Skip to main content
Menu
English edition

Ενεργειακή ασφάλεια: Η μειωμένη φιλοδοξία και ο αποκλεισμός της Ουκρανίας

Η κοντόφθαλμη αντιμετώπιση και η έλλειψη αλληλεγγύης κατέστησαν κούφιο το «ενεργειακό πακέτο». Ενώ υπάρχουν αρκετές θετικές εξελίξεις που σχετίζονται με τον Κανονισμό για την επάρκεια εφοδιασμού με αέριο, η Ε.Ε. απλά δεν συμβαδίζει με τη νέα πραγματικότητα στη γεωπολιτική της ενέργειας.

Όταν ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ανέλαβε τα καθήκοντά του, υποσχέθηκε ότι θα είναι «σοβαρός στα σοβαρά πράγματα» - μια δήλωση που εμπεριείχε την υπόσχεση τολμηρών μεταρρυθμίσεων σε ορισμένους κρίσιμους τομείς. Φαινόταν πως υπήρχε μια ομοφωνία για την ανάγκη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής που θα οδηγούσε στην ασφαλή, οικονομική και αειφόρο ενεργειακή προμήθεια προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά της Ε.Ε. Πράγματι, οι αρχικές πράξεις της Κομισιόν ήταν υποσχόμενες. Μια σειρά από ενεργειακές δοκιμές αντοχής που έγιναν το 2014 προσομοίωναν τις διαταραχές στην προμήθεια αερίου για να βρουν τους αδύναμους κρίοκυς και τις ελλείψεις στους εθνικούς μηχανισμούς έκτακτης ανάγκης. Τα αποτελέσματα ήταν απλά: Ο κατακερματισμός των σχεδίων δράσης από κράτος σε κράτος είχε ως αποτέλεσμα την ολοκληρωτική έλλειψη συντονισμού και επικοινωνίας. Κατ’ επέκταση, η οποιαδήποτε κρίση θα μεταδιδόταν σαν επιδημία.

Αυτό που ακολούθησε ήταν μια σειρά από προτάσεις της Κομισιόν, στα πλαίσια του λεγόμενου «χειμερινού πακέτου», οι οποίες αν υιοθετούνταν, θα ενίσχυαν σημαντικά την ανταγωνιστικότητα, τη διαφάνεια και την ασφάλεια της ενιαίας αγοράς της Ε.Ε. Όμως, η Ε.Ε. αποδείχτηκε κοντόφθαλμη και απέκλεισε τους γείτονές της από το σύστημα και υπό το φως των κοινοτικών προτάσεων, φταίνε τα κράτη-μέλη για αυτό.

Ένα δίκαιο περιβάλλον

Δεν ήταν αναγκαστικό να εξελιχθούν έτσι τα πράγματα. Οι προτάσεις της Κομισιόν έγιναν δεκτές θετικά από το Ευρ. Κοινοβούλιο. Όλες οι μεγάλες πολιτικές ομάδες θεώρησαν ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης, ειδικά στους μηχανισμούς αλληλεγγύης και διαφάνειας, όμως οι βελτιώσεις που υιοθετήθηκαν διατηρούσαν το γενικό πλαίσιο των ευρωπαϊκών λύσεων για προβλήματα πανευρωπαϊκής φύσης.

Τα αξιώματα του Κανονισμού για την επάρκεια εφοδιασμού με αέριο ήταν αρκετά ξεκάθαρα. Προκειμένου να αντισταθμιστεί η ασυμμετρία πληροφοριών που επιτρέπει στη Gazprom να δρα καταχρηστικά, η Ε.Ε. χρειαζόταν περισσότερη διαφάνεια μέσω της δημιουργίας ενός μηχανισμού ανταλλαγής πληροφοριών που αφορά όλα τα μεγάλα συμβόλαια φυσικού αερίου. Για να εξασφαλιστεί η αλληλεγγύη και η αποδοτικότητα των προληπτικών και έκτακτων σχεδίων δράσης, τα κράτη-μέλη θα έπρεπε να λειτουργούν σε περιφερειακό επίπεδο, δηλαδή να συνδέσουν τα δίκτυά τους, να σχεδιάζουν από κοινού, να εξασφαλίσουν την αμοιβαία νομική συμβατότητα ώστε να αποφευχθεί ο κρατικός προστατευτισμός. Ο νέος κανονισμός διαφύλαττε το αξίωμα της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών σε στιγμές κρίσης.

Το Ευρ. Κοινοβούλιο ενίσχυσε τους μηχανισμούς που παρουσίασε η Κομισιόν. Οι διάφορες ζώνες στις οποίες ενώνονταν οι χώρες με στόχο τη διαλειτουργικότητα των αγορών και τη λειτουργία των μηχανισμών αλληλεγγύης (π.χ. η Ισπανία και η Γαλλία ή η δημιουργία της ζώνης που περιλαμβάνει τις Γερμανία, Τσεχία, Πολωνία και Σλοβακία) ενισχύθηκαν περαιτέρω από τους Διαδρόμους Έκτακτων Προμηθειών, οι οποίοι θα μπορούσαν σε στιγμές κρίσης να παρέχουν ενέργεια στο κράτος-μέλος που αντιμετωπίζει πρόβλημα. Το σχέδιο για την περιφερειακή προληπτική δράση, που είναι το βασικό εργαλείο της Ευρώπης για αυτό το σκοπό, αρχικά αντιμετωπίστηκε ως διακρατικό εργαλείο. Για να αποφευχθούν τα αδιέξοδα, το Ευρ. Κοινοβούλιο ήθελε να ενδυναμώσει την Κομισιόν με την δυνατότητα να δρα αν τα κράτη-μέλη αδυνατούσαν. Ένας αντίστοιχος μηχανισμός προετοιμάστηκε και για το μηχανισμό εθελοντικών κοινών αγορών.

