Η εποχή της πολυπλοκότητας έχει φτάσει

Το 2025 η εικόνα του ελληνικού ενεργειακού τομέα έχει αλλάξει ριζικά. Τα προηγούμενα χρόνια η βασική ανησυχία της αγοράς ήταν η ταχύτητα, δηλαδή το πόσο γρήγορα μπορούσαμε να εγκρίνουμε, να κατασκευάσουμε και να συνδέσουμε γιγαβάτ ανανεώσιμης ενέργειας. Σε αυτό το μέτωπο ο τομέας έχει πλέον επιτύχει τους στόχους του: με την ηλιακή ενέργεια να ξεπερνά τα 9 GW και με το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγων ενέργειας στο μίγμα ηλεκτροπαραγωγής να είναι πολυ πανω απο τον ευρωπαϊκο μέσο όρο, οι στόχοι που κάποτε φαίνονταν φιλόδοξοι έχουν πια κατακτηθεί.

Ωστόσο, σήμερα στα τέλη του 2025, η αγορά έχει εισέλθει σε μια νέα, πιο απαιτητική φάση: την εποχή της πολυπλοκότητας. Η πρόκληση δεν είναι πλέον μόνο η γρήγορη τοποθέτηση νέων σταθμών ΑΠΕ, αλλά η χάραξη μιας σωστής στρατηγικής σε μια αγορά όπου η μεταβλητότητα είναι ο κανόνας, οι μέσες τιμές δεν αποτυπώνουν την πλήρη εικόνα και η οικονομική επιτυχία ενός έργου εξαρτάται εξ ολοκλήρου από την αλληλεπίδρασή του με ένα δίκτυο – η οποία υπόκειται σε συγκεκριμένους περιορισμούς και δεσμεύσεις.

Το παράδοξο της ευελιξίας

Το βασικό ζήτημα του 2025 είναι αναμφίβολα τα δίκτυα και η επιτάχυνση της αποθήκευσης. Η ρυθμιστική καινοτομία που καθιέρωσε το καθεστώς προτεραιότητας Merchant BESS έχει ξεκλειδώσει δυνητικές επενδύσεις άνω των 4 GW, σηματοδοτώντας μια αποφασιστική στροφή από τις επιδοτήσεις προς έσοδα που εξασφαλίζονται από την αγορά. Ωστόσο για τους επενδυτές, όπως καταδεικνύεται από τις τελευταίες προσομοιώσεις μας, αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο παράδοξο: οι πρώτοι που θα λειτουργήσουν μονάδες αποθήκευσης (early movers) θα είναι σε θέση να αποκομίσουν σημαντική αξία από τα διευρυνόμενα περιθώρια μεταξύ της ηλιακής ενέργειας με μηδενικό κόστος το μεσημέρι και των ακριβών κορυφών το βράδυ. Καθώς όμως εισέρχονται στην αγορά και άλλες μονάδες αποθήκευσης, αυτά τα περιθώρια κέρδους θα συμπιεστούν αναπόφευκτα. Το «φαινόμενο κανιβαλισμού» δεν είναι πλέον ένας θεωρητικός κίνδυνος αλλά ένα ποσοτικοποιημένο φαινόμενο στις μακροπρόθεσμες προβλέψεις μας.

Για τους πολλούς αυτό μοιάζει με μια κούρσα προς τον πάτο αλλά για τους έμπειρους παίκτες σηματοδοτεί μια αλλαγή στρατηγικής. Το επιχειρηματικό μοντέλο της αποθήκευσης εξελίσσεται πέρα από το απλό arbitrage σε συνδυασμό εσόδων από τις αγορές ενέργειας, εξισορρόπησης και εφεδρειών. Οι νικητές σε αυτόν τον τομέα δεν θα είναι κατ΄ανάγκη εκείνοι που κατασκευάζουν τις φθηνότερες μπαταρίες αλλά εκείνοι που είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν την αβεβαιότητα, εκεινοι που θα έχουν ορατότητα στις εξελίξεις των επόμενων χρόνων και εκείνοι που θα έχουν τα πιο ολοκληρωμένα συστήματα διαχείρισης και υποβολής προσφορών για όλες τις διαθέσιμες αγορές.

Η απόκλιση αιολικής – ηλιακής ενέργειας

Το 2025 έχει επίσης αποκαλύψει μια απότομη απόκλιση στα οικονομικά των διαφόρων τεχνολογιών. Η ραγδαία ανάπτυξη της φωτοβολταϊκής ενέργειας ενώ αποτελεί νίκη για την απαλλαγή από τον άνθρακα, έχει οδηγήσει σε δομική μείωση των εσόδων της ηλιακής ενέργειας. Με τις περικοπές ενέργειας να προβλέπεται ότι θα τριπλασιαστούν, η «αξία» μιας ηλιακής μεγαβατώρας ηλιακής ενέργειας αποσυνδέεται από τη μέση χονδρική τιμή.

