωματικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις.

Σε αντίθεση με τις πρόσφατες υπουργικές δηλώσεις ότι αυτό θα συνεχιστεί κανονικά, οι ανατροπές στο διεθνές περιβάλλον που επέφερε ο «τυφώνας» Τραμπ, μαζί με την αβεβαιότητα ως προς την αμερικανική στήριξη, αναδεικνύουν το μέγεθος του ρίσκου, το οποίο η ίδια είχε υποβαθμίσει. Τώρα έρχεται η ώρα της αξιολόγήσής του στις πραγματικές του διαστάσεις.

Στην απόλυτα προβληματική αυτή κατάσταση, όχι μόνο για την ομαλή υλοποίηση του έργου, αλλά και για την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας, και χωρίς να διαφαίνεται προς το παρόν φως στο τούνελ, δύο είναι οι προφανείς επιπτώσεις.

Η πρώτη αφορά την οικονομική διάσταση και το ντόμινο παρενεργειών που επιφέρει η αδυναμία τήρησης των χρονοδιαγραμμάτων. Έχοντας ήδη καταβάλλει 200 εκατ. ευρώ στη Nexans, ο ΑΔΜΗΕ δεν μπορεί να συνεχίζει να επιβαρύνεται οικονομικά για ένα έργο που δεν προχωρά, καθώς οι έρευνες βυθού στα ανατολικά της Κάσου παραμένουν παγωμένες.

Τούτων δοθέντων, η απόφαση του ΥΠΕΝ για προσωρινό πάγωμα των πληρωμών έχει μια λογική. Ταυτόχρονα όμως ένα εργοστάσιο δεν γίνεται να συνεχίσει να κατασκευάζει ένα καλώδιο, χωρίς να αμείβεται. Επομένως το προσωρινό πάγωμα δεν μπορεί παρά να έχει σύντομη ημερομηνία λήξης, γεγονός που φέρνει το επόμενο ερώτημα. 

Κατά πόσο θα αλλάξει θεαματικά κάτι μέσα στους επόμενους μήνες, ώστε να λάβει την απόφαση η κυβέρνηση να προχωρήσει σε Navtex στην επίμαχη περιοχή. Εως σήμερα και παρά τη συνάντηση Γεραπετρίτη - Φιντάν το περασμένο Νοέμβριο, δεν έχει καταστεί εφικτό να βρεθεί μια φόρμουλα αποτροπής της επανάληψης ενός επεισοδείου όπως εκείνου της Κάσου. Έτσι ώστε να μπορούν να πραγματοποιούνται οι έρευνες (οι οποίες εμπίπτουν στην ελευθερία των ανοικτών θαλασσών και δεν αφορούν την υφαλοκρηπίδα) χωρίς να επαπειλείται μια κρίση.

Αν και σύμφωνα με τις πληροφορίες οι διεργασίες συνεχίζονται, ουδείς εγγυάται ότι θα βρεθεί τελικά κάποιος μηχανισμός ώστε να αποφεύγονται παρόμοιες υπεραντιδράσεις, με την αποστολή πολεμικών πλοίων, (όπως στη Κάσο τον Ιούλιο ή στο Βόρειο Κρητικό Πέλαγος το Φλεβάρη) που ακυρώνουν την εικόνα ότι υπάρχει βούληση για ειλικρινείς συζητήσεις.

Η δεύτερη αρνητική εξέλιξη αφορά την ίδια την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας στην οριοθετημένη με την Αίγυπτο ΑΟΖ, κάτι που θα συνέβαινε αν προχωρούσαν οι έρευνες στη γραμμή Κάσου - Καρπάθου. Δίχως να παραγνωρίζει κανείς ότι υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι, εντούτοις αναβάλλοντας συνεχώς τις εργασίες, η Αθήνα αποδέχεται εμμέσως τις θέσεις της Άγκυρας περί εγκυρότητας του παράνομου τουρκολυβικού μνημονίου, αφού η επίμαχη περιοχή, περνά από σημεία που επικαλύπτουν οι τουρκικές διεκδικήσεις.

