Τα 3 μέτρα για να μειωθεί το κόστος της ενεργοβόρου βιομηχανίας - Τα παραδείγματα άλλων χωρών και τι προτείνει μελέτη της Compass Lexecon για λογαριασμό της ΕΒΙΚΕΝ

Τις μεταρρυθμίσεις και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν, με βάση την ευρωπαική εμπειρία, προκειμένου να μειωθεί όσο το δυνατό πιο άμεσα, το κόστος ρεύματος της ελληνικής ενεργοβόρου βιομηχανίας περιγράφει μελέτη του γαλλικού οίκου Compass Lexecon που έγινε για λογαριασμό της ΕΒΙΚΕΝ.

Σε μια στιγμή, που προσφέρεται - με όλα όσα συμβαίνουν διεθνώς - για τη χάραξη μιας στρατηγικής στήριξης της βιομηχανίας με μόνιμες παρεμβάσεις μείωσης του ενεργειακού της κόστους, η μελέτη βάζει στο τραπέζι τρία τουλάχιστον μέτρα, που εφόσον υιοθετηθούν θα μπορούσαν να φέρουν γρήγορα αποτελέσματα.

• Τη δημιουργία μιας ισχυρότερης αγοράς προθεσμιακών προϊόντων με μεγαλύτερη ρευστότητα, κατά το μοντέλο άλλων χωρών, όπως στην Ουγγαρία, την Ιταλία, την Ολλανδία και φυσικά τη Γερμανία.
• Τη σύσταση ενός κρατικού φορέα, όπως στην Ιταλία και το Βέλγιο, που από τη μια θα συνάπτει συμβόλαια οικονομικών διαφορών (CFDs) με παραγωγούς ΑΠΕ και από την άλλη θα τα προωθεί με διμερείς συμβάσεις στην ενεργοβόρο βιομηχανία. Η κεντρική ιδέα είναι να βρεθεί ένας τρόπος ώστε η φθηνή ενέργεια των ΑΠΕ να φτάνει κατευθείαν στον τελικό αποδέκτη. 
• Το μηχανισμό αποζημίωσης για υπηρεσίες διακοπτόμενου φορτίου (non fossil fuel mechanism), το οποίο η προηγούμενη τουλάχιστον πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ αντιμετώπιζε θετικά και εξέταζε σύμφωνα με πληροφορίες , να κοινοποιήσει στις Βρυξέλλες αίτημα για σχήμα demand response.

Κομβική θέση στην έκθεση που αναμένεται να αποτελέσει βάση συζήτησης της ΕΒΙΚΕΝ με τη νέα πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, καταλαμβάνει η ανάγκη μεταρρυθμίσεων στην εγχώρια αγορά της επόμενης ημέρας (DAM). Και ανάμεσα στις αλλαγές που προτείνονται, ο ξένος οίκος επαναφέρει τη πρόταση για μετάβαση από το gross pool στο net pool, έτσι ώστε να μην περνάει υποχρεωτικά όλη η παραγόμενη ενέργεια μέσα από το χρηματιστήριο.

Είναι όλα μέτρα συμπληρωματικά σε σχέση με όσα έχει προτείνει η Κομισιόν τον Ιανουάριο, που ωστόσο ακολουθούν τη λογική της έκθεσης Ντράγκι, δηλαδή οι ΑΠΕ να διαπραγματεύονται εκτός των χρηματιστηρίων ενέργειας, έτσι ώστε το φθηνό τους κόστος να περνάει αυτούσιο στις τελικές τιμές.

Και αυτό, καθώς όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η έκθεση, παρά το πακέτο μέτρων της Κομισιόν τον Ιανουάριο (Affordable Energy, Clean Industrial Deal), καμία από τις προτάσεις δεν είναι άμεσης εφαρμογής και άρα το βάρος πρέπει να πέσει σε έξυπνα μέτρα, τα οποία εφαρμόζονται ήδη με επιτυχία σε άλλες ευρωπαικές χώρες.

Το Ιταλικό μοντέλο και ο ρόλος του ΔΑΠΕΕΠ

Στο πυρήνα των προτάσεων της μελέτης βρίσκεται ένα δοκιμασμένο μοντέλο που ισχύει ήδη στην Ιταλία με στόχο την ύπαρξη ορατότητας για τις τιμές σε βάθος χρόνου.