Αντίθετα η χερσαία αιολική ενέργεια, αλλά και η θαλάσσια όταν γίνει διαθέσιμη, λόγω των προφίλ παραγωγής τους που ευθυγραμμίζονται καλύτερα με τα ελλείμματα του συστήματος, διατηρούν υγιέστερα έσοδα και έναν υγιή εσωτερικό βαθμό απόδοσης (IRR) έναντι της κατάρρευσης των τιμών το μεσημέρι. Αυτό αναδιαμορφώνει τις στρατηγικές χαρτοφυλακίου: το μοντέλο επένδυσης στην ηλιακή ενέργεια «invest and forget» εξασθενεί, αντικαθιστώμενο από την ανάγκη για υβριδοποίηση και για τεχνολογική διαφοροποίηση και έξυπνη διαχείριση.

Η ανάγκη για λεπτομερείς πληροφορίες για την αγορά

Αυτή η νέα πραγματικότητα, όπου ο αυξημένος κίνδυνος μεταφοράς ρίσκου στους παραγωγούς και η αστάθεια των τιμών καταστρέφουν τα παραδοσιακά χρηματοοικονομικά μοντέλα που είχε μάθει ως τώρα η αγορά, απαιτεί ένα νέο, αναβαθμισμένο επίπεδο πληροφόρησης για την αγορά. Σε έναν κόσμο όπου η ωριαία δυναμική καθορίζει τις ετήσιες αποδόσεις, η χρήση στατικών ετήσιων μέσων όρων και ποσοστών απόδοσης για τον χρηματοοικονομικό σχεδιασμό δεν θα λειτουργήσει.

Η πολυπλοκότητα του 2025 απαιτεί μια εις βάθος γνώση των εξελίξεων στο σύστημα ηλεκτροπαραγωγής, ακόμη και για το εγγύς μέλλον. Απαιτεί την κατανόηση όχι μόνο των στόχων του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (NECP), αλλά και την επίγνωση του τι συμβαίνει όταν η αγορά αποκλίνει από αυτούς. Τι θα συμβεί αν η αποθήκευση αναπτυχθεί πιο αργά από την ηλιακή ενέργεια; Τι θα συμβεί αν οι εξελίξεις στις γειτονικές χώρες επηρεάσουν τις διασυνοριακές ροές διαφορετικά απο αυτό που αναμένεται;

Η ανάλυσή μας στη Ricardo δείχνει ότι αυτές οι τυχόν αποκλίσεις είναι που καθορίζουν τα κέρδη ή τις ζημίες. Για παράδειγμα, ένα σενάριο όπου οι σταθμοί αποθήκευσης υστερούν, δημιουργεί απροσδόκητα κέρδη για τους σταθμούς που μπορούν να παρέχουν ευελιξία αλλά τιμωρεί τα φωτοβολταϊκά. Ένα περιβάλλον «υψηλών τιμών φυσικού αερίου» δημιουργεί, παραδόξως, καλύτερα έσοδα για τους συμμετέχοντες στην αγορά αλλά επιβαρύνει τον τελικό καταναλωτή και εκθέτει την αγορά σε μείωση της ζήτησης.

Πλοήγηση στο άγνωστο

Καθώς κοιτάζουμε προς το 2026 είναι ξεκάθαρο οτι η ελληνική αγορά ενέργειας δεν θα ανταμείβει συμμετρικά όλους τους συμμετέχοντες. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο σύστημα νικητών και ηττημένων. Η επιτυχία απαιτεί πλέον λεπτομερή, ωριαία πρόβλεψη που μπορεί να υποβάλει τις επενδύσεις σε stress-test σε πολλαπλά μετεωρολογικά έτη, στρατηγικές υποβολής προσφορών και ρυθμιστικές αλλαγές.

Οι εταιρείες που θα ευδοκιμήσουν σε αυτό το περιβάλλον είναι εκείνες που θα χρησιμοποιούν ως βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα τις πληροφορίες που παρέχουν τα μοντέλα, όπως αυτά που παρέχει το Electricity Market Outlook της Ricardo. Είναι εκείνες που χρησιμοποιούν την ανάλυση σεναρίων για να προβλέψουν τα εμπόδια πριν αυτά εμφανιστούν στον ισολογισμό.

Η Ελλάδα έχει κατασκευάσει με επιτυχία το υλικό (hardware) της ενεργειακής μετάβασης. Τώρα για να το κάνει να λειτουργήσει, πρέπει να κατασκευάσει και το λογισμικό (software), δηλαδή τον σχεδιασμό της αγοράς, τη σωστή επενδυτική νοοτροπία και τη σωστή διαχείριση των έργων. Σε αυτή την εποχή πολυπλοκότητας, η σαφήνεια στην πληροφόρηση είναι το πιο πολύτιμο αγαθό από όλα.

______

Ο Κώστας Καββαδίας είναι Market Lead for South East Europe της RICARDO.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress: Η αγορά των ΑΠΕ μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα – Φόβοι και προσδοκίες από τη νέα χρονιά.