Χ. Φλουδόπουλος: Ένα "Βατερλώ" και ένας θρίαμβος

Σαφές προβάδισμα στην άτυπη κούρσα των αγωγών φυσικού αερίου δίνουν στον TAP οι εξελίξεις γύρω από τον South Stream, οι εργασίες κατασκευής του οποίου πάγωσαν προτού καν αρχίσουν, υπό το βάρος των αντιδράσεων από Βρυξέλλες και Ουάσινγκτον.

Εκτός σοβαρού απροόπτου, το πρώτο νέο μεγάλο έργο μεταφοράς αερίου για την ευρύτερη περιοχή θα είναι ο αγωγός που θα συνδέει τα κοιτάσματα της Κασπίας με τις ευρωπαϊκές αγορές, ο οποίος καλείται να παίξει έναν διπλό ρόλο: πρώτον, να δημιουργήσει μια εναλλακτική πηγή προμήθειας, οδηγώντας σε μείωση της εξάρτησης από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας, και, δεύτερον, να δημιουργήσει συνθήκες ενεργειακής ασφάλειας.

Το διακύβευμα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο ποιο έργο θα κατασκευαστεί πρώτο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι στόχος της είναι να δημιουργηθεί ένα ευέλικτο ανεξάρτητο σύστημα αγωγών φυσικού αερίου που θα ξεκινά από την Ελλάδα και θα φτάνει μέχρι και την Ουκρανία, δημιουργώντας νέα δεδομένα τόσο σε επίπεδο προέλευσης του αερίου όσο και σε επίπεδο τιμών και ανταγωνισμού στην ενεργειακή αγορά της Ε.Ε.

Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτήν τη στιγμή τα Βαλκάνια είναι μια περιοχή που μονοπωλεί-ται από το ρωσικό φυσικό αέριο, με την έλλειψη ανταγωνισμού να αποτυπώνεται και στις τιμές του καυσίμου στην περιοχή, που είναι υψηλότερες σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Και, υπό τις παρούσες συνθήκες, ο μοναδικός τρόπος για να συμβεί αυτό είναι με την είσοδο του αερίου του Αζερμπαϊτζάν στις αγορές της περιοχής μέσω του TAP, ο οποίος, με τις προεκτάσεις και τους δια-συνδετήριους αγωγούς που θα τον συνοδεύουν, θα επεκταθεί τόσο στα Δυτικά όσο και στα Ανατολικά Βαλκάνια.

Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιη η τροφοδοσία μέσω του TAP, εκτός της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Αλβανίας, επιπρόσθετα της Βουλγαρίας, της Βοσνίας και του Μαυροβούνιου και της Κροατίας, ενώ πολύ πιθανή θεωρείται επίσης η διασύνδεση με τα Σκόπια. Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο ο αγωγός να πάει ακόμα βορειότερα, προς την Ουγγαρία, πιθανόν και τη Ρουμανία. Δηλαδή, στην πραγματικότητα ο TAP μετατρέπεται σε όχημα για τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και την ενίσχυση του ανταγωνισμού σε περιοχές όπου μέχρι σήμερα η παρουσία της Gazprom και του ρωσικού αερίου ήταν κυρίαρχη.

Υπό το πρίσμα αυτό, όπως επισημαίνουν πηγές της ενεργειακής αγοράς, μετά το πάγωμα του South Stream, κερδίζουν σημαντικό έδαφος οι δύο κύριοι διασυνδετήριοι αγωγοί του TAP προς Βορρά, δηλαδή ο αγωγός Ionian Adriatic Pipeline (IAP) και ο Interconnector Greece - Boulgaria (IGB).

Σημειώνεται, εξάλλου, ότι αυτήν τη στιγμή δεν γίνονται στην Ευρώπη εισαγωγές αερίου από το Αζερμπαϊτζάν. Ωστόσο, από το 2018, μέσω του TAP, θα ξεκινήσουν να ρέουν προς την Ευρώπη αρχικά 10 δισ. κυβ. μέτρα, με τη δυναμικότητα να μπορεί να αυξηθεί μέχρι το 2026 (έως και τα 31 δισ. κυβικά).
 

