Σημαντική πτώση στο κόστος ενέργειας της Ευρώπης – Ο αγώνας αναπλήρωσης των αποθεμάτων φυσικού αερίου και ο οδικός χάρτης της 6ης Μαΐου

Νοικοκυριά και επιχειρήσεις στην Ευρώπη έχουν αρχίσει να ανακουφίζονται από τους υψηλούς λογαριασμούς ενέργειας, καθώς το περιφερειακό κόστος ενέργειας έχει μειωθεί από τα υψηλά του έτους.

Οι τιμές χονδρικής άμεσης ενέργειας στο μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης έχουν μειωθεί περισσότερο από το ήμισυ από τότε που έφτασαν στα υψηλά δύο ετών στις αρχές του 2025, χάρη στην απότομη υποχώρηση του περιφερειακού κόστους φυσικού αερίου που έχει μειωθεί κατά ένα τρίτο από τον Ιανουάριο.

Η επέκταση της παραγωγής από περιφερειακές πηγές καθαρής ενέργειας - ιδιαίτερα από φωτοβολταϊκά πάρκα- συνέβαλε επίσης στη μείωση του κόστους ενέργειας και θα πρέπει να προσφέρει κάποια ανακούφιση στις επιχειρήσεις κοινής ωφελείας και στους καταναλωτές ενέργειας της Ευρώπης μετά από ένα ακριβό ξεκίνημα του έτους.

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας αναγκάστηκαν να ενισχύσουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο κατά το πρώτο τρίμηνο 2025 στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών ετών λόγω της πολύ χαμηλότερης παραγωγής από τα αιολικά πάρκα .

Σύμφωνα με στοιχεία του Ember, η σωρευτική παραγωγή από τα αιολικά πάρκα μειώθηκε κατά 15% κατά το πρώτο τρίμηνο του 2025 από τους ίδιους μήνες του 2024, επειδή οι ταχύτητες ανέμου ήταν κάτω από τις κανονικές που απαιτούνται για τις ανεμογεννήτριες.

Καθώς η αιολική ενέργεια αντιπροσωπεύει παραδοσιακά περίπου το 15% των συνολικών προμηθειών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, οι περιφερειακές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας έπρεπε να αντισταθμίσουν αυτή τη μείωση των καθαρών προμηθειών με υψηλότερη παραγωγή από μονάδες φυσικού αερίου.

Η συνολική παροχή ηλεκτρικής ενέργειας με αέριο κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Μαρτίου ήταν 332 τεραβατώρες (TWh), που ήταν 7% περισσότερες από ό,τι τους ίδιους μήνες του 2024 και το υψηλότερο από το 2022.

Αυξάνει το μερίδιο το φυσικό αέριο

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Reuters, το υψηλότερο σύνολο παραγωγής φυσικού αερίου βοήθησε να ωθήσει το μερίδιο του φυσικού αερίου στο μείγμα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης σε σχεδόν 26% για το πρώτο τρίμηνο του 2025, από λιγότερο από 24% το 2024.

Με τη σειρά της, αυτή η υψηλότερη εξάρτηση από το φυσικό αέριο κατά τη διάρκεια της αιχμής χειμερινής περιόδου θέρμανσης για την Ευρώπη βοήθησε στην άνοδο των περιφερειακών τιμών φυσικού αερίου, οι οποίες αυξήθηκαν κατά περίπου 20% σε υψηλά δύο ετών κατά τις πρώτες οκτώ εβδομάδες του 2025.

Καθώς το φυσικό αέριο αποτελούσε τη μεγαλύτερη πηγή ενέργειας για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας κατά την περίοδο εκείνη, οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας αναγκάστηκαν να πληρώσουν για το αέριο που χρειάζονταν και να μετακυλίσουν μέρος του κόστους στους καταναλωτές με τη μορφή υψηλότερων λογαριασμών ενέργειας.

Αυτοί οι υψηλότεροι λογαριασμοί ενέργειας έφεραν νέα πίεση στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και νοικοκυριά, τα οποία ήδη αντιμετώπιζαν αδύναμη οικονομική ανάπτυξη και ανανεωμένη δασμολογική αναταραχή από τη νέα κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ εκείνη την εποχή.

Πιο φωτεινή προοπτική

Με τον χειμώνα να έχει τελειώσει, η ευρωπαϊκή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση αερίου κοινής ωφέλειας πρόκειται να συρρικνωθεί απότομα.

Τα τελευταία τρία χρόνια, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με αέριο στην Ευρώπη μειώθηκε κατά 25% μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου, καθώς η ζήτηση για θέρμανση σταμάτησε και η παραγωγή από τα ηλιακά πάρκα κορυφώθηκε.

Μια παρόμοια μείωση στην παραγωγή φυσικού αερίου το 2025 θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των περιφερειακών τιμών του φυσικού αερίου και στη μείωση του κόστους για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την περιοχή.

