"Με ακριβή ενέργεια θα χάσουμε την ευρωπαϊκή βιομηχανία" – Η κρίσιμη παραδοχή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Με μία φράση που περιγράφει ίσως καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη το σημερινό ενεργειακό αδιέξοδο της Ευρώπης, η Ursula von der Leyen έθεσε την ενέργεια στο επίκεντρο της συζήτησης για την ανταγωνιστικότητα: "Η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει βιομηχανική υπερδύναμη εάν οι τιμές της ενέργειας είναι διαρθρωτικά πολύ υψηλές".

Η αναφορά της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στη σημερινή συγκυρία. Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν επιστρέψει στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει αναδείξει εκ νέου την ευρωπαϊκή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και η βιομηχανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ένα σημαντικό ενεργειακό μειονέκτημα έναντι βασικών διεθνών ανταγωνιστών της.

To μήνυμα της von der Leyen ήταν ότι το ενεργειακό ζήτημα δεν αποτελεί πλέον μόνο μέρος της πράσινης ατζέντας. Αποτελεί πρωτίστως ζήτημα βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, οικονομικής ασφάλειας και στρατηγικής αυτονομίας.

Και η νέα κρίση στο Ορμούζ λειτουργεί, σύμφωνα με την ίδια, ως ακόμη μία υπενθύμιση του κόστους που συνεπάγεται η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης.

Από τη Ρωσία στο Ορμούζ

Η πρόεδρος της Κομισιόν υπενθύμισε ότι όταν η Ρωσία περιόρισε τις προμήθειες φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, η ΕΕ αντέδρασε διαφοροποιώντας τις πηγές εφοδιασμού της και επενδύοντας στις εγχώριες καθαρές μορφές ενέργειας.

ΑΠΕ και πυρηνικά απέκτησαν μεγαλύτερο ρόλο, ενώ οι εισαγωγές LNG από διαφορετικές πηγές υποκατέστησαν μεγάλο μέρος του ρωσικού αερίου.

Ωστόσο, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έδειξε ότι η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη στις διεθνείς ενεργειακές αναταράξεις.

"Και τότε ήρθε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Και αισθανθήκαμε ξανά, με επώδυνο τρόπο, το κόστος της γενικότερης εξάρτησής μας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα", ανέφερε χαρακτηριστικά η von der Leyen.

Το οικονομικό κόστος που παρουσίασε είναι εντυπωσιακό: από την έναρξη της σύγκρουσης η Ευρώπη έχει δαπανήσει επιπλέον 90 δισ. ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, χωρίς να έχει προστεθεί ούτε μία επιπλέον μονάδα ενέργειας στην κατανάλωση.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια τεράστια μεταφορά πόρων εκτός ευρωπαϊκής οικονομίας, η οποία επιβαρύνει ταυτόχρονα επιχειρήσεις, καταναλωτές και εμπορικά ισοζύγια.

Η απάντηση: περισσότερη ευρωπαϊκή ενέργεια

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση η Κομισιόν δείχνει ότι επιλέγει ακόμη μεγαλύτερη επιτάχυνση της παραγωγής ενέργειας εντός Ευρώπης.

Και εδώ έχει ενδιαφέρον ότι η von der Leyen επέλεξε να υπογραμμίσει την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας.

Στην εξίσωση της ενεργειακής ανεξαρτησίας συμπεριέλαβε τόσο τις ανανεώσιμες πηγές όσο και την πυρηνική ενέργεια, το βιομεθάνιο και άλλες τεχνολογίες, με βασικό κριτήριο να μειώνουν την ανάγκη εισαγωγής ορυκτών καυσίμων.

Εξηλεκτρισμός της οικονομίας

Η Ευρώπη θέτει ως στόχο να διπλασιάσει το μερίδιο του ηλεκτρισμού έως το 2040. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η πρόεδρος της Κομισιόν, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μειώσει τον λογαριασμό των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων κατά περίπου 260 δισ. ευρώ κάθε χρόνο.

"Πρέπει να κάνουμε το μέλλον της Ευρώπης ηλεκτρικό", ήταν το χαρακτηριστικό μήνυμα της von der Leyen.

Μόνο που περισσότερος ηλεκτρισμός και περισσότερες ΑΠΕ δεν αρκούν εάν η παραγόμενη ενέργεια δεν μπορεί να φτάσει εκεί όπου χρειάζεται.

Και σε αυτό το σημείο η πρόεδρος της Επιτροπής ανέδειξε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση: τα δίκτυα.

Τον τελευταίο χρόνο στην Ευρώπη εγκαταστάθηκαν περισσότερα από 80 GW νέας ισχύος ΑΠΕ. Την ίδια στιγμή, όμως, εξαπλάσια δυναμικότητα περιμένει ακόμη να συνδεθεί.

Με άλλα λόγια, η Ευρώπη καταφέρνει να προσελκύει επενδύσεις στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, αλλά δεν διαθέτει ακόμη τις απαραίτητες ηλεκτρικές υποδομές για να αξιοποιήσει με την απαιτούμενη ταχύτητα αυτή την παραγωγή.

