Νέο ράλι στις τιμές του φυσικού αερίου – Πώς διαμορφώνεται η αγορά μετά τη διακοπή ροής της Gazprom προς την OMV

Οι ροές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας παρέμειναν σταθερές αυτή την εβδομάδα παρά το γεγονός ότι η Gazprom διέκοψε την παροχή στην OMV της Αυστρίας το Σαββατοκύριακο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο ρωσικός κολοσσός, η Gazprom συνεχίζει να στέλνει 42,4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στην Ευρώπη ημερησίως.

Αυτός ο όγκος δεν έχει αλλάξει από τις αρχές της περασμένης εβδομάδας, όταν η αυστριακή ενεργειακή εταιρεία OMV δήλωσε ότι θα επιδιώξει τιν συμψηφισμό της αποζημίωσης ύψους 230 εκατ. ευρώ  που της επιδικάστηκε σε μια διαιτησία για την προμήθεια ρωσικού φυσικού αερίου από την Gazprom.

Οι παροχές από εταιρείες στην Αυστρία και τη Σλοβακία δεν έχουν αλλάξει αυτήν την εβδομάδα, αλλά εξακολουθούσαν να είναι 12% κάτω από τα επίπεδα της περασμένης εβδομάδας, πριν από τη διακοπή της παροχής της OMV από τον ρωσικό γίγαντα φυσικού αερίου Gazprom.

Δεν είναι ακόμη σαφές ποιοι πελάτες στην Αυστρία αγοράζουν τώρα το αέριο που προμήθευε προηγουμένως στην OMV.

Έκρυθμη κατάσταση

Η αγορά φυσικού αερίου της ΕΕ βρίσκεται σε ένταση από τότε που η OMV  ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι της επιδικάστηκαν 230 εκατομμύρια ευρώ, συν τόκους και έξοδα, σε μια υπόθεση διαιτησίας κατά των παράτυπων προμηθειών φυσικού αερίου της Gazprom στη Γερμανία. 

Η συνολική συμφωνία

Η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου προετοιμάζεται επίσης για το τέλος της συμφωνίας διαμετακόμισης φυσικού αερίου για τις ρωσικές ροές μέσω της Ουκρανίας. Η συμφωνία λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2024 και η Ουκρανία έχει δηλώσει ότι δεν θα συνεχίσει συνομιλίες για την ανανέωση της συμφωνίας με τη Ρωσία.

Την περασμένη εβδομάδα, η κρατική ενεργειακή εταιρεία της Σλοβακίας, SPP,  υπέγραψε  μια βραχυπρόθεσμη πιλοτική σύμβαση με τη SOCAR για την αγορά φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν, καθώς προετοιμάζεται για πιθανή διακοπή των ρωσικών προμηθειών μέσω Ουκρανίας.

Στα ύψη οι τιμές

Εν μέσω αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, το φυσικό αέριο φαίνεται να είναι πιο ευάλωτο σε αυτές τις εξελίξεις από το πετρέλαιο. 

Οι διαταραχές του εφοδιασμού και η χειμερινή ζήτηση κρατούν τους επενδυτές σε εγρήγορση στην αγορά φυσικού αερίου. 

Επιβαρυντικά στην αγορτά λειτουργεί και η πτώση των αποθεμάτων στις ευρωπαϊκές αποθήκες κάτω από το 90%, σε ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όριο της τελευταίας 5ετίας που ξεπερνά το 91%.

Το Σαββατοκύριακο, η Ρωσία εξαπέλυσε τη μεγαλύτερη αεροπορική της επίθεση στην Ουκρανία εδώ και σχεδόν τρεις μήνες, πλήττοντας το ηλεκτρικό της σύστημα. 

Από την περασμένη Παρασκευή, οι τιμές φυσικού αερίου Henry Hub στο Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων της Νέας Υόρκης έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 19% καθώς κλιμακώθηκε η ένταση. 

Και οι ολλανδικές τιμές φυσικού αερίου TTF βλέπουν πλέον τα 50 δολάρια ανά μεγαβατώρα.

Σύμφωνα με το think tank Bruegel, το φυσικό αέριο μέσω της Ουκρανίας που διέπεται από συμβάσεις διαμετακόμισης αντιπροσωπεύει επί του παρόντος το ήμισυ των υπόλοιπων εξαγωγών φυσικού αερίου της Ρωσίας προς την ΕΕ και το ένα τρίτο των συνολικών εξαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένου του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). 

Αντικατάσταση ρωσικού αερίου

Σύμφωνα με τον Bruegel, η ΕΕ θα χρειαζόταν πρόσθετη εισαγωγή 140 τεραβατώρων (TWh) προμηθειών φυσικού αερίου ετησίως από άλλες πηγές, μόλις λήξει η σύμβαση μεταφοράς φυσικού αερίου με την Ουκρανία. 

«Ο αντίκτυπος θα γίνει αισθητός ιδιαίτερα στην Αυστρία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, για τις οποίες η ουκρανική οδός διαμετακόμισης κάλυψε το 65 τοις εκατό της ζήτησης φυσικού αερίου το 2023», ανέφερε η υπηρεσία σε έκθεσή της. 

