Οι ενεργειακές και γεωστρατηγικές επιπτώσεις για Κύπρο-Ελλάδα από την υλοποίηση ενός τουρκοϊσραηλινού αγωγού αερίου

Τις ενεργειακές και γεωστρατηγικές επιπτώσεις, που θα σημάνει για Ελλάδα και Κύπρο, η κατασκευή ενός αγωγού που θα ενώνει το ισραηλινό κοίτασμα φυσικού αερίου Λεβιάθαν με την Τουρκία, εξήγησε σε συνέντευξή του στην κυπριακή εφημερίδα «Φιλελεύθερος», ο δρ. Θεόδωρος Τσακίρης, επίκουρος καθηγητής Γεωπολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Ο κ. Τσακίρης ανέλυσε λεπτομερώς το μέλλον των σχέσεων Τουρκίας-Ισραήλ, μετά και τη «συγγνώμη» Νετανιάχου για το επεισόδιο του Μαβί Μαρμαρά, ενώ περιέγραψε και το τι θα σηματοδοτήσει το εν λόγω γεγονός για το μέλλον της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου.

Ολόκληρο το περιεχόμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:

Μετά το 2013 και την «συγγνώμη» του κ. Νετανιάχου στον κ. Ερντογάν για το επεισόδιο του Μαβί Μαρμαρά έγιναν πολλές προσπάθειες για την εξομάλυνση των τουρκοισραηλινών σχέσεων και δεν καρποφορούσαν. Τι άλλαξε τώρα και η συμφωνία προχώρησε;

Αυτό που βασικά άλλαξε ήταν η συνειδητοποίηση στην Άγκυρα της σχεδόν πλήρους περιφερειακής απομόνωσης της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου μετά την δολοφονική κατάρριψη του ρωσικού Su-24 τον περασμένο Δεκέμβριο. Η αρχική συμφωνία περίγραμμα της διαδικασία εξομάλυνσης που οριστικοποιήθηκε στις αρχές Ιουλίου ανακοινώθηκε στα τέλη Δεκεμβρίου από τη Ζυρίχη μερικές μόλις εβδομάδες μετά το ρήγμα στις ρωσοτουρκικές σχέσεις και αυτό προφανώς δεν ήταν τυχαίο.

Εξαιτίας της περιφερειακής της απομόνωσης η Τουρκία υποχρεώθηκε να προβεί σε ζωτικής σημασίας παραχωρήσεις έναντι του Ισραήλ στο βασικό ζήτημα το οποίο παρεμπόδιζε την ολοκλήρωση της διαδικασίας εξομάλυνσης: την απευθείας τουρκική πρόσβαση στη Γάζα και την ανάσχεση των στρατιωτικών δραστηριοτήτων της Χαμάς στην Τουρκία.

Όλες οι άλλες πτυχές, η επίσημη συγνώμη του Ισραήλ, οι αποζημιώσεις στις οικογένειες των θυμάτων του Μαβί Μαρμαρά και η άρση των ποινικών και αστικών διώξεων στα τουρκικά δικαστήρια εναντίον των ισραηλινών στρατιωτών είχαν ουσιαστικά αποφασισθεί ήδη από το 2013.Η ολοκλήρωση της διαδικασίας περισσότερο καθυστέρησε λόγω αιγυπτιακών αντιδράσεων για τον τουρκικό ρόλο στη Γάζα και την ανάγκη να μην ενθαρρυνθεί και να μη δυναμώσει η Χαμάς ως απόρροια της συμφωνίας κάτι που μόνο μερικώς επέτυχε.

Από την πλευρά του το Ισραήλ αξιοποίησε την «βιασύνη» του κ. Ερντογάν να διορθώσει τις βεβιασμένες κινήσεις του στη Συριακή σκακιέρα για να περάσει παράλληλα το μήνυμα στον κ.El-Sissi ότι οι εξαγωγές ισραηλινού αερίου προς τα τερματικά υγροποίησης της Αιγύπτου δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένες, ότι το Ισραήλ δηλαδή έχει εναλλακτικές επιλογές…

Τι ακριβώς κέρδισε και τι έχασε η Τουρκία από τη συμφωνία εξομάλυνσης των σχέσεων της με το Ισραήλ;

Η Τουρκία κατά βάση κέρδισε όχι την ειρήνευση αλλά την «παύση διπλωματικών εχθροπραξιών» με το Ισραήλ η οποία, ανάλογα και με τις αντιδράσεις της Ελλάδος, της Κύπρου και της Αιγύπτου, θα μετεξελιχθεί είτε σε μια Ψυχρή Ειρήνη (Cold Peace) είτε σε μια στρατηγική επανασύγκλιση μεταξύ Άγκυρας-Τελ Αβίβ με εξαιρετικά αρνητικές συνέπειες για τον Ελληνισμό.