Ο προτεινόμενος μηχανισμός ανταλλαγής πληροφοριών είχε τα προβλήματά του. Αρχικά, η Κομισιόν ήθελε να περιορίσει τη διαφάνεια στα συμβόλαια αερίου μονάχα για τα μεγαλύτερα εξ αυτών στις αγορές εκείνες που εξαρτώνται από ένα μονάχα προμηθευτή. Ως αποτέλεσμα, τα μεγάλα συμβόλαια των εισαγωγέων της Δύσης με τη Gazprom δεν θα κοινοποιούνταν και κατ’ επέκταση, κάθε κατάχρηση εκ μέρους των Ρώσων θα διέφευγε της προσοχής της Κομισιόν. Η επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρ. Κοινοβουλίου προσπάθησε να δώσει στην Κομισιόν περισσότερη πρόσβαση στα συμβόλαια εφαρμόζοντας έναν απόλυτο κανόνα για τις ποσότητες. Η τελική έκθεση του Ευρ. Κοινοβουλίου ενέκρινε έναν διαφορετικό μηχανισμό εν τέλει, αλλά διατήρησε τον αυτοματισμό της ανταλλαγής πληροφοριών.

Στο τέλος, οι ευρωβουλευτές χαιρέτισαν τη συνεργασία με την Ενεργειακή Κοινότητα, η οποία είναι κρίσιμη αν αναλογιστούμε τον ενεργειακό εκβιασμό των Ρώσων εις βάρος των χωρών του Eastern Partnership. Δίχως την εξασφάλιση των κατάλληλων μηχανισμών στις μεταβατικές χώρες, είναι αδύνατη η ασφάλεια εφοδιασμού για τον τελικό χρήστη. Αυτό το σημάδι αλληλεγγύης θα μπορούσε να είναι ένα από τα πιο διαφωτιστικά παραδείγματα για την περιφερειακή πολιτική της Ε.Ε. Θα δημιουργούσε ένα δίκαιο περιβάλλον μεταξύ της Ε.Ε., της Ρωσίας και χωρών όπως η Ουκρανία και η Μολδαβία, ενώ θα αποσοβούσε τις κρίσεις του 2006, 2009 και 2014.

Που είναι η ευρωπαϊκή περιφερειακή ενεργειακή πολιτική;

Αναμφίβολα, οι προτάσεις του Συμβουλίου που παρουσιάστηκαν το Δεκέμβριο του 2016 είχαν στόχο να «νοθεύσουν» το κάλεσμα αυτό για περισσότερη ασφάλεια. Εν τέλει, ένας συμβιβασμός διέσωσε το μηχανισμό αλληλεγγύης και τη διαφάνεια στα συμβόλαια. Το τίμημα ήταν η ασφάλεια των γειτόνων μας.

Ο τελικός συμβιβασμός δεν αναφέρει την πιθανότητα επέκτασης των οφελών και υποχρεώσεων του μηχανισμού αλληλεγγύης στις χώρες της Ενεργειακής Κοινότητας. Σε περίπτωση κρίσης, η Ουκρανία θα είναι μόνη της και θα βασίζεται στην καλή θέληση των γειτόνων της. Παρόλο που η Πολωνία και η Σλοβακία στάθηκαν στο πλευρό του Κιέβου κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, παρέχοντας αέριο μέσω αντίστροφης ροής, ένας τέτοιος πρόχειρος μηχανισμός ασκεί πιέσεις στις επιμέρους χώρες και διαβρώνει την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής περιφερειακής ενεργειακής πολιτικής.

Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό υπό το φως της προσπάθειας κατασκευής του αγωγού Nord Stream 2, ο οποίος θα παρακάμπτει την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και την Πολωνία. Οι Ουκρανοί έκαναν μια επίπονη και μεγάλη προσπάθεια για να αναμορφώσουν το ανεπαρκές ενεργειακό τους σύστημα, να εισάγουν μηχανισμούς αγοράς στη ζήτηση και να διαφοροποιήσουν τις πηγές εφοδιασμού. Όμως, οι προσπάθειες αυτές θα είναι μάταιες αν αποκοπούν εντελώς από την ευρωπαϊκή αγορά αερίου.

Η Ε.Ε. επένδυσε σημαντικό χρόνο, κόπο και πόρους για να βοηθήσει την Ουκρανία να πετύχει. Η υιοθέτηση του τρίτου ενεργειακού πακέτου στο Κίεβο είναι ένα από τα πιο τρανά παραδείγματα της κανονιστικής ισχύος της Ευρώπης και της ικανότητάς της να μεταμορφώνει τις γειτονικές της χώρες. Όμως, αν η περιφερειακή πολιτική δεν συνδυαστεί με μια ισχυρή εξωτερική ενεργειακή πολιτική με βάση την αλληλεγγύη, τότε μπορεί να αποτύχει. Στο περιβάλλον των αμοιβαίων εξαρτήσεων μεταξύ των εισαγωγέων, των προμηθευτών και των μετακομιστικών κρατών, το τίμημα αυτής της αμέλειας θα το πληρώσουν οι γείτονές μας, αλλά και η ίδια η Ε.Ε.

- Ο Γιάτσεκ Σαριούζ-Βόλσκι είναι ανεξάρτητος Πολωνός ευρωβουλευτής και μέλος της αντιπροσωπείας του Ευρ. Κοινοβουλίου στην επιτροπή Ουκρανίας-Ε.Ε.

(Euractiv.com)



ΑΦΗΣΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ

-A +A