Το μεγαλύτερο μεγάλο φιάσκο

Εικοσιένα χρόνια μετά την θεσμοθέτηση του σημερινού σχεδιασμού του Κτηματολογίου από τον τότε ΥΠΕΧΩΔΕ, Κ. Λαλιώτη, το "μεγαλύτερο μεγάλο έργο" σέρνεται. Μόλις το 21% του έργου φαίνεται να έχει υλοποιηθεί (κατ’ άλλους υπολογισμούς: 6,25%) με δαπάνη δισεκατομμυρίων ευρώ και σημαντικές υπερβάσεις προϋπολογισμού. Η Κομισιόν έχει απαιτήσει και επιτύχει επιστροφή κονδυλίων ενώ φέτος με επιστολή της η αρμόδια Γενική Διεύθυνση ζητεί "νέο σχεδιασμό" του έργου.

Αντιλαμβάνονται οι αρμόδιοι τι σημαίνει "νέος σχεδιασμός"; Σημαίνει: Μέχρι σήμερα το έργο γινόταν με λάθος τρόπο. Με λάθος σύλληψη.

Επιγραμματικά, τα βασικότερα σφάλματα είναι τα εξής:

- Τέθηκαν εξαρχής υπερφιλόδοξοι και πειραματικοί στόχοι, π.χ. να πετύχουμε τη μεταβίβαση ακινήτων "με το πάτημα ενός πλήκτρου".
- Παραβλέφθηκε και συκοφαντήθηκε η προϋπάρχουσα λειτουργική υποδομή των υποθηκοφυλακείων. Επιχειρήθηκε να στηθεί εξ ολοκλήρου νέα υποδομή.
- Τα νομικά και οι νομικές υποδομές περί τα ακίνητα αντιμετωπίστηκαν σαν περιττός μπελάς, ενώ απλώς αντικατόπτριζαν την ήδη περίπλοκη πραγματικότητα των ακινήτων, παντού στον κόσμο περίπλοκη.
- Δεν έγινε καμία προσπάθεια να αναδειχθούν συγκεκριμένα οι όποιες αιτίες ανασφάλειας δικαίου, αλλά χρεώθηκαν όλα δήθεν στο προηγούμενο σύστημα. Τούτο ασφαλώς δεν αλήθευε, διαφορετικά δεν θα μπορούσε να είχε λειτουργήσει ποτέ τίποτε στα ακίνητα.
- Η όποια ανασφάλεια δικαίου οφειλόταν κυρίως στην παρέμβαση του κράτους, είτε με την απαγόρευση χρησικτησίας εις βάρος του, είτε με την αναγόρευση της τήρησης υπέρογκων φορολογικών υποχρεώσεων (φόρων κληρονομιάς κλπ.) σε προϋπόθεση καταχώρισης των πράξεων.
- Νομίσθηκε ότι η πρόβλεψη απόλυτης πίστης της κτηματολογικής εγγραφής ("αμάχητο τεκμήριο") θα κάνει το σύστημα αξιόπιστο. Όμως το "αμάχητο τεκμήριο" δεν μπόρεσε να ισχύσει ακόμη. Η θέση του σε ισχύ αναβάλλεται διαρκώς. Πολύ απλά, η αξιοπιστία δεν διατάσσεται.
- Κάθε αντίθετη φωνή παραγνωρίσθηκε ως δήθεν μη υπηρετούσα την "πρόοδο" και τον "εκσυγχρονισμό". 21 χρόνια μετά, ποια πρόοδος;
- Παρά την ρητορική μείωσης της γραφειοκρατίας, το Κτηματολόγιο την αύξησε, τόσο κατά την κτηματογράφηση, όσο και στη λειτουργία του.

Με λίγα λόγια, το πρόβλημα είναι ότι το Κτηματολόγιο επιχείρησε να καταγράψει τα πάντα από την αρχή, σαν να κατοικήθηκε για πρώτη φορά η Ελλάδα το 1995. Αυτό ήταν το κεντρικό και μεγαλύτερο λάθος σχεδιασμού.

Από τη φύση τους, όμως, τα δικαιώματα επί ακινήτων επιβιώνουν κάθε μεγάλης μεταβολής. Ένας ιδιοκτήτης ακινήτου στη Θεσσαλονίκη, στις 25 Οκτωβρίου 1912, εξακολούθησε να είναι ιδιοκτήτης του και στις 27 Οκτωβρίου 1912, την επομένη της απελευθέρωσης. Το ίδιο έγινε καταρχήν (όπου δεν υπήρξαν λεηλασίες και διωγμοί) και το 1430 με την τουρκική κατάκτηση. Το ίδιο έγινε και με τη ρωμαϊκή κατάκτηση στην αρχαιότητα. Τα δικαιώματα επί των ακινήτων έχουν πανάρχαια, κληρονομική ή άλλη, συνέχεια.