Σύμφωνα με αυτό, η φθηνή ενέργεια των ΑΠΕ δεν διαπραγματεύεται πλέον στο χρηματιστήριο ενέργειας, παρά φτάνει μέσω διμερών συμβολαίων κατευθείαν στις βιομηχανίες με τη μεσολάβηση ενός κρατικού φορέα, εν προκειμένω του εθνικού ΔΑΠΕΕΠ. Του φορέα δηλαδή που έχει ως αντικείμενο σε κάθε χώρα τη διαχείριση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ.

Στην Ιταλία και τιο Βέλγιο, οι ΔΑΠΕΕΠ («GSE» και «BEWATT» αντίστοιχα) από τη μια συνάπτουν συμβόλαια σε προσυμφωνημένη τιμή (CFDs), με φωτοβολταικά, αιολικά, μπαταρίες, ακόμη και με σταθμούς πυρηνικής ενέργειας, και από την άλλη «κλείνουν» μακροχρόνια διμερή συμβόλαια (ΡΡΑs) με βιομηχανίες.

Τα οφέλη για τους παραγωγούς ΑΠΕ είναι ότι λαμβάνουν μια «σταθερή» (flat indexed) τιμή π.χ. για 10 - 15 χρόνια, που καθορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του strike price (που προκύπτει από δημοπρασία και αντανακλά το επενδυτικό κόστος) και μιας τιμής αναφοράς, που αντανακλά τη μέση τιμή χονδρεμπορικής. Τα δε, οφέλη για τις βιομηχανίες είναι ότι «κλειδώνουν» τα κόστη τους.

Το μοντέλο έχει πολλές παραλλαγές. Στην Ιταλία για παράδειγμα (Energy Release 2.0), ο εθνικός ΔΑΠΕΕΠ (GSE), «έτρεξε» πρόσφατα δαγωνισμό για πράσινη ενέργεια 24 TWh με αποδέκτες ενεργοβόρες βιομηχανίες (ίσο περίπου με το 25% της συνολικής τους κατανάλωσης) προς 65 €/MWh με αναφορά στη μέση τιμή της αγοράς.

Σε αντάλλαγμα οι βιομηχανίες ανέλαβαν την υποχρέωση να κτίσουν μονάδες ΑΠΕ διπλάσιας δυναμικότητας και να επιστρέψουν μέσα στην επόμενη 20ετία την ίδια ποσότητα στον «GSE» στην ίδια τιμή. Σε άλλες παραλλαγές του μοντέλου, ο ΔΑΠΕΕΠ μπορεί να διαθέτει προς τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις και προϊόντα που στηρίζονται σε παραγωγή από μπαταρίες (time shifting). 

Στο Βέλγιο πάλι η κυβέρνηση εξετάζει ένα μοντέλο όπου ο κρατικός φορέας θα πουλάει διμερή συμβόλαια έχοντας «ματσάρει» σε αυτά ηλεκτρική ενέργεια από πυρηνικές μονάδες και θαλάσσια αιολικά.

Το μέτρο και οι πάμπολλες παραλλαγές του απευθύνονται κυρίως στις μικρές ενεργοβόρες επιχειρήσεις που σήμερα είναι εντελώς απροστάτευτες από τις διακυμάνσεις των τιμών και αδυνατούν να συνάψουν PPAs, καθώς δεν μπορούν να εκδώσουν εγγυητικές από τις τράπεζες.

Αγορά προθεσμιακών προϊόντων με πιο ισχυρή ρευστότητα

Ειδική μνεία κάνει ο ξένος οίκος στο γεγονός ότι απουσιάζουν από την ελληνική αγορά προϊόντα, με τα οποία οι εταιρείες του χώρου να μπορούν να «χετζάρουν» σε μεγάλη κλίμακα τον κίνδυνο των αυξητικών τιμών. Έτσι ώστε να καταστεί εφικτή η μείωση του ενεργειακού κόστους στη μεταβατική περίοδο της επόμενης δεκαετίας μέχρι να εγκατασταθούν μαζικά μπαταρίες, να γίνουν οι απαραίτητες υποδομές και να κτιστούν μεγάλες διασυνδέσεις μεταξύ ΝΑ και Κεντρικής Ευρώπης.

Ενα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να είναι η δημιουργία και στην Ελλάδα μιας forward αγοράς με ισχυρή ρευστότητα και νέα προιόντα, που θα επιτρέπουν στις βιομηχανίες να αντισταθμίζουν τον κίνδυνο, όχι μόνο όπως στη Γερμανία, την Ιταλία και την Ολλανδία, αλλά και σε χώρες με μεγέθη πιο κοντά στα δικά μας, π.χ. την Ουγγαρία.