Η Τουρκία επέτυχε παράλληλα να άρει το ένα από τα τρία σοβαρά πολιτικά εμπόδια που εμποδίζουν την κατασκευή του τουρκοϊσραηλινού αγωγού αν και από πλευράς Τουρκίας η υπόθεση εισαγωγής ισραηλινού αερίου αποτελεί αποκλειστικά μια πρωτοβουλία ιδιωτικών εταιριών που με επικεφαλείς τις Zorlu και Turcas ανταγωνίζονται την κρατική εταιρία BOTAS ελέγχοντας ήδη το 25% της τουρκικής αγοράς αερίου.

Στο ενεργητικό της συμφωνίας για την Τουρκία συγκαταλέγονται επίσης η αποζημίωση των $21 εκατομμυρίων και η μερική ενίσχυση της πολιτικής νομιμοποίησης της έναντι του Παλαιστινιακού λαού χάρις στη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας 10 τόνων στους αποκλεισμένους της Γάζα και την κατασκευή νοσοκομείου, μονάδας αφαλάτωσης και εργοστασίου παραγωγής ηλεκτρισμού (μαζί με τη Γερμανία).

Υπογραμμίζω το μερική καθώς ήδη μερίδα της Χαμάς κατηγορεί την Τουρκία ότι ξεπούλησε τους Παλαιστινίους διότι υποχώρησε στο βασικό αίτημα τους για την άρση του αποκλεισμού της Λωρίδας της Γάζας από το Ισραήλ. Ο δε ηγέτης της Φατάχ και Πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής κ. Μαχμούτ Αμπάς, θα πληγεί ως αποτέλεσμα της πολιτικής ενδυνάμωσης που θα καρπωθεί η Χαμάς από την εφαρμογή της συμφωνίας και τα ανθρωπιστικά οφέλη που αυτή η εφαρμογή θα δημιουργήσει. 

Τι κέρδισε και τι έχασε το Ισραήλ από τη συμφωνία εξομάλυνσης των σχέσεων του με την Τουρκία;

Είναι ακόμη ασαφές ποιο θα είναι το πραγματικό κέρδος του Ισραήλ από τη συμφωνία καθώς μένει να αποδειχθεί το κατά πόσο η Τουρκία αφενός θα βοηθήσει στον επαναπατρισμό των αιχμαλώτων και των νεκρών ισραηλινών στρατιωτών που έχουν απαχθεί από τη Χαμάς στη Γάζα και το κατά πόσο η Τουρκία όντως θα τηρήσει την υπόσχεσή της ότι θα απαγορεύσει τη δραστηριότητα του στρατιωτικού σκέλους (Izzadin al-Qassam Brigades) της εν λόγω τρομοκρατικής οργάνωσης από το έδαφος της.

Είναι επίσης ιδιαιτέρως ασαφές κατά πόσο η αθρόα χρηματοδότηση που λαμβάνει η Χαμάς στην Τουρκία από διάφορους αμφιβόλου προελεύσεως φορείς μπορεί να ελεγχθεί και να περιορισθεί κατά τρόπο που δεν θα καταλήξει να χρηματοδοτεί τις επιχειρήσεις της Izzadin al-Qassam ακόμη και εάν τελικά δεν θα χρησιμοποιηθεί το τουρκικό έδαφος από τη Χαμάς για στρατιωτική εκπαίδευση των μελών της οργάνωσης.

Το βασικό όφελος για το Ισραήλ είναι ότι επέβαλλε στην Τουρκία την de facto νομιμοποίηση του αποκλεισμού της Γάζας καθώς όλη η βοήθεια που η Άγκυρα θα στείλει στη Χαμάς θα διέλθει μέσω του ισραηλινού λιμένα της Ashdod όπου όλα τα φορτία θα υποβάλλονται σε εξαντλητικό έλεγχο.