Για αυτό και η von der Leyen έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο Grids Package, ζητώντας ταχύτερες επενδύσεις στα δίκτυα, επιτάχυνση των συνδέσεων και μεγαλύτερη ανάπτυξη της αποθήκευσης.

Το μήνυμα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, όπου η μεγάλη ανάπτυξη των ΑΠΕ έχει ήδη φέρει στο προσκήνιο τα ζητήματα του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου, των περικοπών πράσινης παραγωγής, της ανάπτυξης των μπαταριών και της ανάγκης για νέες εγχώριες και διεθνείς διασυνδέσεις.

Η δεύτερη εξάρτηση: Κίνα και πρώτες ύλες

Η Κομισιόν, πάντως, αναγνωρίζει ότι η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στην καθαρή ενέργεια μπορεί να δημιουργήσει νέες εξαρτήσεις.

Η Ευρώπη εξαρτάται σήμερα σε ποσοστό άνω του 80% από την Κίνα για πολλές κρίσιμες πρώτες ύλες, ενώ σε ορισμένες σπάνιες γαίες το ποσοστό φτάνει ακόμη και το 90%.

Πρόκειται για υλικά απαραίτητα για μπαταρίες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ημιαγωγούς, τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και αμυντικά συστήματα.

Για τον λόγο αυτό η von der Leyen ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας νέας European Corporation on Critical Raw Materials, η οποία θα έχει ως στόχο να βοηθήσει την Ευρώπη να εξασφαλίζει κρίσιμες πρώτες ύλες αλλά και να δημιουργεί στρατηγικά αποθέματα.

Η λογική είναι σαφής: η απεξάρτηση από το εισαγόμενο φυσικό αέριο και πετρέλαιο δεν πρέπει να οδηγήσει στην αντικατάσταση μιας στρατηγικής εξάρτησης από μια άλλη.

Επιμένει στους κλιματικούς στόχους

Παρά τις πιέσεις που ασκούνται στην ευρωπαϊκή οικονομία, η von der Leyen ξεκαθάρισε παράλληλα ότι δεν τίθεται ζήτημα εγκατάλειψης των κλιματικών στόχων.

Χαρακτήρισε το φετινό καλοκαίρι "summer of truth", επικαλούμενη τις εκτεταμένες πυρκαγιές, την ξηρασία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που έπληξαν σχεδόν ολόκληρη την Ευρώπη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, 660.000 εκτάρια κάηκαν, περίπου 12 εκατ. τόνοι αγροτικής παραγωγής χάθηκαν, ενώ έκανε ειδική αναφορά στις πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν από τα βουνά της Ιρλανδίας μέχρι τα νησιά της Ελλάδας και της Κροατίας.

"Η Ευρώπη μπορεί, πρέπει και θα παραμείνει στην πορεία επίτευξης των κλιματικών της στόχων", τόνισε.

Ταυτόχρονα, όμως, αλλάζει σταδιακά η έμφαση της ευρωπαϊκής πολιτικής, καθώς δίπλα στη μείωση των εκπομπών αποκτά πολύ μεγαλύτερο βάρος η κλιματική προσαρμογή.

Τον επόμενο μήνα η Επιτροπή θα παρουσιάσει νέο πλαίσιο για την κλιματική ανθεκτικότητα, με χαρτογράφηση των 100 πιο ευάλωτων περιοχών της Ευρώπης, ενώ προωθείται και η δημιουργία Climate Insurance Alliance για την αντιμετώπιση του μεγάλου ασφαλιστικού κενού στις φυσικές καταστροφές.

Παράλληλα, έρχονται ένα νέο European Heatwave Plan και νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το νερό, καθώς η λειψυδρία αντιμετωπίζεται πλέον ως απειλή όχι μόνο για τη γεωργία αλλά και για την ενέργεια, τη βιομηχανία και τις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η ενέργεια στο κέντρο της ανταγωνιστικότητας

Πίσω από τις επιμέρους εξαγγελίες, πάντως, το βασικό μήνυμα της ομιλίας της von der Leyen για την ενέργεια είναι σαφές.

Η Κομισιόν επιχειρεί να συνδέσει πολύ πιο στενά την πράσινη μετάβαση με την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Η ενεργειακή πολιτική καλείται πλέον να πετύχει ταυτόχρονα τρεις στόχους: χαμηλότερες τιμές, μικρότερη εξάρτηση από τρίτες χώρες και επίτευξη των κλιματικών δεσμεύσεων.

Και η νέα κρίση στο Ορμούζ προσφέρει στην Επιτροπή ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ αυτής της στρατηγικής. Μετά τη ρωσική ενεργειακή κρίση, η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με ένα εξωτερικό γεωπολιτικό σοκ που μεταφράζεται σε ακριβότερο φυσικό αέριο, ακριβότερο ηλεκτρισμό και μεγαλύτερο κόστος για τη βιομηχανία.

Για την πρόεδρο της Επιτροπής, η απάντηση δεν βρίσκεται στην επιστροφή στα ορυκτά καύσιμα αλλά στην επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και των επενδύσεων σε ευρωπαϊκή παραγωγή ενέργειας, δίκτυα και αποθήκευση.

(Αναδημοσίευση από το capital.gr)