Στην γερμανική πάντως αγορά που έχει τη μεγαλύτερη ρευστότητα στην Ε.Ενωση, το 78% των όγκων ηλεκτρικής ενέργειας, (στοιχεία ACER, 2023) διακινούνται μέσα από forward συμβόλαια παράδοσης για τον επόμενο χρόνο, με την ορατότητα ως προς τις τιμές να είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ ότι στην Ελλάδα. Στη χώρα μας η συγκεκριμένη αγορά έχει πολύ χαμηλό liquidity, όπως δείχνει και ο σχετικός πίνακας και ο μικρός αριθμός προθεσμιακών συμβολαίων, έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει υψηλή συσχέτιση των τιμών λιανικής με το χονδρεμπορικό κόστος.

Το σχήμα demand response

Το τρίτο μέτρο που αναδεικνύει η έκθεση αφορά την ανάγκη καθιέρωσης ενός μηχανισμού αποζημίωσης για την ευέλικτη ζήτηση (non fossil flexibility) και την κοινοποίηση του στη Κομισιόν, θέμα που η προηγούμενη πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ έβλεπε θετικά.

Στην ουσία πρόκειται για ένα σχήμα αποζημίωσης για υπηρεσίες διακοπτόμενου φορτίου κατά τις περιόδους και ώρες όπου το σύστημα έχει ανάγκη μέσω της συμμετοχής στην αγορά εξισορρόπησης και την αγορά επόμενης ημέρας, αντίστοιχο με αυτό που έχει διεκδικήσει και κερδίσει από τη Κομισιόν η γαλλική κυβέρνηση. Στην περίπτωση της Ελλάδας, πηγές της ΕΒΙΚΕΝ εκτιμούν ότι μεταφράζεται σε ένα ετήσιο ποσό πέριξ των 25 εκατ. ευρώ.

Σύμφωνα με τον ευρωπαικό κανονισμό για τον σχεδιασμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (Energy Market Design) που ψηφίστηκε το Μάιο του 2024, τα κράτη - μέλη έχουν τη δυνατότητα να θεσπίζουν αυτόνομο μηχανισμό αποζημίωσης της διαθεσιμότητας ευέλικτης ισχύος που αφορά «αυστηρά αποκλειστικά» τη ζήτηση και την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας (non fossil flexibility).

Επιπλέον παρέχεται η δυνατότητα στις χώρες να παρακάμπτουν γραφειοκρατικά εμπόδια, όπως η διενέργεια μελέτης που θα πρέπει να εγκριθεί από τον φορέα που εκπροσωπεί τις ευρωπαικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας (ACER), με τον καθορισμό μιας ενδεικτικής τιμής που να προσδιορίζει τα μεγαβάτ ευέλικτης ισχύος που απαιτεί το σύστημα από την πλευρά της ζήτησης (άρθρο 19f).

Ενας τέτοιος μηχανισμός μηδενικού αποτυπώματος άνθρακα χρειάζεται ως κίνητρο για να ενεργοποιηθεί η συμμετοχή του Demand στην αγορά, τόσο για τις βιομηχανίες, όσο και για απλούς καταναλωτές αλλά και μικρές επιχειρήσεις που θα μπορούν να συμμετάσχουν. Εκτός δηλαδή από τη βιομηχανία και την αποθήκευση, ο μηχανισμός θα μπορούσε μελλοντικά να αποζημιώνει ακόμη και οικιακούς καταναλωτές μέσω των Φορέων Σωρευτικής Εκπροσώπησης (ΦοΣΕ), πρακτική εξαιρετικά διαδεδομένη στην Κ. Ευρώπη.

Αλλωστε, όσο θα μεγαλώνει η διείσδυση των ΑΠΕ, τόσο θα αυξάνονται και οι ανάγκες του συστήματος για ευέλικτη ισχύ. Και για να εξισορροπηθεί η ζήτηση στα δίκτυα, καθίσταται μονόδρομος να ενθαρρυνθούν οι καταναλωτές με οικονομικά κίνητρα ώστε να μετατοπίσουν χρονικά την κατανάλωση ρεύματος όταν η παραγωγή είναι υψηλότερη ή η κατανάλωση χαμηλότερη.

Στην κατεύθυνση της απόκρισης της ζήτησης στη λιανική αγορά ηλεκτρισμού (demand response) αποσκοπούν και τα διζωνικά τιμολόγια που αφορούν τη μεταφορά της αιχμής της ζήτησης, από τα βράδια όπου η ενέργεια είναι ακριβή - καθώς βασίζεται στις μονάδες φυσικού αερίου-  στα μεσημέρια, όπου λόγω των φωτοβολταικών είναι φθηνή.