Το μεγάλο διακύβευμα στην COP30: Η ατζέντα, οι συμμετέχοντες και οι προκλήσεις - "Από τη θεωρία στην πράξη" το βασικό ζητούμενο

Η διεθνής σύνοδος για το κλίμα COP30, που φιλοξενείται στη βραζιλιάνικη πόλη Belém από τις 10 έως τις 21 Νοεμβρίου 2025, δεν είναι «μία ακόμα» ευκαιρία για διαπραγματεύσεις — είναι ένα καθοριστικό σταυροδρόμι για τη μελλοντική πορεία της παγκόσμιας προσπάθειας κατά της κλιματικής αλλαγής. 

Ατζέντα της συνόδου

Η COP30 φέρει στην ημερήσια διάταξη μια σειρά από πολύπλοκες αλλά κρίσιμες θεματικές, οι οποίες αν δεν αντιμετωπιστούν συντονισμένα μπορεί να υποσκάψουν τις φιλοδοξίες που έχουν τεθεί - ή ακόμη και να τινάξουν στον αέρα σημαντικές δεσμεύσεις.

Βασικά σημεία της ατζέντας

Η «Action Agenda» της COP30 διαρθρώνεται σε έξι θεματικά πεδία: μετριασμός (mitigation), προσαρμογή (adaptation), χρηματοδότηση (finance), τεχνολογία (technology), ενίσχυση δυνατοτήτων (capacity-building) και ζητήματα διατομεακής εφαρμογής. 

Ταυτόχρονα, η προεδρία της συνέλευσης έχει θέσει 30 στόχους κλειδιά (Key Objectives) που συνδέονται με αυτά τα πεδία και στοχεύουν στο να μετατρέψουν τα υπάρχοντα συμφωνημένα κείμενα σε πράξεις. 

Οι θεματικές μέρες (Thematic Days) της COP30 είναι οργανωμένες ώστε να «μπει» το κλίμα στο πεδίο της καθημερινότητας και της κοινωνίας: για παράδειγμα, 10–11 Νοεμβρίου θα επικεντρωθούν σε Προσαρμογή, Πόλεις, Υποδομές, Νερό & Απόβλητα. 14–15 Νοεμβρίου θα επικεντρωθούν στη Βιομηχανία, Μεταφορές, Ενέργεια, Άνθρακα-αγορές. 

Το πλαίσιο της COP30 βασίζεται και στην πρώτη «Global Stocktake» (GST-1) του Paris Agreement, η οποία αξιολογεί την πρόοδο που έχει γίνει έως σήμερα και καλεί σε αυξημένη δράση. 

Στο επίκεντρο επίσης μπαίνουν ζητήματα όπως η δικαιοσύνη του κλίματος (climate justice), η ενσωμάτωση της κοινωνίας των πολιτών, η ενδυνάμωση των γυναικών και των τοπικών κοινοτήτων. 

Με άλλα λόγια, η COP30 δεν αποτελεί απλώς μια επανάληψη προηγουμένων συζητήσεων — η πρόθεση είναι να κινηθεί «από τη θεωρία στην πράξη», με έμφαση στο πώς και στο πόσο γρήγορα μπορούν οι αποφάσεις να γίνουν εφαρμόσιμες.

Ποιοι συμμετέχουν

Η σύνοδος θα συγκεντρώσει ολόκληρο το φάσμα των ενδιαφερομένων: κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, εταιρείες, επιστήμονες, ΜΚΟ και κοινότητες που βιώνουν ήδη τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

• Κράτη-Μέλη: Όλα τα μέλη της United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) θα εκπροσωπηθούν από ανώτατους αξιωματούχους, υπουργούς και διαπραγματευτές. 
• Προεδρία & διοργάνωση: Η βραζιλιάνικη κυβέρνηση, μέσω της προεδρίας της COP30, υπό τον André Corrêa do Lago, έχει διαμορφώσει την ατζέντα και την οργάνωση της εκδήλωσης. 
• Μη κυβερνητικοί φορείς και κοινωνία των πολιτών: Από τις τοπικές κοινότητες της Αμαζονίας έως διεθνή περιβαλλοντικά δίκτυα, η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών θεωρείται καθοριστική — τόσο για πίεση όσο και για έμπνευση πολιτικής. 
• Οικονομικοί & τεχνολογικοί φορείς: Καινοτομία, επενδύσεις και τεχνολογία θα παίζουν κεντρικό ρόλο — επιχειρήσεις, επενδυτικά κεφάλαια, νεοφυείς εταιρείες θα προσπαθήσουν να εισαγάγουν στην COP30 λύσεις και χρηματοδοτικά μοντέλα. 