Συνοψίζοντας, η σκληρή πραγματικότητα δείχνει πως δεν διαφαίνεται στο άμεσο μέλλον κάποια αχτίδα φωτός αντιστροφής της κατάστασης, συνυπολογίζοντας και την αβεβαιότητα ως προς τη στήριξη των ΗΠΑ σε μια πιθανή κρίση με επίκεντρο τη διασύνδεση.

Το «χαρτί» του Ισραήλ και η διακυβέρνηση Τραμπ

Εδώ ένα θέμα στο οποίο συμφωνούν παράγοντες από διάφορους χώρους, εντός και εκτός διπλωματίας, είναι ότι η κυβέρνηση θα πρέπει να εξαντλήσει τις κινήσεις της στη διεθνή σκακιέρα, αξιοποιώντας για παράδειγμα το «χαρτί» του Ισραήλ. Δηλαδή τις εξαιρετικές σχέσεις της Ουάσινγκτον με τη κυβέρνηση Νετανιάχου.

Το Ισραήλ που θεωρεί τη Τουρκία τη νέα μεγάλη απειλή για την ασφάλειά του, δεν κρύβει πόσο «ζεστό» είναι για την ηλεκτρική διασύνδεση, ότι επιθυμεί επιτάχυνση του έργου και ότι το θεωρεί κρίσιμο για να ενισχύσει την ενεργειακή του αυτονομία και ασφάλεια.

Το είχε κάνει σαφές ο ισραηλινός υπ. Ενέργειας Ελι Κοεν το Δεκέμβριο κατα τη συνάντηση του στην Αθήνα με τον έλληνα ομόλογο του Θόδωρο Σκυλακάκη και το επαναλαμβάνει, σύμφωνα με τις πληροφορίες, και σε επιστολή που έστειλε προχθές προς τον ΑΔΜΗΕ το ισραηλινό υπουργείο Ενέργειας.

Στη μεγάλη ωστόσο εικόνα και παρά τις όποιες διαρροές, το Great Sea Interconnector δείχνει να βρίσκεται στον αέρα. Και τυχόν ναυάγιο του έργου των 1.200 χλμ και ύψους 2 δισ ευρώ, πέραν από τις οικονομικές θα έχει προφανώς και άλλες επιπτώσεις.

Σε μια γεωπολιτική σκηνή όπου τον τόνο δίνει πλέον μόνο η δύναμη του ισχυρού και σύμμαχοι δεκαετιών συμπεριφέρονται ως οιονεί αντίπαλοι, όπως η στάση Τραμπ έναντι της Ευρώπης, η εικόνα μιας χώρας που δεν μπορεί να υλοποιήσει μια ηλεκτρική διασύνδεση στέλνει το μήνυμα του αδύνατου ακόμη και στους συμμάχους της.

Και εγείρει το ερώτημα με ποιο τρόπο η Ελλάδα θα καταφέρει να φέρει σε πέρας τις εργασίες για έρευνες υδρογονανθράκων, όπου και εμπλέκεται η υφαλοκρηπίδα, όταν δεν είναι σε θέση να ποντίσει ένα καλώδιο, το οποίο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο θεωρείται απο τις πλέον ανώδυνες ενέργειες.

Αν και δεν παραγνωρίζει κανείς τις δυσκολίες, η υποβάθμιση του γεωπολιτικού κινδύνου στη περίπτωση του καλωδίου, θέτει ένα άλλο ερώτημα, το πώς η χώρα πιστεύει ότι θα καταφέρει να ασκήσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα σε ακόμη πιο δύσκολες καταστάσεις, δηλαδή σε θέματα υποθαλάσσιας εκμετάλλευσης. Σαν τη περίπτωση της Exxon στις θάλασσες της Κρήτης ή ακόμη περισσότερο σαν το μπλοκ στα νότια του νησιού, για το οποίο καιρό τώρα λέγεται ότι έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον η Chevron και το οποίο περνά μέσα από το διεκδικούμενο από τη Λιβύη τμήμα του τουρκολυβικού μνημονίου.