Επιπρόσθετο σημαντικό όφελος για το Ισραήλ είναι η άρση του τουρκικού βέτο για την ένταξη ή τη συνεργασία του Ισραήλ με διεθνείς οργανισμούς στους οποίους ήδη συμμετέχει η Τουρκία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την άρση του τουρκικού βέτο στις 4 Μαΐου για την έναρξη της συνεργασίας του Ισραήλ με το ΝΑΤΟ, κίνηση που σαφώς προμήνυε τη θετική κατάληξη των διαπραγματεύσεων εξομάλυνσης και επέτρεψε την ίδρυση μόνιμης ισραηλινής αντιπροσωπείας στην έδρα της Ατλαντικής Συμμαχίας.

Υπήρχαν αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ισραήλ για τη συμφωνία αυτή και τι σηματοδοτούν;

Είναι εντυπωσιακό ότι οι περισσότερες αρνητικές αντιδράσεις για το ενδεχόμενο της συμφωνίας δεν καταγράφηκαν στη Λευκωσία και την Αθήνα που επέλεξαν –τουλάχιστον προς το παρόν να κωφεύσουν- αλλά στο εσωτερικό του Ισραήλ, όπου η πλειοψηφία της κοινής γνώμης ήταν εναντίον της συμφωνίας λόγω της εχθρότητας στη Χαμάς. Η εχθρότητα αυτή μεταφέρθηκε στο εσωτερικό του Ισραηλινού Συμβουλίου Ασφαλείας όπου μέχρι και 24 ώρες πριν την κατάθεση της συμφωνίας η πλειοψηφία ήταν 5-4 κατά τη συμφωνίας. Ο ισραηλινός Πρωθυπουργός έδωσε μάχη για να περάσει τη συμφωνία και πάλι υπήρξαν τρείς υπουργοί, όλοι αρχηγοί ισραηλινών κομμάτων που τοποθετούνται στα δεξιά του Λικούντ, οι οποίοι καταψήφισαν τη συμφωνία συμπεριλαμβανομένου του Υπουργού Αμύνης του Ισραήλ, κ.Λίμπερμαν.

Πως προβλέπεται ότι θα εξελιχθούν οι τουρκοισραηλινές σχέσεις στο μέλλον;

Ο βαθμός στον οποίο έχει δηλητηριασθεί η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών στο επίπεδο ασφάλειας αποτρέπει μια ταχεία και ουσιαστική επανασύγκλιση των στρατηγικών συμφερόντων των δύο πλευρών ιδίως σε στρατιωτικό επίπεδο. Νομίζω ότι με το χρόνο θα καταστεί σαφές ότι η Τουρκία δεν μπορεί να βοηθήσει το Ισραήλ στη Γάζα έναντι της Χαμάς ότι τα στρατηγικά τους συμφέροντα εξακολουθούν να αποκλίνουν ιδίως σε ότι αφορά τις σχέσεις Τουρκίας-Ιράν.

Το Ισραήλ δεν πρόκειται να επιτρέψει στην Τουρκία να αναδειχθεί σε παράγοντα επηρεασμού της επίλυσης του Παλαιστινιακού και η Τουρκία δεν μπορεί να κάνει τίποτε για να στηρίξει τα συμφέροντα του Ισραήλ στη Συρία το οποίο το Ισραήλ δεν μπορεί να διασφαλίσει μέσω της Ρωσίας (καταπολέμηση τζιχαντιστών και Συριακής Μουσουλμανικής Αδελφότητας) ή να προστατεύσει το ίδιο μονομερώς (μεταφορά ιρανικού οπλισμού προς τη Χεζμπολά).

Για αυτό ακριβώς και είναι δύσκολο να καλυφθεί το γεωστρατηγικό κενό εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κρατών που θα επιτρέψει στην Ισραηλινή κυβέρνηση να δεσμεύσει προς την Τουρκία περίπου το ήμισυ του συνόλου των δυνητικών ισραηλινών εξαγωγών (συγκεκριμένα 160-200 δις κυβικά μέτρα επί συνόλου 350) για την επόμενη 20ετία. Αγωγοί αξίας 2,5 δις $ που θα πρέπει να λειτουργήσουν σε βάθος δεκαετιών δεν τείνουν να κατασκευάζονται όταν υπάρχει τέτοιο κενό πολιτικής εμπιστοσύνης, ιδίως σε μια τόσο έκρυθμη γεωπολιτική ζώνη όπως αυτή της Ν.Α. Μεσογείου.