Συνολικά, το μερίδιο της ουκρανικής διαμετακόμισης στις εισαγωγές φυσικού αερίου της ΕΕ μειώθηκε από 11% το 2021 σε περίπου 5%.

Οι περισσότερες παραδόσεις ρωσικού φυσικού αερίου στην Αυστρία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία είναι επί του παρόντος υπό μακροπρόθεσμες συμβάσεις μεταξύ των εταιρειών φυσικού αερίου τους και της Gazprom. 

Ανησυχίες για την αποθήκευση

Εν τω μεταξύ, η ευρωπαϊκή αποθήκευση φυσικού αερίου έχει πέσει ελαφρώς κάτω από τον μέσο όρο της πενταετίας για αυτήν την περίοδο του έτους. 

Η αποθήκευση στην Ευρώπη έχει πέσει κάτω από το 90% επί του παρόντος. Ο μέσος όρος πενταετίας για αποθήκευση στην περιοχή είναι 91%. 

«Η στένωση που έχουμε δει μεταξύ ασιατικού spot LNG και TTF θα πρέπει να σημαίνει ότι η Ευρώπη αρχίζει να αντλεί περισσότερο LNG καθώς προχωράμε βαθύτερα στους χειμερινούς μήνες», πρόσθεσαν οι αναλυτές του ING Group. 

Σύμφωνα με την ANZ Research, οι αποσύρσεις από τα αποθέματα φυσικού αερίου έχουν επιταχυνθεί λόγω της έντονης ζήτησης για το χειμώνα. 

Κερδοσκοπικές κινήσεις

Επιπλέον, τα επενδυτικά κεφάλαια παρέμειναν ανοδικά ως προς την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. 

Οι επενδυτές αύξησαν τις καθαρές θέσεις αγοράς τους την τελευταία εβδομάδα αναφοράς σε υψηλό όλων των εποχών, σύμφωνα με την ING. 

Οι επόμενες κινήσεις της OMV

Την ίδια ώρα η αυστριακή OMV προσπαθεί να αμφισβητήσει απόφαση ρωσικού δικαστηρίου, η οποία της απαγόρευε να προσφύγει στη διεθνή διατησία στην οποία κέρδισε την αποζημίωση των 230 εκατ. ευρώ από την Gazprom Export. 

Η αυστριακή OMV συνεχίζει να αμφισβητεί την απόφαση του Διαιτητικού Δικαστηρίου της Αγίας Πετρούπολης και της Περιφέρειας του Λένινγκραντ, το οποίο τον Μάιο απαγόρευσε στην OMV Gas Marketing and Trading GmbH να συνεχίσει τη διαδικασία διαιτησίας στη Στοκχόλμη. Τον Νοέμβριο επιδικάστηκε στην OMV 230 εκατ. ευρώ ως αποζημίωση. Επρόκειτο για ένα γερμανικό συμβόλαιο, η προμήθεια του οποίου σταμάτησε το 2022.

Ψυχροπολεμικές σχέσεις

Οι σχέσεις της Αυστρίας με το ρωσικό –τότε σοβιετικό- φυσικό αέριο χρονολογούνται από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Η Αυστρία ήταν μία από τις πρώτες δυτικές χώρες που εισήγαγε φυσικό αέριο από την τότε Σοβιετική Ένωση το 1968 με τον κόμβο Baumgarten κοντά στα σύνορα με τη Σλοβακία να υλοποιεί τις παραδόσεις μέσω Ουκρανίας.

Η σχέση αυτή επρόκειτο να τερματιστεί στις αρχές του επόμενου έτους με τη λήξη της σύμβασης μεταξύ της Gazprom και της OMV, στο πλαίσιο της γενικότερης 5ετούς συμφωνίας διαμετακόμισης του ρωσικού αερίου μέσω Ουκρανίας.

Μάλιστα, ενόψει της αυξανόμενης αβεβαιότητας σχετικά με τις προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη, η Αυστρία φρόντισε να αναζητήσει εναλλακτικούς δρόμους, ενισχύοντας τον εφοδιασμό της από άλλες χώρες, όπως η Τουρκία και η Νορβηγία.

«Όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού, δεν είναι πραγματικά πρόβλημα. Έχουμε αρκετό αέριο στην αποθήκευση και υπάρχουν αρκετές άλλες πηγές φυσικού αερίου. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει έλλειψη, ακόμα κι αν ο χειμώνας είναι πολύ κρύος. Αλλά ήδη βλέπουμε συνέπεια στην τιμή», σχολίασε ο Βάλτερ Μπολτς, πρώην μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ρυθμιστικής αρχής αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου της Αυστρίας, E-Control.

Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ρωσία προμήθευε την ΕΕ με περίπου το 40% των αναγκών της σε φυσικό αέριο.

Το εύθραυστο τοπίο

Η κίνηση της Gazprom είναι μια υπενθύμιση της φθίνουσας, αλλά ακόμα ισχυρής ενεργειακής επιρροής της Ρωσίας στην Ευρώπη. Σίγουρα, η ήπειρος έχει ξοδέψει τα τελευταία δύο χρόνια διαφοροποιώντας τις πηγές ενέργειας της - συλλέγοντας φορτία LNG και αξιοποιώντας εναλλακτικούς αγωγούς - αλλά η ικανότητα της Gazprom να προκαλεί ταραχή είναι ζωντανή.