Η διάσταση αυτή σηματοδοτεί ότι η COP30 δεν θα είναι μόνο «διακυβερνητική» αλλά και ένας κόμβος οικονομικής και τεχνολογικής αλλαγής.

Οι βασικές προκλήσεις

Παρότι ο πήχης έχει μπει πολύ ψηλά, οι προκλήσεις είναι μεγάλες και τα χρονικά περιθώρια για δράση στενεύουν.

1. Χρηματοδότηση

Η εξεύρεση και δέσμευση των απαιτούμενων κεφαλαίων παραμένει μία από τις μεγαλύτερες εκκρεμότητες. Στη COP29 είχε συμφωνηθεί η «Baku to Belém Roadmap to 1.3 T» — στόχος χρηματοδότησης 1,3 τρις. δολ  ετησίως έως το 2035. 

Ωστόσο, η μεταφορά από τις δεσμεύσεις στα πράγματι διαθέσιμα κεφάλαια υπολείπεται, με αποτέλεσμα τις αναπτυσσόμενες χώρες να εκφράζουν έντονη ανησυχία. 

2. Σύνδεση δεσμεύσεων & υλοποίησης

Οι χώρες έχουν καταθέσει έως τώρα πολλά «Nationally Determined Contributions» (NDCs), αλλά η σύγκλιση μεταξύ δεσμεύσεων και των πραγματικών μειώσεων εκπομπών παραμένει χαμηλή. 

Η COP30 θα πρέπει να δείξει πως η κρίσιμη φάση των επόμενων ετών δεν θα είναι απλώς επανάληψη δεσμεύσεων αλλά πραγματική ενίσχυση της δράσης.

3. Πολιτική και γεωπολιτική προβλήματα

Ο κόσμος δεν βρίσκεται σε ομοιογενή κατεύθυνση και υπάρχουν εκτενείς ανησυχίες για το πώς εθνικές πολιτικές (π.χ. η στάση των ΗΠΑ σε ό,τι αφορά τη συμφωνία του Παρισιού) θα επηρεάσουν τη δυναμική της COP30. 

Παράλληλα, η επιλογή της Belém ως τόπου διεξαγωγής — σε μια περιοχή της Αμαζονίας — προσδίδει συμβολικό χαρακτήρα αλλά ταυτόχρονα επιφέρει τεράστιες απαιτήσεις υποδομής και τοπικών επιπτώσεων. 

4. Υποδομές & συμμετοχή

Το γεγονός ότι δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες θα φτάσουν στην Belém θέτει πολλαπλές προκλήσεις: καταλύματα, μεταφορές, ασφάλεια, ισότιμη συμμετοχή ΜΚΟ και χερσαίων κοινοτήτων. Έχουν ήδη εκφραστεί ανησυχίες για έλλειψη υποδομών και πολύ υψηλά κόστη. 

5. Φύση και δάση ως «μεγάλοι άγνωστοι»

Η επιλογή ολοένα και περισσότερο να επισημαίνεται η αξία της Αμαζονίας ως αποθήκης άνθρακα και οικοσυστήματος σημαίνει πως η COP30 καλείται να αποδώσει ουσία στην προστασία δασών, βιοποικιλότητας και παραδοσιακών κοινοτήτων. 

Ωστόσο, η μεταφορά αυτής της στρατηγικής πρόθεσης σε δράση απαιτεί συνδυασμό χρηματοδότησης, τεχνολογίας, τοπικής συμμετοχής και διεθνούς συνεργασίας.