Τι λέει η συμφωνία επαναπροσέγγισης για την ενεργειακή συνεργασία στον τομέα του φυσικού αερίου;

Η συμφωνία δεσμεύει την ισραηλινή κυβέρνηση να εξετάσει το ενδεχόμενο κατασκευής του αγωγού, δεν τη δεσμεύει υπέρ του αγωγού. Πρέπει να προηγηθούν χρόνια επίπονων διαπραγματεύσεων για την επίτευξη μιας εμπορικής συμφωνίας μεταξύ των δύο κοινοπραξιών, ιδίως εάν το ισραηλινό αέριο πουληθεί στην πλατφόρμα παραγωγής του Λεβιάθαν και οι τουρκικές εταιρείες αναλάβουν το συνολικό κόστος κατασκευής του αερίου από την πλατφόρμα παραγωγής έως το τουρκικό δίκτυο των αγωγών αφού ο αγωγός διασχίσει για 300 περίπου χλμ την λυπριακή ΑΟΖ. Οι δηλώσεις του κ. Steinitz, είναι αξιοσημείωτο ότι ο Τούρκος ομόλογος του και ο τούρκος πρωθυπουργός παρέμειναν σιωπηλοί, είναι εκείνες που πυροδοτούν το κλίμα υπέρ του τουρκοισραηλινού αγωγού επιχειρώντας να δημιουργήσουν την εικόνα ότι η άδεια του ισραηλινού υπουργικού συμβουλίου θα πρέπει να θεωρείται λίγο πολύ ως δεδομένη.

Και πρέπει να καταστεί σαφές ότι η ισραηλινή κυβέρνηση θα είναι απολύτως συνυπεύθυνη για την ενδεχόμενη κατασκευή ενός τέτοιου αγωγού αφενός διότι θα πρέπει να εγκριθεί η άδεια εξαγωγής του ισραηλινού αερίου προς την Τουρκία και θα πρέπει να αδειοδοτηθεί ο αγωγός τουρκικών συμφερόντων μέσα από την ισραηλινή ΑΟΖ, ενός αγωγού ο οποίος εάν κατασκευασθεί πριν τη λύση του Κυπριακού, θα κατασκευασθεί σε βάρος ζωτικών συμφερόντων του Κυπριακού Ελληνισμού και παρά τη θέληση της Λευκωσίας.

Πόσο πιθανή από τεχνικό-οικονομική άποψη είναι η κατασκευή ενός τουρκοισραηλινού αγωγού που θα ενώνει το Λεβιάθαν με την Τουρκία; Συμφωνείτε με τις δηλώσεις του Υπουργού Ενέργειας του Ισραήλ κ. Steinitz ότι το αέριο θα φτάσει στην Τουρκία έως το 2019;

Ένας αγωγός προς την Τουρκία, που είναι τεχνικά εφικτός, μπορεί να είναι προς το συμφέρον της Delek και των λοιπών εταιριών ανάπτυξης του Λεβιάθαν αλλά δεν πρόκειται να είναι προς το μακροπρόθεσμο συμφέρον του Ισραήλ, γιατί οι ποσότητες αυτές αντιπροσωπεύουν το 45%-57% του συνόλου των ισραηλινών εξαγωγών που θα δεσμευθούν για 20 έτη πηγαίνοντας σε μια αγορά, μέσω ενός αγωγού, και θα τιμολογηθούν με μια τιμή, χωρίς τη δυνατότητα άμεσης διαμετακόμισης τους στην Ευρώπη, κάτι που πλέον αναγνωρίζει όχι μόνο ο Πρόεδρος της Turcas κ.Aksoy αλλά και ο κ.Steinitz σε πρόσφατη συνέντευξή του στη Hurriyet.

Για την Τουρκία ωστόσο το ισραηλινό αέριο δεν πρόκειται να καλύψει παρά μόνο το 11% των τουρκικών αναγκών έως το 2025, την ώρα που η Τουρκία έχει άμεσα διαθέσιμους 6 εναλλακτικούς παρόχους φυσικού αερίου. Η αγοραστική ισχύς είναι καταφανώς υπέρ της Τουρκίας και όχι του Ισραήλ, κάτι που δεν θα ίσχυε εάν οι ισραηλινές εταιρίες υγροποιούσαν το αέριο στα αιγυπτιακά τερματικά, κάτι που θα τους έδινε τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε πολλές περισσότερες αγορές, συμπεριλαμβανομένης των ασιατικών αγορών, όπου οι τιμές είναι υψηλότερες από αυτές που θα μπορούσαν να αποσπάσουν πουλώντας στην Ευρώπη.