Καθώς ξεκινά η περίοδος θέρμανσης της Ευρώπης, αυτή η διαμάχη μεταξύ της Gazprom και της OMV υπογραμμίζει πόσο εύθραυστο παραμένει το ενεργειακό τοπίο. Αν μη τι άλλο, είναι μια έγκαιρη υπενθύμιση για την Ευρώπη να συνεχίσει να εργάζεται σε αυτά τα σχέδια έκτακτης ανάγκης — και ίσως να συγκεντρώσει μερικές επιπλέον κουβέρτες. Ο χειμώνας είναι εδώ και μαζί του περισσότερα γεωπολιτικά παιχνίδια.

Ιστορικά σημαντικός προμηθευτής φυσικού αερίου, η Ρωσία έχει δει το μερίδιο αγοράς της να διαβρώνεται μετά τη σύγκρουση στην Ουκρανία, με χώρες όπως η Νορβηγία και οι ΗΠΑ να καλύπτουν το κενό. Η απόσυρση της Αυστρίας αφήνει την Ουγγαρία και τη Σλοβακία ως τα μόνα εναπομείναντα ευρωπαϊκά έθνη που εξαρτώνται σημαντικά από το ρωσικό αέριο, κυρίως μέσω ενός αγωγού με έδρα την Τουρκία.

Οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας ενδέχεται να σταματήσουν εντελώς από την 1η Ιανουαρίου 2025 μετά τη λήξη της τρέχουσας πενταετούς συμφωνίας, καθώς το Κίεβο αρνήθηκε να διαπραγματευτεί τους νέους όρους της διέλευσης με τη Μόσχα κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Ουκρανική διαδρομή

Ο αγωγός Urengoy-Pomary-Uzhgorod της σοβιετικής εποχής φέρνει αέριο από τη Σιβηρία μέσω της πόλης Sudzha –που τώρα βρίσκεται υπό τον έλεγχο των ουκρανικών στρατιωτικών δυνάμεων– στην περιοχή Kursk της Ρωσίας. Στη συνέχεια ρέει μέσω της Ουκρανίας στη Σλοβακία.

Στη Σλοβακία, ο αγωγός φυσικού αερίου χωρίζεται σε κλάδους που πηγαίνουν προς την Τσεχία και την Αυστρία.

Η Αυστρία εξακολουθεί να λαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου της μέσω της Ουκρανίας, ενώ η Ρωσία αντιπροσωπεύει περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ουγγαρίας.

Η Σλοβακία παίρνει περίπου 3 bcm από τον ενεργειακό κολοσσό Gazprom ετησίως, επίσης περίπου τα δύο τρίτα των αναγκών της.

Η Τσεχία μείωσε σχεδόν πλήρως τις εισαγωγές φυσικού αερίου από τα ανατολικά πέρυσι, αλλά άρχισε να παίρνει φυσικό αέριο από τη Ρωσία το 2024.

Οι περισσότερες άλλες διαδρομές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη είναι κλειστές, συμπεριλαμβανομένης της Yamal-Europe μέσω Λευκορωσίας και του Nord Stream κάτω από τη Βαλτική.

Η μόνη άλλη λειτουργική διαδρομή ρωσικού αγωγού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη είναι ο Blue Stream και ο TurkStream προς την Τουρκία κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα. Η Τουρκία στέλνει ορισμένους όγκους ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ουγγαρίας.

Γιατί η ουκρανική διαδρομή εξακολουθεί να λειτουργεί;

Ενώ οι εναπομείναντες όγκοι διαμετακόμισης ρωσικού φυσικού αερίου είναι μικροί, το ζήτημα παραμένει δίλημμα για την ΕΕ. Πολλά μέλη της ΕΕ, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, έχουν πει ότι δεν θα αγοράζουν πλέον ρωσικό αέριο, αλλά η στάση της Σλοβακίας, της Ουγγαρίας και της Αυστρίας, που έχουν στενότερους δεσμούς με τη Μόσχα, αμφισβητεί την κοινή προσέγγιση της ΕΕ.

Οι χώρες, που εξακολουθούν να λαμβάνουν ρωσικό αέριο, υποστηρίζουν ότι είναι το πιο οικονομικό καύσιμο και κατηγορούν επίσης τις γειτονικές χώρες της ΕΕ για την επιβολή υψηλών τελών διαμετακόμισης για εναλλακτικές προμήθειες.

Η Ουκρανία εξακολουθεί να κερδίζει 0,8-1 δισεκατομμύριο δολάρια σε τέλη διαμετακόμισης από τη ρωσική μεταφορά φυσικού αερίου. Η Ρωσία κερδίζει πάνω από 3 δισεκατομμύρια δολάρια από πωλήσεις μέσω Ουκρανίας με βάση μια μέση τιμή φυσικού αερίου 200 δολαρίων ανά 1.000 κυβικά μέτρα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Reuters.