Γιατί έχει σημασία 

Η COP30 δεν είναι απλώς ένα «βελτιωμένο» ραντεβού των κυβερνήσεων. Για την Ευρώπη, για τις επιχειρήσεις, για την κοινωνία των πολιτών, οι αποφάσεις που θα ληφθούν (ή δεν θα ληφθούν) θα επηρεάσουν:

• τις ενεργειακές τιμές και το μείγμα ενέργειας,
• τις επενδύσεις σε τεχνολογία καθαρής ενέργειας, αποθήκευσης και δικτύων,
• το πλαίσιο για χρηματοδότηση της μετάβασης των αναπτυσσόμενων χωρών — που με την σειρά του επηρεάζει την παγκόσμια σταθερότητα 
• το κατά πόσον οι δεσμεύσεις για μηδενικές εκπομπές (net zero) μπορούν να μετατραπούν σε πραγματικότητα ή παραμείνουν διακηρύξεις.

Τι αξίζει να παρακολουθήσουμε

• Τι θα ανακοινωθεί σε επίπεδο ηγετών (head of state) τις πρώτες ημέρες της Συνόδου.
• Ποιες χώρες θα δεσμευτούν για αυστηρότερα NDCs ή θα ανακοινώσουν νέες πολιτικές για το «φάκελο» των ορυκτών καυσίμων.
• Πώς θα κινηθούν οι συζητήσεις για τη χρηματοδότηση — ειδικά το θέμα των $1,3 τρις/έτος και η κατανομή προς τις φτωχότερες χώρες.
• Πώς θα ενσωματωθεί η τεχνολογία και η καινοτομία: λύσεις για αποθήκευση, δικτύωση, νέες μορφές ενέργειας.
• Πώς θα αντιμετωπιστεί η συμμετοχή των πιο ευάλωτων (νησιωτικά κράτη, Αφρική, κοινότητες της Αμαζονίας) — τόσο σε διαπραγματευτικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο (καταλύματα, πρόσβαση).

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Όπως επισημαίνει το Modern Diplomacy οι κυβερνήσεις που προετοιμάζονται για τη σύνοδο κορυφής COP30 του ΟΗΕ για το κλίμα στη Βραζιλία, προετοιμάζονται και για μία πιθανή αμερικανική παρέμβαση, παρότι η Ουάσινγκτον έχει ανακοινώσει ότι δεν θα στείλει υψηλόβαθμους εκπροσώπους.

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε προηγουμένως απορρίψει την κλιματική αλλαγή ως «τη μεγαλύτερη απάτη στην ιστορία του κόσμου» κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο, και ο Λευκός Οίκος δηλώνει ότι κανένας ανώτερος αξιωματούχος δεν θα παραστεί στις συνομιλίες που θα διεξαχθούν από τις 10 έως τις 21 Νοεμβρίου.

Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται ακόμη να αποστείλουν διαπραγματευτές πριν από την επίσημη αποχώρησή τους από τη Συμφωνία των Παρισίων τον Ιανουάριο, γεγονός που προκαλεί ανησυχία ότι μπορεί να επιχειρήσουν να μπλοκάρουν ή να υπονομεύσουν συμφωνίες κατά τη διάρκεια της συνόδου.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters ότι προετοιμάζονται για πολλαπλές στρατηγικές των ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων παρασκηνιακές προσπάθειες πίεσης προς συμμάχους ή διοργάνωση αντι-κλιματικών εκδηλώσεων στο περιθώριο της συνόδου.

Ο υπουργός Κλίματος της Νορβηγίας προειδοποίησε ότι απειλές εναντίον διαπραγματευτών, όπως αυτές που παρατηρήθηκαν πρόσφατα σε εμπορικές συνομιλίες, «ανησυχούν» τα μικρότερα κράτη.

Εν κατακλείδι

Η COP30 στην Belém μπορεί να αποτελέσει σημείο τομής — αν υπάρξει σαφής πρόοδος, αν η «στροφή» στις δεσμεύσεις γίνει πράξη και αν η χρηματοδότηση, η τεχνολογία και η κοινωνική δικαιοσύνη συνδυαστούν αποτελεσματικά. Αν όχι, κινδυνεύουμε να δούμε μια άλλη μεγάλη σύνοδο με πολλά λόγια και λίγα έργα, ενώ η πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης προχωρά αμείλικτη.

Όπως έχει επισημάνει διεθνώς: η αποτυχία να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας στους +1,5°C δεν θα είναι απλώς τεχνικό ή οικονομικό πρόβλημα — θα είναι ηθική αποτυχία και κοινωνική κρίση.