Η πτώση των τιμών εδώ και 19 μήνες, που συμπαρασύρθηκαν από την πτώση των τιμών του αργού πετρελαίου, λειτουργούν αποτρεπτικά της αιγυπτιακής επιλογής βραχυπρόθεσμα αλλά προσφέρουν πολύ μεγαλύτερη ασφάλεια ζήτησης για τον εξαγωγέα όπως και την προσμονή ενός καλύτερου τιμολογιακού περιβάλλοντος μετά το 2022, δηλαδή 1-2 χρόνια αφού αρχίσουν οι εξαγωγές είτε του κυπριακού είτε του ισραηλινού αερίου. Το 2019 πάντως είναι μάλλον απίθανο να επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις του κ.Steinitz εκτός και εάν οι δύο πλευρές καταλήξουν σε συμφωνία πώλησης μέσα στο 2016, κάτι που επίσης πρέπει να προϋποθέτει από πλευράς μας και την έως τότε επίλυση του Κυπριακού. Η παραγωγή και μόνο του αερίου από το Λεβιάθαν θέλει 36-42 μήνες.

Τι επιπτώσεις θα είχε η υλοποίηση ενός τέτοιου αγωγού για τους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Κύπρου και της Ελλάδος;

Με δεδομένη την πώληση ισραηλινού αερίου στην Ιορδανία μετά το 2020, η υλοποίηση ενός τέτοιου αγωγού είναι προφανές ότι θα κατέστρεφε την οποιαδήποτε πιθανότητα κατασκευής του αγωγού East Med προς την Ελλάδα καθώς το Ισραήλ δεν έχει επαρκή αποθέματα για να ικανοποιήσει τις αγορές Τουρκίας, Ιορδανίας και East Med και είναι αμφίβολο εάν οι εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην ουσιαστικά μονοπωλιακή ισραηλινή αγορά θα μπορέσουν να συνεχίσουν τη συστηματική εξερεύνηση της ΑΟΖ του. Σε περίπτωση τουρκοισραηλινού αγωγού ο East Med ίσως θα έχει περισσότερη τύχη εάν στηριζόταν σε μελλοντικά αιγυπτιακά αποθέματα όπου η δυναμική νέων ανακαλύψεων και διεξαγόμενης εξερεύνησης είναι πολύ ισχυρότερη και πολύ πιο πολλά υποσχόμενη συγκριτικά με το Ισραήλ.

Στην περίπτωση της Κύπρου, τουρκοισραηλινός αγωγός ο οποίος θα στηρίζεται στην Delek και τη Noble θα καταστήσει σχεδόν αδύνατη την ανάπτυξη της Αφροδίτης υπό το υπάρχον κοινοπρακτικό σχήμα, ιδίως εάν οι εν λόγω εταιρίες επιχειρήσουν να δώσουν προτεραιότητα στον τουρκοϊσραηλινό αγωγό και όχι στην ανάπτυξη του κυπριακού πεδίου, το οποίο έχει παραμείνει στάσιμο 5 έτη μετά την ανακάλυψη του, ενώ πλέον στην κοινοπραξία συμμετέχει ως αγοραστής και επενδυτής-παραγωγός του αερίου η ίδια εταιρεία που ελέγχει και το τερματικό όπου το αέριο θα υγροποιηθεί, δηλαδή η Shell.

Μου είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσω το πώς η οποιαδήποτε κυπριακή κυβέρνηση θα αποδεχθεί την παρουσία στην Κύπρο εταιρειών που –στο υποθετικό σενάριο κατασκευής του τουρκοισραηλινού αγωγού- απέτυχαν ή καθυστέρησαν να αναπτύξουν κυπριακά αποθέματα αερίου, αλλά στηρίζουν με όλες τους τις δυνάμεις την κατασκευή ενός αγωγού που θα εξάγει αέριο στην Τουρκία από το Ισραήλ κατά τρόπο που θα παραβιάζει και θα τραυματίζει την κυπριακή κυριαρχία.

Τι επιπτώσεις θα είχε η υλοποίηση ενός τέτοιου αγωγού γεωστρατηγικά για την Κύπρο και την Ελλάδα και τις μπορούμε να κάνουμε για να τον εμποδίσουμε;