Πίσω από την εμπλοκή
Το αρχικό πρόγραμμα προέβλεπε για τις πρώτες ημέρες του Ιουνίου οι μηχανικοί της εταιρείας Stroytransgaz του επιχειρηματία Gennady Timchenko να ξεκινούν τα πρώτα έργα επί βουλγαρικού εδάφους για τον ρωσικών συμφερόντων αγωγό South Stream. Είχε προηγηθεί τους προηγούμενους μήνες ένας άνευ προηγουμένου αγώνας δρόμου της Μόσχας, προ-κειμένου να τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα για το project, αξίας 40 δισ. δολαρίων, πάνω στο οποίο η Ρωσία ποντάρει τη διατήρηση της κυρίαρχης θέσης της ως προμηθεύτριας αερίου της Ευρώπης. Σημειώνεται ότι ήδη από το 2012 η Μόσχα είχε ανακοινώσει την έναρξη των εργασιών του αγωγού στο τμήμα που αφορά τη Ρωσία, ενώ ο στόχος που είχε τεθεί ήταν ο αγωγός να είναι λειτουργικός μέσα στο 2015-2016.

Η έντονη αντίδραση, ωστόσο, των Βρυξελλών εξανάγκασε σε αναδίπλωση τη βουλγαρική κυβέρνηση, η οποία πάγωσε τις εργασίες του έργου, πυροδοτώντας, μάλιστα, και μια νέα ενδοκυβερνητική κρίση στον συνασπισμό των κομμάτων που, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, έχει ως μοναδικό λόγο ύπαρξης την προώθηση του αγωγού South Stream.

Με βάση τα νέα δεδομένα, όπως διαμορφώνονται, θα πρέπει να θεωρείται αδύνατη η τήρηση της δέσμευσης Πούτιν ότι ο αγωγός, που θα μεταφέρει συνολικά 63 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, διασχίζοντας συνολικά 8 ευρωπαϊκές χώρες και παρακάμπτοντας την Ουκρανία, θα βρίσκεται σε λειτουργία το 2016.

Η ρωσική σπουδή εξηγείται από το γεγονός ότι η στρατηγική της Μόσχας επιδιώκει, μέσω της κατασκευής αγωγών και της σύναψης μακροχρόνιων συμβολαίων που συνοδεύουν αυτά τα projects, να «κατοχυρώνει» αγορές. Είναι χαρακτηριστικό ότι, παρότι ο αγωγός Nord Stream, που συνδέει τη Ρωσία μέσω της Βαλτικής με την Ε.Ε., δουλεύει σε χωρητικότητα που μόλις προσεγγίζει το 40%, παρά ταύτα προχωρά η κατασκευή της δεύτερης γραμμής του αγωγού των 2.850 χλμ., με τελική χωρητικότητα 55 bcm και συνολικό κόστος 7,4 δισ. ευρώ.

Είναι χαρακτηριστικό ότι και ο South Stream έχει υπερβολικά υψηλό προϋπολογισμό, που φτάνει τα 40 δισ. δολάρια και δεν δικαιολογείται με όρους αγοράς, παρά μόνο ως μέσο προκειμένου να παγιωθεί η κυρίαρχη θέση της Ρωσίας ως προμηθεύτριας αερίου της Ευρώπης.

Σύμφωνα με το σχέδιο, ο αγωγός θα διασχίζει τη Μαύρη Θάλασσα, παρακάμπτοντας την Ουκρανία, θα φτάνει στις ακτές της Βουλγαρίας και από εκεί θα επεκτείνεται στη Σερβία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, την Κροατία, την Ουγγαρία, την Αυστρία και τη Σλοβενία, προτού καταλήξει στην Ιταλία.

Σημειώνεται, τέλος, ότι πληροφορίες θέλουν να εκδηλώνεται, με πρωτοβουλία του Ιταλού πρωθυπουργού, Ματέο Ρέντσι, κλίμα υποστήριξης του αγωγού στην Κομισιόν. Η ιταλική πρόταση έχει σταλεί σε όλες τις χώρες από όπου διέρχεται ο αγωγός, αλλά και στην Ελλάδα. Το πρόβλημα, ωστόσο, εντοπίζεται στην αμετακίνητη θέση της Gazprom να μην αποδέχεται να συμμορφωθεί με την ενεργειακή νομοθεσία της Ε.Ε. και να ζητά ειδικό καθεστώς εξαίρεσης της πρόσβασης τρίτων στον αγωγό, κάτι που δεν αποδέχονται οι Βρυξέλλες.

(Κεφάλαιο, 14/6/2014)