Μια βασική προειδοποίηση είναι ότι οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και οι φορείς εκμετάλλευσης αποθήκευσης πρέπει να αναπληρώσουν τα αποθέματα πριν από τον επόμενο χειμώνα, κάτι που θα διατηρήσει ορισμένες αγορές φυσικού αερίου ακόμη και όταν η παραγωγή αερίου πέφτει στα χαμηλότερα επίπεδα του έτους.

Ωστόσο, ο συνολικός όγκος των αγορών φυσικού αερίου είναι πιθανό να είναι σημαντικά μικρότερος από τους όγκους που παρατηρήθηκαν κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους.

Αυτό με τη σειρά του θα περιορίσει την ανοδική δυναμική στις τιμές του φυσικού αερίου τους επόμενους μήνες και θα βοηθήσει το περιφερειακό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας να συνεχίσει να κινείται χαμηλότερα.

Ο αγώνας να γεμίσουν οι αποθήκες

 Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να συζητήσει την ιδέα της απαγόρευσης των spot αγορών φυσικού αερίου από τη Ρωσία ως μέρος του σχεδίου της για σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ενέργειας από τη Μόσχα.

Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg, το πιθανό μέτρο είναι μία από τις επιλογές που διερευνά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς ολοκληρώνει ένα έγγραφο οδικού χάρτη που πρόκειται να παρουσιαστεί στα κράτη μέλη για εξέταση στις 6 Μαΐου. 

Ο στόχος είναι να διερευνηθούν τρόποι για τη μείωση της βραχυπρόθεσμης εξάρτησης από τη Ρωσία και να επιτραπεί στις εταιρείες να τερματίσουν τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις, επιτρέποντας πιθανές ρυθμιστικές προτάσεις να έρθουν σε μεταγενέστερο στάδιο

Ενώ οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου είναι τώρα το 1/10 της κορυφής που έφτασαν το 2022, η προσφορά της περιοχής εξακολουθεί να είναι περιορισμένη, καθώς πρέπει να πληρώσει για να προσελκύσει εναλλακτικές λύσεις όπως το υγροποιημένο φυσικό αέριο, που χρειάζονται επειγόντως για την ανανέωση των εξαντλημένων αποθεμάτων. Σημαντικοί όγκοι νέας προμήθειας από τις ΗΠΑ και το Κατάρ αναμένονται μόνο από το 2027 και μετά.

Οι δυσκολίες

Παρά τις προσπάθειες περικοπής των εισαγωγών μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία, οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου αποδεικνύονται δύσκολο να εξαλειφθούν εντελώς.

Η τελευταία πρωτοβουλία της επιτροπής έρχεται καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ πιέζει για μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. 

Στο πλαίσιο της ανατροπής των σχέσεών του με την ΕΕ, ο Τραμπ κάλεσε το μπλοκ να αγοράσει περισσότερο LNG από τις ΗΠΑ.

Η απαλλαγή από τις υπάρχουσες ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου στην ΕΕ είναι πρόκληση, επειδή το μεγαλύτερο μέρος συνδέεται με πολύπλοκα μακροπρόθεσμα συμβόλαια. Πολλά από αυτά περιλαμβάνουν τις λεγόμενες ρήτρες take-or-pay.Η επιβολή κυρώσεων στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου θα ήταν, θεωρητικά, το ισχυρότερο νομικό εργαλείο που θα επιτρέπει στους αγοραστές της ΕΕ να δηλώσουν ανωτέρα βία και να αποχωρήσουν από τις μακροπρόθεσμες συμφωνίες τους. Ωστόσο, η ΕΕ έχει μέχρι στιγμής αποφύγει να προτείνει ένα τέτοιο μέτρο, επειδή η αντίθεση από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία θα της στερούσε την απαραίτητη ομόφωνη υποστήριξη. 

Εμπορικά μέσα, όπως οι δασμοί ή οι ποσοστώσεις — που εξετάζονται επίσης από την Επιτροπή ως μέρος του οδικού χάρτη — θα μπορούσαν να εγκριθούν από ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών, αλλά ορισμένες κυβερνήσεις έχουν εγείρει αμφιβολίες για το εάν αυτά τα εργαλεία θα επέτρεπαν στις εταιρείες να εγκαταλείψουν τις συμβάσεις τους χωρίς κυρώσεις.

Μόλις εγκριθεί από την Επιτροπή, ο οδικός χάρτης θα συζητηθεί από τις εθνικές κυβερνήσεις. Οποιαδήποτε νομικά μέτρα που θα προταθούν από τον εκτελεστικό βραχίονα της ΕΕ ως επόμενο βήμα θα χρειαστούν υποστήριξη από τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να γίνουν νόμος.