Πρέπει να καταλάβουμε ότι η τουρκοισραηλινή κοινοπραξία που θα συσταθεί για να κατασκευάσει τον αγωγό θα πρέπει να ζητήσει την άδεια της Λευκωσίας για να περάσει μέσα από την Κυπριακή ΑΟΖ. Υπάρχει κανείς που νομίζει ότι οι τουρκικές εταιρίες θα καταθέσουν μια τέτοια αίτηση στη Λευκωσία χωρίς να καταθέσουν αντίστοιχη αίτηση και στις αρχές του Ψευδοκράτους; ή ότι η Άγκυρα θα αδειοδοτήσει έναν τέτοιο αγωγό εάν δεν διασφαλίσει πριν την «άδεια» ή και την «άδεια» του Ψευδοκράτους; Οι απαιτήσεις του Ψευδοκράτος για αναγνώριση δικαιώματος του να έχει δική του «ΑΟΖ» ακόμη και στο πλαίσιο ενός ομοσπονδιακού κράτους-πράγμα νομικά αδύνατον- όπως διαρρέεται από τις συνομιλίες είναι ενδεικτική των τουρκοκυπριακών προθέσεων και της τουρκικής στάσης που το 2014 «επικύρωσε» τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με τα Κατεχόμενα που υπέγραψε το 2012.

Πως είναι δυνατόν η Λευκωσία –και με βάσει το διεθνές δίκαιο είναι μόνο η Λευκωσία που μπορεί να δεχθεί και να εγκρίνει αίτημα διέλευσης αγωγού από την ΑΟΖ της- να αποδεχθεί το αίτημα για το πέρασμα του τουρκοισραηλινού αγωγού την ώρα που η Τουρκία θα απαιτήσει ο αγωγός να εγκριθεί και από το «δεύτερο» κράτος που κατά την άποψη της υπάρχει στο νησί με το οποίο έχει μάλιστα υπογράψει και συμφωνία οριοθέτησης των ΑΟΖ τους από το 2012;

 Πως θα τοποθετηθεί το Ισραήλ που στο μεταξύ θα έχει εγκρίνει την αδειοδότηση στο εν λόγω αίτημα; Δεν είναι σαφές στο Τελ Αβίβ ότι ενδεχόμενη υποβολή αίτησης για την έγκριση του αγωγού από ισραηλινές εταιρίες προς τις αρχές των Κατεχομένων –κατόπιν τουρκικής προφανώς απαίτησης- θα αποτελέσει έμμεση αναγνώριση των Κατεχομένων;

Εάν από την άλλη πλευρά η Τουρκία δεν απαιτήσει την «συναδειοδότηση» του αγωγού από το Ψευδοκράτος, ενδεχόμενο που δεν πρέπει να αποκλεισθεί, η Λευκωσία είναι δύσκολο να μπλοκάρει από μόνη της τη διέλευση του αγωγού, αν και πρέπει να υπογραμμισθεί ότι ούτε η Τουρκία ούτε το Ισραήλ έχουν υπογράψει τη συνθήκη του Montego Bay του 1982.

Μπορεί ωστόσο η Λευκωσία να καθυστερήσει και να μπλοκάρει για μεγάλο χρονικό διάστημα απαιτώντας αλλαγές στην κατεύθυνση του αγωγού προσφεύγοντας ενδεχομένως και στο Διεθνές Δικαστήριο με πάτημα τη μη-αναγνώρισή της από την Τουρκία και την μη-δυνατότητά της να ολοκληρώσει την αδειοδότηση επί του συνόλου της ΑΟΖ της λόγω της τουρκικής κατοχής και διαίρεσης του νησιού.

Συμφωνείτε με όσους θεωρούν ότι η δυναμική υλοποίησης αυτού του αγωγού θα βοηθήσει στην επίλυση του Κυπριακού βάζοντας το Ισραήλ να πιέσει την Τουρκία;

Μήπως είναι ρεαλιστικότερο το ενδεχόμενο να συμβεί το ακριβώς αντίθετο; Το 2014 οι ΗΠΑ αναγόρευσαν την Κύπρο σε στρατηγικό «εταίρο». Δεν γνωρίζω τι ακριβώς πιέσεις υπέρ της Κύπρου άσκησαν οι Αμερικανοί στην Τουρκία αλλά εάν κρίνουμε από τη στάση της Άγκυρας οι πιέσεις αυτές ακόμη και εάν ασκήθηκαν μάλλον δεν καρποφόρησαν. Από το 2004 η Ε.Ε. αξιώνει τη συμμόρφωση της Τουρκίας έναντι των δεσμεύσεων που η ίδια η Τουρκία έχει αναλάβει έναντι της Ε.Ε. για το απλούστατο ζήτημα της Τελωνειακής Ένωσης και οι πιέσεις αυτές επίσης δεν φαίνεται να καρποφόρησαν. Εκεί δηλαδή που απέτυχαν συνδυαστικά οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. θα επιτύχει το Ισραήλ;