Αυτή τη συνέχεια ήλθε να διακόψει το Κτηματολόγιο αλά ελληνικά, κάνοντας κάτι που δεν έγινε σε καμία άλλη χώρα: Παρέβλεψε ότι κύριος στόχος της κτηματογράφησης δεν ήταν να ξαναγίνουν όλα εξαρχής επειδή δήθεν δεν έγιναν καλά τα τελευταία 3.000 χρόνια, αλλά μόνον να καταστεί δυνατή η κτηματοκεντρική απεικόνιση των ακινήτων, εξελίσσοντας την προϋπάρχουσα προσωποκεντρική απεικόνιση. Παραβλέφθηκε ότι ήδη η κτηματοκεντρική απεικόνιση, χωρίς τους υπερφιλόδοξους έως υπερφίαλους στόχους του 1995, θα αύξανε κατά πολύ την αξιοπιστία του συστήματος.

Σήμερα έχουμε φτάσει στο σημείο η Κομισιόν να έχει αποκηρύξει πλήρως το έργο, οι υπεύθυνοι του Κτηματολογίου να προσποιούνται ότι δεν φταίει ο σχεδιασμός τους, η κυβέρνηση παρά ταύτα να διακηρύσσει ότι το έργο θα ολοκληρωθεί, τάχα, το 2020 (!), θυμίζοντας τις αντίστοιχες διακηρύξεις Λαλιώτη στα 1995 και 1998, το δε έργο να ευρίσκεται σε απόλυτη αποτελμάτωση χωρίς ορατή διέξοδο, παρόλο που η παρουσίαση των οριστικών δομών του αποτελεί προαπαιτούμενο της δεύτερης αξιολόγησης.

Και εν μέσω αυτών, το Υπουργείο Δικαιοσύνης προωθεί την νομοθετική διάλυση των αμίσθων υποθηκοφυλακείων και την ένταξή τους στις κρατικές διοικητικές δομές, δημοσιοϋπαλληλοποιώντας τους επικεφαλής και τους εργαζομένους τους και τινάζοντας έτσι στον αέρα ακόμη και τη λειτουργικότητα του σημερινού συστήματος, αφού υπολαμβάνει προφανώς ως δεδομένο ότι το Κτηματολόγιο θα έχει δήθεν ολοκληρωθεί το 2020.

Στην πραγματικότητα, η λύση στο παραπάνω φιάσκο έρχεται από την ακριβώς αντίστροφη κατεύθυνση: Από την αξιοποίηση, περαιτέρω ανάπτυξη και ενίσχυση των υφιστάμενων υποδομών.

Η Κομισιόν απαιτεί ένα έργο φθηνότερο και λειτουργικότερο. Αυτό δεν θα συμβεί μέσα από ολοκληρωτική αντικατάσταση των υποδομών. Φθηνότερο και αποτελεσματικότερο έργο χωρίς τις σημερινές υποδομές είναι αδύνατον να γίνει.

Το Κτηματολόγιο ήταν εξαρχής πολύ απλό να γίνει, εάν περιοριζόταν σε καταγραφή των γεωτεμαχίων, στην απόδοση κωδικού αριθμού σε αυτά και στην ευρετηριοποίηση των πράξεων επί ακινήτων στα υποθηκοφυλακεία με βάση ακριβώς αυτόν τον κωδικό αριθμό. Η υπηρεσία Κτηματολογίου θα αναλάμβανε, περαιτέρω, να παρέχει διοικητική έγκριση σε κατατμήσεις και συνενώσεις ακινήτων (πράγμα που θα αύξανε κι άλλο την αξιοπιστία του συστήματος) και έτσι η χώρα θα αποκτούσε με απλές κινήσεις Κτηματολόγιο.

Σκεφθείτε κάτι σαν το Google Earth, όπου κάθε γεωτεμάχιο θα έχει έναν κωδικό αριθμό και στο υποθηκοφυλακείο απλώς τίθεται η επιπλέον παράμετρος ότι "το τάδε συμβόλαιο αφορά το δείνα γεωτεμάχιο". Έτσι, είναι διαθέσιμη η νομική εικόνα του ακινήτου, με βάση τις πράξεις που γίνονται επί αυτού. Μια τέτοια κτηματογράφηση μπορεί να είναι η βάση για περαιτέρω ανάπτυξη του συστήματος, επιτυγχάνοντας σταδιακά να εμφανίζεται μηχανογραφικά ο σημερινός δικαιούχος, χωρίς εκβιαστικώς και έξωθεν επιβεβλημένη απόλυτη αξιοπιστία δήθεν "αμαχήτου" τεκμηρίου.

Εάν το σημερινό υπέρμετρα δαπανηρό, αποτυχημένο σύστημα δεν είναι αυτοσκοπός ώστε να αυξηθεί η πίτα και ο αριθμός των σιτιζομένων στο Πρυτανείο, επιβάλλεται να διαγνωσθεί η αποτυχία του και να περάσουμε στην επόμενη ημέρα, κάνοντας ό,τι δεν έκανε ο Κ. Λαλιώτης: Να εξελίξουμε τις υπάρχουσες υποδομές διασυνδέοντάς τες στην τεχνική βάση δεδομένων γεωτεμαχίων ενός απλού Κτηματολογίου. Όλα τα υπόλοιπα θα επιτευχθούν σταδιακά.

* Γεώργιος Ι. Μάτσος - Δ.Ν., Δικηγόρος

(capital.gr)